Một hớng dạy bài
hớng dẫn đọc thêm
trong ch ơng trình ngữ văn thcs
A. phần mở đầu.
I. cơ sở lí luận.
Hiện nay trong các nhà trờng phổ thông nói chung và các nhà trờng THCS nói riêng, qua tiếp xúc
với các em học sinh, qua dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp, chúng tôi nhận thấy: việc Dạy bài hớng
dẫn đọc thêm trong chơng trình Ngữ văn là vô cùng cần thiết.
Theo lí luận văn học đọc - hiểu là hoạt động trung tâm của hoạt động dạy - học Ngữ văn đổi mới,
bởi nội dung Văn trong bài học Ngữ văn là "Đọc - hiểu văn bản ". Bản chất của đọc - hiểu là tìm hiểu
phân tích để chiếm lĩnh văn bản bằng nhiều biện pháp và hình thức dạy học Văn, trong đó biện pháp
dạy học bằng hệ thống câu hỏi cảm thụ văn bản đợc thực hiện dới hình thức đối thoại, đây là hình thức
dạy học chủ đạo trong một giờ Hớng dẫn đọc thêm văn bản
Văn bản đọc thêm nói chung có một tác dụng lớn trong giờ học Ngữ văn, giúp cho việc phân
tích thơ văn trở lên sống động có tính truyền cảm, giúp cho giáo viên, giúp cho các em học sinh có đợc
niềm vui sớng trong lao động sáng tạo. Giờ đọc thêm còn có tác dụng giáo dục thẩm mĩ, làm cho các
em thêm yêu thích văn học, nảy sinh ý muốn tìm đọc thêm các tác phẩm văn học nghệ thuật đã làm
mình rung động.
Xuất phát từ cơ sở đó, việc hớng dẫn đọc tác phẩm không chỉ diễn ra ở các tiết học đọc - hiểu
văn bản mà còn đợc chú trọng trong các tiết học : Hớng dẫn đọc thêm của chơng trình Ngữ văn
THCS. Vậy cần dạy bài đọc thêm nh thế nào trong các tiết dạy này để rèn luyện kỹ năng đọc - hiểu cho
các em học sinh chính là hớng mà chúng tôi muốn đa ra.
Ii. Cơ sở thực tiễn.
1. Hệ thống văn bản hớng dẫn đọc thêm trong chơng trình ngữ văn hiện nay.
Khi thực hiện đổi mới trong dạy - học Văn hiện nay, chơng trình SGK môn Ngữ văn tập trung
nhiều vào các tiết đọc thêm và các tiết hớng dẫn đọc thêm đợc điều chỉnh ở hầu hết 4 khối lớp . Điều
này cho thấy việc rèn luyện kỹ năng đọc - hiểu trong các tiết học đọc thêm cũng rất cần thiết, giúp các
em học sinh chủ động nắm tác phẩm, tự làm sống dậy tác phẩm theo cách riêng.
* Cụ thể các bài đọc thêm:
Lớp Tiết Văn bản hớng dẫn đọc thêm.
Lớp 6

136,137
Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ ( dạy cùng bài: Bếp lửa ).
Những đứa trẻ.
Con cò.
Bến quê.
Từ hệ thống có thể thấy các tiết dạy: hớng dẫn đọc thêm chú trọng ở từng khối lớp, đề cập đến tầm
quan trọng của tất cả các kiểu văn bản, thể loại văn bản, giai đoạn văn học.
2. Nhận thức của giáo viên và học sinh.
Bắt đầu từ năm học này, hệ thống các bài đọc thêm đợc điều chỉnh, nhng là vấn đề không mới,
bởi trớc đó đã có ở các lớp 6,7,8,9 của môn Ngữ văn.
Qua dự giờ và trao đổi với đồng nghiệp trong và ngoài huyện chúng tôi thấy xung quanh vấn đề
dạy các bài hớng dẫn đọc thêm này có nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau; Có ngời cho là không cần
thiết lắm để thời gian dạy kỹ hơn các tác phẩm chính; Lại có ý kiến dạy các bài đọc thêm chủ yếu cho
học sinh đọc, tóm tắt nội dung.Còn các em học sinh, khi giáo viên yêu cầu chuẩn bị bài đọc thêm việc
các em thờng làm là đọc tác phẩm.
Nh vậy, thì việc dạy tiết hớng dẫn đọc thêm quả là nan giải. Từ thực tiễn và căn cứ vào lí luận
văn học, chúng tôi mạnh dạn đa ra vấn đề Một hớng dạy bài hớng dẫn đọc thêm trong chơng trình
Ngữ văn THCS .
b. phần nội dung
I. căn cứ chung.
1. Đặc trng bộ môn.
a. Mục đích yêu cầu đọc - hiểu.
* Đọc - hiểu rất cần thiết không chỉ cho dạy học môn Ngữ văn, mà cho đọc nói chung. Đọc để
nắm đợc câu chuyện( số đông ngời ), đọc hiểu vấn đề nội dung, giá trị t tởng nghệ thuật của tác phẩm,
đọc để biết cách lí giải vấn đề của tác giả.
Ví dụ: "Truyện Kiều " của Nguyễn Du có nhiều ngời, nhiều tầng lớp đọc: chị vú em đọc"Truyện
Kiều ", cô cậu học sinh đọc"Truyện Kiều ", nhà văn nhà thơ đọc"Truyện Kiều". Song trẻ em lại thích
đọc truyện tranh, các thanh niên lại thích đọc truyện chởng Hồng Kông. Vì sao có hiện tợng đó? Bởi
mỗi ngời có một mục đích đọc -hiểu khác nhau đọc ở cấp độ khác nhau. Khi mà văn hoá nghe nhìn
đang lấn lớt văn hoá đọc cần phải đợc đề cao, nhất là trong nhà trờng mà chủ yếu là ở môn Ngữ văn.

+ Nghiêng về công việc của thầy.
+ Thầy nói cái hay, cái đẹp mà thầy cảm nhận đ-
ợc cho học sinh nghe.
+ Nghiêng về khai thác nội dung, t tởng của văn
bản, ít chú ý đến ngôn từ và các hình thức nghệ
thuật cụ thể.
+ Học sinh , nhiều khi không cần đọc văn bản.
+ Chỉ biết văn bản đợc học.
+ Tổ chức cho trò thực hiện.
+ Trò tự khám phá ra cái hay, cái đẹp của văn
bản theo ý mình.
+Tập trung khai thác vẻ đẹp nội dung qua hình
thức: bám sát câu chữ của văn bản để chỉ ra nội
dung t tởng.
+ Học sinh bắt buộc phải đọc văn bản.
+ Có phơng pháp đọc - hiểu các tác phẩm cùng
loại.
Từ những quan niệm trên chúng tôi tiến hành thực hiện chuyên đề, mong sao góp thêm một hớng dạy
cho bộ môn Ngữ văn - phần hớng dẫn đọc thêm. Cũng nhằm đáp ứng yêu cầu dạy - học văn theo hớng
đổi mới là dạy cho học sinh biết cách đọc - hiểu các loại văn bản( chủ yếu là văn bản văn học ).
Hình thành cho các em biết đọc văn để dần dần tự các em có thể tự đọc - hiểu tác phẩm văn học
một cách khoa học, đáp ứng đợc yêu cầu của bộ môn và giao tiếp.Làm thế là thực hiện đợc mục đích
của đổi mới giáo dục, đúng nh lời phát biểu của đồng chí Phạm Văn Đồng : " Ngày nay, sự hiểu biết
của con ngời luôn luôn đổi mới, cho dù học đợc trong nhà trờng bao nhiêu chăng nữa cũng chỉ là hạn
3
chế. Thế thì cái gì là quan trọng? Cái quan trọng là rèn luyện bộ óc, rèn luyện phơng pháp suy nghĩ,
phơng pháp học tập, phải tìm tòi phơng pháp vận dụng tốt nhất bộ óc của mình. "
( Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện )
I.I Xác định Các bớc trong quá trình dạy bài Hớng dẫn đọc thêm .
1. Tiếp xúc với văn bản.

Trong thực tế giảng dạy môn Ngữ văn ở THCS, chúng ta thấy bài thơ có nhiều đoạn, vở kịch có
nhiều hồi, nhiều lớp, truyện có nhiều phần, nhiều tình tiết, truyện có kết thúc có hậu nh truyện cổ tích.
Vậy có thể so sánh đọc - hiểu cấu trúc văn bản nh:
4
- Vào xem cái đình, đền cổ mà chỉ xem hai ông tớng trấn cửa đền thì coi nh cha hiểu biết gì.
- Cũng nh cô gái thi hoa hậu mà chân đi vòng kiềng, bàn chân bàn cuốc dù có mặt hoa da phấn
cũng khó mà lọt vào vòng trong.
Do vậy đọc - hiểu cấu trúc văn bản là cần thiết, cha nắm đợc cấu trúc văn bản thì cảm thụ văn sẽ
bị hạn chế.
* Đọc - hiểu và thởng thức văn học.
Đọc - hiểu văn bản là để mở rộng nhận thức văn chơng, mê say văn chơng, nh vua Tự Đức đã
từng viết:
Mê gì? Mê đánh tổ tôm,
Mê ngựa Hậu Bổ, mê nôm Thuý Kiều.
Muốn thởng thức văn chơng phải có sự say mê, yêu thích. Đọc - hiểu văn bản sẽ giúp các em
điều đó.
* Đọc tích luỹ kiến thức.
Chu Quang Tiềm viết:
" Sách cũ trăm lần xem không chán
Thuộc lòng ngẫm nghĩ một mình hay."
Muốn có đợc sự tích luỹ kiến thức, cần chọn sách hay, sách phục vụ cho việc học tập bộ môn. Rồi
đọc lớt, đọc kĩ, đọc sâu, sau đó có nhận xét ngắn gọn, ghi chép lại điều mình yêu thích.
Phần đọc - hiểu này thờng sử dụng trong phần củng cố bài dạy.
Từ việc định hớng các bớc đọc - hiểu ngời thầy cần hớng dẫn học sinh xác định các tín hiệu thẩm
mĩ của văn bản văn học bằng hệ thống câu hỏi.
3. Hớng dẫn luyện tập :
Mục đích của phần luyện tập trong bài dạy Hớng dẫn đọc thêm là giúp học sinh củng cố, mở
rộng kiến thức phục vụ cho chủ đề hoặc mảng kiến thức thuộc cụm bài mà học sinh đang học . Vì vậy
phần luyện tập trong các tiết dạy bài Hớng dẫn đọc thêm phải đợc giáo viên đặc biệt quan tâm.
Trong tiết dạy Hớng dẫn đọc thêm giáo viên nên dành nhiều thời gian cho phần luyện tập