15 dạng - Đề văn tự luận vào 10
Phần tự luận trong một bài kiểm tra chiếm tỷ lệ điểm rất cao (từ 5 đến 8 điểm).
Phần này nhằm kiểm tra những kiến thức và kỹ năng Ngữ văn mà phần trắc nghiệm khó
thực hiện được. Đó là năng lực cảm thụ, phân tích tác phẩm văn học; là kỹ năng viết, diễn đạt và
huy động kiến thức ; là kỹ năng tóm tắt văn bản... Để kiểm tra được toàn diện hơn kiến thức và kỹ
năng trên, đề văn trong phần tự luận thường có hai, ba câu với số điểm khác nhau. Sau đây xin
giới thiệu với các em một số dạng cụ thể.
1. Dạng 15 : Suy nghĩ về ý nghĩa của một câu chuyện nào đó.
Ví dụ: Câu chuyện sau gợi cho em những suy nghĩ gì ? :
Hoa hồng tặng mẹ
Anh dừng lại tiệm bán hoa để gửi hoa tặng mẹ qua đường bưu điện. Mẹ anh sống cách chỗ
anh khoảng 300 km. Khi bước ra khỏi xe, anh thấy một bé gái đang đứng khóc bên vỉa hè.
Anh đến và hỏi nó sao lại khóc.
- Cháu muốn mua một bông hoa hồng để tặng mẹ cháu - nó nức nở - nhưng cháu chỉ có 75
xu trong khi giá hoa hồng đến 2 đô la.
Anh mỉm cười và nói với nó :
- Đến đây, chú sẽ mua cho cháu.
Anh liền mua hoa cho cô bé và đặt một bó hồng để gửi cho mẹ anh. Xong xuôi, anh hỏi cô
bé có cần đi nhờ xe về nhà không. Nó vui mừng nhìn anh trả lời:
- Dạ, chú cho cháu đi nhờ đến nhà mẹ cháu.
Rồi nó chỉ đường cho anh lái xe đến một nghĩa trang, nơi có một phần mộ vừa mới đắp.
Nó chỉ ngôi mộ và nói:
- Đây là nhà của mẹ cháu.
Nói xong, nó ân cần đặt những nhánh hoa hồng lên mộ.
Tức thì anh quay lại tiệm bán hoa hủy bỏ dịch vụ gửi hoa vừa rồi và mua một bó hồng thật
đẹp. Suốt đêm đó, anh đã lái một mạch ba trăm ki lô mét về nhà mẹ anh để trao tận tay bà
bó hoa.
2. Dạng 1 : Yêu cầu HS tóm tắt một văn bản đã học nào đó, ví dụ : Hãy tóm
tắt truyện ngắn Làng của Kim Lân (hoặc Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành
Long).
3. Dạng 2 : Nêu hệ thống nhân vật, đề tài, chủ đề của một tác phẩm nào đó.

Kim Lân...
11.Dạng 10 : Phân tích một vấn đề (nội dung hoặc nghệ thuật) đặt ra trong tác
phẩm văn học. Chẳng hạn: Phân tích vẻ đẹp của tình mẫu tử trong đoạn
trích Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng. Hoặc Nghệ thuật miêu tả của
Nguyễn Du qua một số đoạn trích Truyện Kiều đã học.
12.Dạng 11 : Phân tích một nhân vật trong tác phẩm văn học. Chẳng hạn: Phân
tích nhân vật Chị Dậu qua đoạn trích Tức nước vỡ bờ trích Tắt đèn của Ngô
Tất Tố (hoặc cụ Bơ-men trong Chiếc lá cuối cùng của Ô Hen-ri)
13.Dạng 12 : Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo đức, lối sống. Chẳng hạn:
Hãy phát biểu những suy nghĩ của mình về câu tục ngữ : “ Tốt gỗ hơn tốt
nước sơn”; hoặc bình luận câu nói của M Gorki: “Nơi lạnh nhất không phải
là Bắc cực mà là nơi thiếu tình thương”
14.Dạng 13 : Nghị luận về một vấn đề có thật trong cuộc sống. Ví dụ: Về một
thói hư tật xấu mà em thấy cần phê phán; hoặc Những suy nghĩ sau khi đi
thăm một bà mẹ Việt Nam anh hùng có 9 người con liệt sĩ.
15.Dạng 14 : Kể về một câu chuyện có thật hoặc tưởng tượng, sáng tạo. Ví dụ:
Một lần mắc lỗi, hoặc Về một giấc mơ đẹp.