GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT
A/ Mục đích yêu cầu
Giúp HS :
- Nắm được các khái niệm : ngôn ngữ nghệ thuật , phong cách ngôn
ngữ nghệ thuật và các đặc trưng cơ bản của nó
- Rèn kỹ năng phân tích thẩm bình và sử dụng ngôn ngữ theo phong
cách ngôn ngữ nghệ thuật.
B/ Chuẩn bị
- Giáo viên : SGK, SGV, Giáo án, bảng phụ ghi ngữ liệu
- Học sinh : SGK, vở ghi, vở soạn
C/ Phương pháp
- GV sử dụng các phương pháp trao đổi thảo luận, phát vấn đàm
thoại…
D/ Tiến trình giờ học
- Ổn định lớp
- Kiểm tra bài cũ :
Em hãy cho biết thế nào là ngôn ngữ sinh hoạt ? Các đặc trưng cơ bản của PCNN
sinh hoạt ?
 HS trả lời
- GV nhận xét, bổ sung
Ngôn ngữ sinh hoạt là lời ăn tiếng nói hàng ngày, dùng để thông tin trao đổi ý nghĩ,
tình cảm…đáp ứng nhu cầu trong cuộc sống.


PCNN sinh hoạt có 3 đặc trưng cơ bản đó là : tính cụ thể, tính cảm xúc và tính cá
thể.

- Bài mới :
Hôm nay cô và các em sẽ cùng nhau đi tìm hiểu 1 loại PCCNNN nữa đó là Phong
cách ngôn ngữ nghệ thuật.


 HS trả lời
- GV nhận xét , bổ sung
Trên đây là 2 văn bản nghệ thuật, ở đó người
viết đã sử dụng những từ ngữ gợi hình, gợi cảm:
+ “lác đác” : gợi hình
+ “ loang” : vừa gợi hình vừa gợi cảm
+ “ôi, hỡi” : gợi cảm

- GV hỏi :

b. Nhận xét :

Em hãy cho biết thế nào là ngôn ngữ nghệ

- Ngôn ngữ nghệ thuật ( ngôn ngữ

thuật?

văn học, ngôn ngữ văn chương )
 HS trả lời

- GV nhận xét, bổ sung

- GV hỏi :
Ngôn ngữ nghệ thuật được sử dụng trong phạm
vi nào ? Lấy ví dụ ?
 HS trả lời
- GV nhận xét, bổ sung
+ Trong lời ăn tiếng nói hàng ngày :


4) Chức năng :
- GV yêu cầu HS phân tích ngữ liệu :
* Ngữ liệu :
- Sen : là loại cây có thân rễ trụ mọc trong
bùn, lá mọc lên khỏi mặt nước, có cuống dài,
hoa to màu trắng hoặc hồng, lưỡng tính, nhiều
nhị, có hương thơm…
- “ Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng, bông trắng, lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”
+ Em hãy so sánh điểm giống và khác nhau
giữa 2 ngữ liệu trên?
=>HS trả lời

a. Phân tích ngữ liệu :


- GV nhận xét, bổ sung
*Giống nhau :
- Đều nói về hoa sen
- Đều cung cấp cho người đọc những thông tin
ve hoa sen : nơi sống, cấu tạo, đặc điểm
*Khác nhau :
- Ngữ liệu 1 là 1 văn bản khoa học, nó chỉ cung
cấp thông tin về loài hoa sen
- Ngữ liệu 2 là 1 văn bản nghệ thuật,ngoài việc
cung cấp thông tin về loài hoa sen, ngữ liệu còn
cho thấy quan niệm về cái đẹp : cái đẹp có thể

dụng theo các mục đích thẩm mĩ
khác nhau.
- GV yêu cầu HS đọc Ghi nhớ SGK tr.98

* Ghi nhớ : SGK tr.98

Hoạt động 2
Tìm hiểu Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật
- GV dẫn dắt :

II.

Phong cách ngôn ngữ
nghệ thuật

Nếu như PCNN sinh hoạt có 3 đặc trưng đó là :
tính cụ thể, tính cảm xúc và tính cá thể thì
PCNN nghê thuật cũng có 3 đặc trưng cơ bản :
tính hình tượng, tính truyền cảm và tính cá thể
hóa. Chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu từng đặc
trưng cụ thể
- GV yêu cầu HS phân tích “Bài ca dao về hoa

1) Tính hình tượng :

sen” :

a. Phân tích ngữ liệu :



màu sắc để xây dựng lên hình
tượng nghệ thuật.


+ Người đọc dùng vốn sống, vốn
hiểu biết của mình liên tưởng, rút
ra những bài học nhân sinh nhất
định
Để tạo ra tính hình tượng người viết còn sử
dụng những biện pháp nghệ thuật gì?
 HS trả lời
- GV nhận xét bổ sung

- GV yêu cầu HS phân tích ngữ liêu SGK tr.99
* Ngữ liệu :
- GV hỏi :
Em hãy chỉ ra những hình ảnh so sánh, ẩn dụ,
hoán dụ trong ngữ liệu và cho biết ý nghĩa của
chúng ?
 HS trả lời
- GV nhận xét, bổ sung
+ So sánh : rắn như thép, vững như đồng, cao
nhu núi, dài như sông, chí ta lớn như biển
Đông…-> nhấn mạnh, làm nổi bật sức mạnh ý
chí, tinh thần, sự hùng mạnh của quân đội Việt
Nam.
+ Ẩn dụ : vết thương, ưỡn tấm ngực -> làm nổi
bật hình ảnh cây xà nu, xà nu giống như một
người khổng lồ che chở, bảo vệ dân làng khỏi


-> thân phận người phụ
nữ trong xã hội phong kiến
-> vẻ đẹp, phẩm chất
của người phụ nữ


- GV yêu cầu HS chỉ ra những từ ngữ gợi cảm
trong ngữ liệu và nhận xét hiệu quả tu từ của

2) Tính truyền cảm :

những từ đó :

a. Phân tích ngữ liệu :

* Ngữ liệu :
“Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây”
( Truyện Kiều – Nguyễn Du )
 HS trả lời
- GV nhận xét, bổ sung
+ Các thán từ “ôi”, “hỡi” không chỉ diễn tả sự
đau đớn, xót xa của Thúy Kiều trong đêm trao
duyên cho Thúy Vân mà qua những thán từ đó
người đọc cũng cảm nhận được nỗi đau khổ
giống như nhân vật.
- GV hỏi :
Em hãy nêu những biểu hiện của tính truyền
cảm ?
 HS trả lời


=> HS trả lời
- GV nhận xét, bổ sung
* Giống nhau :
- Cùng viết về mùa thu
* Khác nhau :
- “Thu vịnh” : Nguyễn Khuyến sử dụng những
hình ảnh giản dị, mộc mạc, gần gũi với làng quê
đồng bằng Bắc Bộ : trời thu xanh ngắt, cần trúc
lơ phơ, nước biếc, song thưa, bóng trăng…
Nguyễn Khuyến đã dựng lên bức tranh thu với
những nét vẽ thoáng và nhẹ, thanh và trong chứa
đựng cả một hồn thu đồng quê xa xưa.
- “Tiếng thu” : Lưu Trọng Lư đã sử dụng những
hình ảnh, từ ngữ : rừng thu, lá thu xào xạc, nai
vàng ngơ ngác, lá vàng khô…để dựng lên bức
tranh thu phảng phất âm điệu thổn thức, rạo rực,
mang một chút mơ màng, ngơ ngác đặc trưng
cho phong cách thơ Lưu Trọng Lư.
- “Đất nước” : Nguyễn Đình Thi đã sử dụng

a. Phân tích ngữ liệu :


những hình ảnh, từ ngữ : vui nghe, núi đồi, rừng
tre, phấp phới, áo mới, thiết tha, nói cười…xây
dựng lên bức tranh mùa thu trong sáng, vui tươi.

- GV hỏi :
Em hãy cho biết tính cá thể hóa được biểu hiện

Trong “Truyện Kiều”, cùng là miêu tả “trăng”
nhưng ở mỗi hoàn cảnh, tình huống khác nhau
thì hình ảnh “trăng” lại được miêu tả không
giống nhau :


- Khi Thúy Kiều đính ước, thề nguyền với Kim
Trọng :

+ Vẻ riêng của mỗi nhân vật
trong tác phẩm

“ Vầng trăng vằng vặc giữa trời
Đinh ninh hai mặt một lời song song”
- Khi Thúy Kiều từ biệt Thúc Sinh :
“Vầng trăng ai xẻ làm đôi

+ Nét riêng trong cách diễn đạt
sự việc, hình ảnh, tình huống
trong tác phẩm

Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường”
- GV hỏi :
Tính cá thể hóa mang lại những hiệu quả tu từ
gì cho ngôn ngữ nghệ thuật ?
 HS trả lời
- GV nhận xét, bổ sung
- GV yêu cầu HS đọc Ghi nhớ SGK tr.101

- Tính cá thể hóa tạo cho ngôn

- “vãi” : hành động tội ác với múc
độ cao, nhiều, dày đặc
- “giết” : hành động tội ác mù
quáng.

Hoạt động 4
Củng cố, dặn dò
- GV yêu cầu HS làm các bài tập còn lại
- GV yêu cầu HS soạn bài tiếp theo