GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
PHONG CÁCH NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT

I- Mục tiêu bài học : Giúp HS :
_ Nắm được các khái niệm : ngôn ngữ nghệ thuật, phong cách ngôn
ngữ nghệ thuật, các đặc trưng cơ bản của phong cách ngôn ngữ nghệ
thuật.
_ Có kĩ năng phân tích, cảm thụ ngôn ngữ nghệ thuật, bước đầu biết
sử dụng một số biện pháp nghệ thuật để nâng cao hiệu quả diễn đạt.
Trọng tâm kiến thức kĩ năng :
1. Kiến thức :
_ Khái niệm ngôn ngữ nghệ thuật : (với nghĩa chuyên môn) ngôn ngữ
dùng trong tác phẩm văn chương, không chỉ có chức năng thông tin
mà quan trọng hơn là có chức năng thẩm mĩ. Ngôn ngữ nghệ thuật
bao gồm ngôn ngữ trong các tác phẩm tự sự, trữ tình và tác phẩm sân
khấu.
_ Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật có 3 đặc trưng cơ bản : tính hình
tượng, tính truyền cảm, tính cá thể hóa.
2. Kĩ năng :
_ Nhận diện, cảm thụ và phân tích ngôn ngữ nghệ thuật : các biện
pháp nghệ thuật và hiệu quả nghệ thuật của chúng.
_ Bước đầu sử dụng ngôn ngữ để đạt được hiệu quả nghệ thuật khi
nói, nhất là viết : so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, tượng trưng, điệp ngữ,...


3. Thái độ :
_ Bồi dưỡng tình cảm, cảm xúc nghệ thuật.

II- Chuẩn bị của GV và HS :
1. Giáo viên: Giáo án, SGK, STK, SGV, chuẩn kiến thức kĩ năng, bài
soạn.

TT1 : em hãy nhận xét về ngôn ngữ
được sử dụng trong 2 ví dụ trên ?

"Tre xanh xanh tự bao giờ
Chuyện ngày xưa đã có bờ tre xanh
Thân gầy guộc lá mong manh
Mà sao lên luỹ lên thành tre ơi !
Ở đâu tre cũng xanh tươi
Cho dù đất sỏi đá vôi bạc màu."
(Nguyễn Duy)
_ ngữ liệu 2 :
theo từ điển tiếng việt :
Tre : dt. Loại cây nhỏ cao, ruột rỗng
có nhiều đốt.
→ Nhận xét :
+ ngôn ngữ trong đoạn thơ ở ngữ

TT2:hãy rút ra kết luận về ngôn ngữ liệu 1 mang tính gọt giũa, bóng bẩy,
được sử dụng trong 2 ngữ liệu trên?

gợi hình, gợi cảm cao, giàu giá trị
nghệ thuật.
+ ngôn ngữ trong ngữ liệu 2 giàu
tính chính xác, khoa học, giản dị,
đời thường.
→Ngôn ngữ trong ngữ liệu 1 là
ngôn ngữ nghệ thuật, ngôn ngữ
trong ngữ liệu 2 là ngôn ngữ khoa



văn bản nghệ thuật được chia làm

+ngôn ngữ thơ: ca dao, hò, vè,...

mấy loại?

+ngôn ngữ sân khấu: kịch, chèo,
tuồng,...
-ngôn ngữ nghệ thuật thể hiện qua
các phương tiện diễn đạt:


TT5 :Cách thức thể hện ngôn ngữ

+cái hay của âm điệu

nghệ thụât qua các phương tiện diễn +vẻ đẹp chân thực của hình ảnh
đạt?
+những xúc cảm chân thành gợi ra
(Gợi ý: thể hiện qua âm điệu, hình
nỗi vui, buồn, yêu thương...
ảnh, cảm xúc,...) Đưa ví dụ và phân
tích :

Ví dụ: Sao anh không về chơi thôn
vĩ / Nhìn nắng hàng cau nắng mới
lên.( Đây thôn vĩ dạ- Hàn mặc Tử)
→âm điệu nhẹ nhàng, hình ảnh chân
thực của tự nhiên: nắng, hàng cau;
cảm xúc hỏi, trách nhẹ nhàng, kèm

+chức năng thông tin:nơi sinh sống,
hình dáng, cấu tạo của cây tre.
+chức năng thẩm mĩ:cái đẹp hiện
hữu và phát triển trong cả những
môi trường khắc nghiệt, khó khăn
nhất.
⇒ Kết luận : ngôn ngữ nghệ thuật là
ngôn ngữ chủ yếu dùng trong các
tác phẩm văn chương, không chỉ có
chức năng thông tin mà còn thỏa

TT7 : hãy khái quát những nội dung
chính về ngôn ngữ nghệ thuật ?

mãn nhu cầu thẩm mĩ của con
người. Nó là ngôn ngữ được tổ
chức, xếp đặt, lựa chọn, tinh luyện
từ ngôn ngữ thông thường và đạt
được giá trị nghệ thuật thẩm mĩ.
II- Phong cách ngôn ngữ nghệ
thuật.
1. Tính hình tượng.
_ Phẩm chất đẹp đẽ, trong sạch của
cây sen được thể hiện thông qua


những hình ảnh về lá, bông, nhị,..
TT8 : GV hướng dẫn hs đọc và

Hơn nữa những hình ảnh cụ thể đó

_ Ngoài nội dung phản ánh hiện
thực (nơi sinh sống, cấu tạo lá,
bông, nhị,...) bài ca dao còn thể hiện
vẻ đẹp bên ngoài và cả phẩm chất
thanh cao của cây sen (chẳng hôi
tanh mùi bùn). bài ca dao còn có ý
nghĩa cao cả hơn : ca ngợi vẻ đẹp
bên ngoài và cả phẩm chất bên trong
của những thực thể biết giữ gìn vẻ
đẹp ngay cả trong môi trường xấu
xa. So với từ điển thì bài ca dao có ý
nghĩa, tính hình tượng, tính biểu
cảm cao.
2. Tính truyền cảm.
_ Tính truyền cảm thể hiện ở sự bộc
lộ cảm xúc trong ngôn ngữ nghệ
thuật, đồng thời khơi gợi cảm xúc


của người đọc, cùng xúc cảm với
người viết. Tính truyền cảm là đặc
trưng ngôn ngữ của tất cả các thể
loại văn học.
TT10 : Cho HS đọc tính truyền cảm
trong SGK và cho biết thế nào là
tính truyền cảm ?

ví dụ: "Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời
chung."

của Nguyễn Du,....


- Phân tính tính truyền cảm trong
bài thơ "mời trầu" của Hồ Xuân
Hương ?

Hoạt động 3 :
Luyện tập vận dụng :

III- Luyện tập
Bài tập 2 :

làm bài tập 2, 4 SGK trang 101 -

Tính hình tượng được xem là tiêu

102.

biểu nhất trong các đặc trưng vì :
_ là phương tiện và là mục đích
sáng tạo nghệ thuật.
_ trong hình tượng ngôn ngữ đã có
những yếu tố gây cảm xúc và truyền
cảm.
_ cách lựa chọn từ ngữ, sử dụng câu
để xây dựng hình tượng nghệ thuật
thể hiện cá tính sáng tạo nghệ thuật.
_ nó thể hiện đặc thù của văn bản
nghệ thuật so với các văn bản khác,