GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
TÌNH CẢNH LẺ LOI CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ
(Trích "Chinh phụ ngâm")
-Nguyên tác: Đặng Trần Côn.
-Dịch giả: Đoàn Thị Điểm.

A.Mục tiêu bài học : Giúp học sinh:
-Hiểu và cảm nhận được nỗi đau của người chinh phụ phải sống trong cảnh
cô đơn,chia lìa đôi lứa và nắm được ý nghĩa đề cao hạnh phúc lứa đôi của
tác phẩm.
-Về nghệ thuật: Nắm được nghệ thuật miêu tả nội tâm của đoạn trích.

B.Phương tiện thực hiện.
-Sách giáo khoa,sách giáo viên,sách thiết kế bài giảng.
-Văn bản đoạn trích,các tài liệu khác có liên quan...

C.Cách thức tiến hành.
-Giáo viên sử dụng phương pháp đọc sáng tạo,giảng bình,đàm thoại,làm việc
nhóm...
-Giáo viên tổ chức giờ học theo hình thức nêu vấn đề,gợi tìm,trả lời các câu
hỏi.
-Giáo viên và học sinh có sự kết hợp các kiến thức lịch sử (Tình trạng loạn
lạc của xã hội Việt Nam ở những năm đầu của thế kỉ XVIII).


D.Tiến trình dạy học.
1.Kiểm tra sĩ số.
-Giáo viên kiểm tra sĩ số của lớp theo báo cáo của cán bộ lớp.
2.Kiểm tra bài cũ.
3.Nội dung bài học.
*Phần mở đầu : Ở chương trình THCS,các em đã đựoc làm quen với tác phẩm "Chinh

+Học sinh đọc sách giáo khoa
và nêu tóm tắt về dịch giả.

*Đoàn Thị Điểm (1705-1748),hiệu là Hồng
Hà nữ sĩ,người làng Giai Phạm,huyện Văn
Giang,trấn Kinh Bắc,nay thuộc tỉnh Hưng
Yên.
-Bà xuất thân trong một gia đình nhà
nho,là người phụ nữ nổi tiếng thông
minh,hiếu học,xinh đẹp.
-Bà lấy chồng rất muộn,năm 37,cuộc đời
của bà lận đận.
-Tác phẩm : Truyền kì tân phả,một số thơ
phú khác.
*Phan Huy Ích(1750-1822),tự là Dụ

+Câu hỏi : Nêu những nét

Am,người làng Thu Hoạch,huyện Thiên

chính về dịch giả Phan Huy

Lộc,trấn Nghệ An,nay thuộc tỉnh Hà Tĩnh.

Ích?.

-Ông đỗ tiến sĩ năm 26 tuổi,tác phẩm : Dụ
Am văn tập,Dụ Am ngâm lục.
3.Tác phẩm.


b.Thể loại.
-Nguyên tác chữ Hán gồm 476 câu
thơ,được viết theo thể ngâm khúc,thể thơ
trường đoản cú(Câu thơ dài ngắn không
đều nhau).

+Câu hỏi : Bài thơ được thể
loại,thể thơ nào?Có sự khác

-Bản dịch thuộc thể song thất lục bát.

biệt gì về thể loại thơ giữa

c.Giá trị nội dung và nghệ thuật.

nguyên tác và bản dịch?

*Giá trị nội dung :

+Học sinh nêu thể loại,thể

-Tác phẩm mang giá trị nhân đạo và hiện

thơ,so sánh.

thực sâu sắc,diễn tả tâm trạng khao khát
hạnh phúc lứa đôi của người chinh phụ,tố


cáo chiến tranh phi nghĩa trong xã hội

-Bút pháp trữ tình,miêu tả nội tâm sâu
sắc,bản dịch có ngôn ngữ giàu tính dân
tộc,hình ảnh sáng tạo.
3.Đoạn trích.
-Vị trí : Từ câu 193 đến câu 216 trong
"Chinh phụ ngâm".
-Nội dung : Diễn tả tình cảnh và tâm trạng
của người chinh phụ phải sống cô
đơn,buồn khổ trong thời gian dài người
chồng đi chinh chiến,không có tin
tức,không rõ ngày trở về.
-Bố cục : Gồm 2 phần.


+Phần 1 : 16 câu đầu,nỗi cô đơn lẻ loi của
*Hoạt động 2 : Tìm hiểu văn người chinh phụ trong cảnh một mình.
bản tác phẩm.

+Phần 2 : 8 câu cuối,niềm thương nhớ
chồng ở nơi xa khiến nàng càng sầu
muộn,ảm đạm.
II.Đọc hiểu.

+Câu hỏi : Tâm trạng của

1.Phần 1. 16 câu dầu.

người chinh phụ được diễn ra

*Không gian và thời gian :

chinh phụ?Tác dụng của biện

như : vắng,chẳng mách tin, rủ thác.

pháp nghệ thuật đó?

*Nghệ thuật :
-Tả hành động lặp đi lặp lại.
+Các từ ngữ chỉ hành động : Dạo hiên,từng
bước,ngồi,đòi phen...

+Câu hỏi : Câu hỏi tu từ có tác +Một mình đi lại ở hiên vắng.
dụng gì trong việc diễn tả tâm

+Buông rèm xuống rồi cuốn rèm lên.


trạng của người chinh phụ?Đó +Nhìn chim Thước để chờ tin.
là tâm trạng gì?

->Những động tác,cử chỉ,hành động được

+Học sinh tìm câu thơ có chứa lặp đi lặp lại nhiều lần vô nghĩa,để diễn tả
câu hỏi tu từ và phát biểu.

tâm trạng cô đơn,lẻ loi,tù túng,bế
tắc,không biết san sẻ cùng ai.
-Điệp ngữ bắc cầu : đèn biết chăng-đèn có
biết
->tâm trạng buồn triền miên,lê thê,thời


đơn tột cùng.

pháp,kết hợp nêu cảm nhận.

-Tả ngoại cảnh :
+Âm thanh : tiếng gà gáy ->Tăng thêm ấn
tượng về sự vắng lặng,cảm giác lẻ loi.


+Bóng hòe rủ ->gợi cảm giác hoang
vắng,cô đơn,diễn tả nỗi buồn kéo dài triền
miên thao thức.
+thời gian : đêm khuya,một mình thao thức
suốt năm canh.
->Người chinh phụ cảm nhận về thời gian
trong lo âu vì nhớ thương,chờ đợi.
+Câu hỏi : Các hành động của -Dùng từ láy,so sánh :
người chinh phụ nói lên điều
+Khắc giờ "đằng đẵng"- như niên.
gì?
+Mối sầu "dằng dặc"- miền biển xa.
->Nỗi sầu trĩu nặng kéo dài trong thời
gian,trùm lên không gian mênh mông như
biển cả.
-Tả các hành động diễn ra trong phòng :
với mục đích là để tìm cách giải khuây:
+Hành động "Gượng đốt hương" : để tìm
sự thanh thản,nhưng lại làm tâm hồn thêm
mê man,bấn loạn.

ảnh đều khắc họa chân dung của người
chinh phụ mòn mỏi trong chờ đợi,luôn
khao khát hạnh phúc và cảm giác yêu
đương.
2.Phần 2. 8 câu thơ còn lại.

-Giáo viên yêu cầu học sinh

*Tâm trạng của người chinh phụ có sự

theo dõi đoạn trích gồm 8 câu

chuyển biến,nàng đã gửi tất cả niềm

cuối.

thương nỗi nhớ tới nơi chinh chiến của
người chồng.


*Về nghệ thuật :
+Câu hỏi : Tác giả đã sử dụng

-Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình :

những biện pháp nghệ thuật

+Hình ảnh "Gió đông"(Lòng này gửi gió

nào để diễn tả tâm trạng của