LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
––––––––––
1. Phân tích Nhà nước và các tổ chức khác trong xã hội?
2. Thế nào là kiểu Nhà nước và hình thái Nhà nước?
3. Hãy nêu các đặc trưng của pháp luật để phân biệt với các qui phạm khác
trong xã hội?
4. Hình thức bên ngoài của pháp luật? (q trọng)
5. Các đặc trưng cơ bản của Nhà nước xã hội chủ nghĩa? (q trọng)
6. Đặc điểm của bộ máy Nhà nước XHCN Việt Nam và các cơ quan chính yếu
của Nhà nước? Những điểm mới liên quan tới bộ máy Nhà nước theo hiến pháp năm
2013?
7. Hãy chứng minh Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất? Điều
này có thuận lợi và thách thức gì trong việc thành lập cơ quan bảo hiến?
8. Nêu các hình thức pháp luật trên thế giới. Việt nam công nhận và áp dụng
hình thức nào?
9. Thế nào là lập hiến, lập pháp, lập qui? Nghị quyết của Quốc hội là văn bản
lập hiến, lập pháp hay lập qui?
10. Thế nào là quy phạm pháp luật? đặc điểm của quy phạm pháp luật?
11. Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật. Trong
tương lai nếu Việt Nam công nhận án lệ thì các đặc điểm của loại văn bản trên có gì
thay đổi? Tại sao có tình trạng dùng công văn hành chính thay cho văn bản quy phạm
pháp luật?
12. Thế nào là giải thích pháp luật? theo anh chị thẩm quyền giải thích hiến
pháp và luật nên giao cho chủ thể nào ở Việt Nam?

1


LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Câu 1.Phân biệt nhà nước và các tổ chức khác trong xã hội:
Bài làm:

Ban hành pháp luật và bào đảm cho pháp luật
được thực hiện

Có

Không

Có bộ máy chuyên làm nhiệm vụ quản lý –
cai trị bao gồm: quân đội, cảnh sát, nhà tù…

Có

Không

Phát hành tiền, ban hành và thu các loại thuế

Có

Không

Tiêu chí

2


Câu 2. Thế nào là kiểu nhà nước và hình thức nhà nước? mối quan hệ giữa
kiểu nhà nước và hình thức nhà nước? cho VD
Bài làm:
Khái niệm Kiểu Nhà nước: Kiểu Nhà nước là những đặc điểm, dấu hiệu của
nhà nước biểu hiện trong một hình thái kinh tế - XH. Kiểu nhà nước giúp ta xác định

Liên bang
Dân chủ

Chế độ chính trị

Phản dân chủ

- Tuyệt đối
- Hạn chế (cát cứ,lập hiến)
- Dân chủ
- Quý tộc
- Một bộ máy nhà nước
- Bộ máy liêng bang và bộ
máy của từng bang thành viên
- Có pháp luật và thi hành, áp
dụng theo PL
- Cực đoan, phát xít,..

mối quan hệ giữa kiểu nhà nước và hình thức nhà nước
Thứ nhất, kiểu nhà nước tác động trực
tiếp, ảnh hưởng có tính quyết định đến
hình thức nhà nước
Thứ hai, hình thức nhà nước phụ
thuộc vào các yếu tố kinh tế - chính
trị- văn hóa- lịch sử - xã hội
Thứ ba, một hình thức chính thể có
thể tồn tại dưới nhiều kiểu nhà nước
hoặc 1 kiểu nhà nước đặt thù

VD: Với kiểu nhà nước XHCN thì hình thức

Pháp luật
Các qui phạm về đạo
đức, tập quán,…
Tính qui phạm phổ
Chứa đựng các ứng xử Tính qui phạm chỉ phổ
biến
mẫu có tính bắt buộc
biến giới hạn trong một
chung
phạm vi
Tính xác định về mặt
Được PL xác định chặt Dựa trên kinh nghiệm
hình thức
chẽ về mặt hình thức
thói quen trong suy
nghĩ, ý thức con người
từ thế hệ này sang thế
hệ khác
Tính quyền lực
Các bộ máy cưỡng chế Chủ yếu dựa trên dư
thực hiện
luận xã hội
Tính ý chí
Ý chí của nhà nước
Thể hiện ý chí của tổ
tiên, cộng đồng làng
mạc
Tính khách quan
Phản ánh các qui luật
Phản ánh các qui luật

thương mại, nếu chưa có QPPL điều chỉnh, Tòa án vẫn có thể
sử dụng các tập quán với các điều kiện đó là tập quán tiến bộ,
không trái PL của NN và đạo đức XH (Điều 3 BLDS 2005,
Điều 6 LHN&GĐ 2000 sửa đổi, BS 2010)
Tôn giáo pháp
Là việc nhà nước công nhận và sử dụng giáo lý vào trong đời
sống XH như 1 hình thức PL có giá trị bắt buộc đối với cộng
đồng
VD: Ở các quốc gia Hồi giáo chính thống tồn tại song hành
Luật Hồi giáo (Kinh Côran..) và văn bản QPPL
Giống như nhà nước PL cũng thể hiện 2 thuộc tính bản chất là : tính giai cấp và
tính XH. PL có những đặt trưng để phân biệt các QPPL khác trong XH. Lịch sử đã
chứng kiến 4 kiểu PL tương ứng với 4 kiểu NN là: chủ nô, phong kiến, tư sản và
XHCN.

5


Câu 5: Các đặt trưng cơ bản của NN XHCN(VN)
Các đặt trưng cơ bản của NN XHCN:
So với các nhà nước trong lịch sử hiện tại nhà nước XHCN có 1 số đặt điểm sau đây:
Về phương diện
Kinh tế

Chính trị
Tư tưởng
Văn hóa – xã hội
Dân chủ và công
bằng xã hội


Quốc hội: cơ quan quyền lực tối cao
Chủ tịch nước
Chính phủ
Tòa án nhân
dân tối cao
Nguyên thủ quốc Cơ quan hành
Cơ quan xét xử
gia
chính nhà nước

Viện kiểm sát
nhân dân tối cao
Thực hành quyền
công tố và kiểm
sát hoạt động tư
pháp

Các cơ quan chính yếu của nhà nước

Cấp tỉnh
Cấp huyện
Cấp xã

Cấp trung ương
Tỉnh , thành phố trực thuộc TW
Quận, huyện, thị xã thuộc tỉnh
Xã, phường, thị trấn

Cần lưu ý rằng: ở địa bàn cơ sở mỗi địa phương còn có thêm ấp, thôn, bản…
Tuy nhiên đây là những tổ chức tự quản, không phải là cấp hành chính và các tổ chức

hoặc bãi bỏ các thứ thuế; quyết định phân chia các khoản thu và nhiệm vụ chi giữa
ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; quyết định mức giới hạn an toàn nợ
quốc gia, nợ công, nợ chính phủ; quyết định dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ
ngân sách trung ương, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước;
5. Quyết định chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo của Nhà nước;
6. Quy định tổ chức và hoạt động của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Toà
án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước,
chính quyền địa phương và cơ quan khác do Quốc hội thành lập;
7. Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc
hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng
dân tộc, Chủ nhiệm Ủy ban của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Toà án
nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chủ tịch Hội đồng bầu
cử quốc gia, Tổng Kiểm toán nhà nước, người đứng đầu cơ quan khác do Quốc hội
thành lập; phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng Chính
phủ, Bộ trưởng và thành viên khác của Chính phủ, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối
cao; phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh, Hội đồng bầu
cử quốc gia.

8


8. Bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê
chuẩn;
9. Quyết định thành lập, bãi bỏ bộ, cơ quan ngang bộ của Chính phủ; thành lập,
giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung
ương, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; thành lập, bãi bỏ cơ quan khác theo quy
định của Hiến pháp và luật;
10. Bãi bỏ văn bản của Chủ tịch nước, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ,
Thủ tướng Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái với
Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội;

dụng hình thức nào?
Bài làm:
Hình thức pháp luật là những dạng thê hiện của pha1plua65t trên thực tế, được
nhà nước sử dụng hoặc công nhận giá trị áp dụng.
Các hình thức
pháp luật trên
thế giới

Đặc điểm

- Thành văn;
- Do cơ quan nhà nước, cá nhân có
thẩm quyền ban hành;
- Theo trình tự, thủ tục luật định;
Văn bản quy
- Chứa đựng các quy tắc xử sự
phạm pháp luật
chung;
- Được áp dụng nhiều lần;
- Được nhà nước bảo đảm thực
hiện
- Nhà nước cho phép Tòa án, cơ
quan hành chính nhà nước giải
quyết vụ án, vụ việc dữa trên
nguyên tắc chung của luật (khi
Tiền lệ pháp
thiếu văn bản quy phạm pháp luật);
- Kết quả giải quyết đó được xem
là một hình mẫu dùng để áp dụng
cho một vụ việc sau nếu chứa đựng

luật điều chỉnh;
- Là tập quán tiến bộ, không
trái pháp luật và đạo đức xã
hội.
- Do nhà nước công nhận và sử - Chỉ nghiên cứu như một hình
dụng giáo lý vào trong đời sống xã thức pháp luật tham khảo;
hội;
- Không phù hợp với hệ thống
- Có giá trị bắt buộc đối với cộng chính trị ở nước ta.
đồng.
10


9. Thế nào là lập hiến, lập pháp, lập qui? Nghị quyết của Quốc hội là văn
bản lập hiến, lập pháp hay lập qui?
Bài làm:
* Lập hiến, lập pháp, lập qui:
- Quyền lập hiến: Là quyền ban hành văn bản có giá trị tối cao: Hiến pháp. Ở
Việt Nam, Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến.
- Quyền lập pháp: Là quyền ban hành các văn bản luật do cơ quan quyền lực
nhà nước tối cao thực hiện nhằm điều chỉnh các mối quan hệ quan trọng, cơ bản của
đất nước, của xã hội.
Quyền lập pháp ở nước ta là quyền Quốc hội, quyền lập pháp ở nước ta có thể
được ủy quyền cho cơ quan thường trực là UBTVQH và ngay cả chính phủ.
- Quyền lập quy: Là quyền ban hành các văn bản dưới luật, nhằm thi hành luật,
bảo đảm cho Hiến pháp và các đạo luật được áp dụng vào cuộc sống. Thẩm quyền lập
quy chủ yếu được thực hiện bởi chính phủ. Chính phủ có thể giao cho các Bộ, cơ
quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh.
* Nghị quyết của Quốc hội:
Nghị quyết của Quốc hội VN dược sử du5nng để điều chỉnh các nhóm quan hệ

hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến
hậu quả người đó chết, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam
giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm” hoản 1,
điều 102 Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009
Do nhà nước ban - Nếu được nhà nước ban hành, quy phạm pháp luật thể hiện
hành hoặc công dưới dạng văn bản quy phạm pháp luật;
nhận
- Nếu được nhà nước công nhận, quy phạm pháp luật thể hiện
dưới dạng thành văn (tiền lệ pháp, tôn giáo pháp) hoặc không
thành văn (tập quán pháp)
Là công cụ điều Quy phạm pháp luật là công cụ điều tiết xã hội có hiệu quả nhất
chỉnh các quan hệ nhằm bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của giai cấp và lợi ích chung
xã hội
cho toàn xã hội.
Là ranh giới để Được đặt vào vị trí trung tâm, quy phạm pháp luật trở thành
phân biệt giữa chuẩn mực chung trong xã hội và tạo ra ranh giới giữa hành vi
hành vi hợp pháp đúng và hành vi sai.
và hành vi bất
hợp pháp
Co tính hệ thống Khi hai quy phạm pháp luật trái nhau, cơ quan, cá nhân có thẩm
và thanh bậc pháp quyền nhận biết được phải viện dẫn, áp dụng quy phạm pháp luật
lý
nào.

12


11. Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật.
Trong tương lai nếu Việt Nam công nhận án lệ thì các đặc điểm của loại văn bản
trên có gì thay đổi? Tại sao có tình trạng dùng công văn hành chính thay cho văn

hiện
phạm pháp luật năm 2008
định, bản án, lệnh.
7. Chủ thể

Cơ quan, cá nhân có thẩm quyền
thuộc một trong 12 chủ thể theo
Điều 2 Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật năm 2008.

Được ban hành bởi cơ quan, cá
nhân có thẩm quyền như: Chủ
tịch ủy ban nhân da6nca1c ấp,
chiến sĩ công an nhân dân, Hội
đồng xét xử, Thẩm phán chủ tọa
phiên tòa.v.v...

- Trong tương lai nếu Việt Nam công nhận án lệ thì các đặc điểm của loại văn
bản trên có thay đổi từ khái niệm, phạm vi áp dụng, thời gian có hiệu lực, cơ sở để
ban hành, là nguồn của luật.
- Tình trạng dùng công văn hành chính thay cho văn bản quy phạm pháp luật.
Vì,
- Văn bản QPPL: có tính pháp lý, khi ban hành phải theo trình tự, thủ tục nhất
định.
13


- Đối với ban hành công văn hành chính:
+ Không có tính pháp lý, được hướng dẫn bởi cơ quan hành pháp.
+ Thủ tục đơn giản, nhanh chóng.

Là việc làm sáng tỏ tư tưởng, tinh
thần, nội dung của các quy phạm pháp
luật phát sinh khi có vướng mắc trong
cách hiểu, cách vận dụng quy phạm
của quá trình thi hành, áp dụng pháp
luật và cần phải được giải thích.

- Ủy ban thường vụ Quốc hội giải
thích Hiến pháp, Luật, pháp lệnh;
- Chủ thể có thẩm quyền ban hành văn
Chủ thể
bản quy phạm pháp luật nào thì có
thẩm quyền giải thích văn bản pháp
luật đó.
- Nếu là giải thích quy phạm thì giá trị
áp dụng thống nhất cho tất cả các vụ
Tính chất pháp việc thuộc phạm vi điều chỉnh của quy
lý: Nhân danh phạm đó;
nhà nước và giá - Nếu giải thích chính thức cụ thể thì
trị bắt buộc
có hiệu lực đối với một vụ việc pháp
lý cụ thể, mà không có hiệu lực đối
với các vụ việc khác.

Giải thích không chính
thức
Là sự giải thích về mặt nội
dung, tinh thần của các
quy phạm pháp luật nhưng
không nhân danh nhà

- Được thể hiện dưới hình thức, trình
tự, thủ tục giải thích được quy định
trong pháp luật. Ví dụ: UBTVQH giải
thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh bằng
nghị quyết.
- Giải thích pháp luật còn có thể được Ví dụ: Bình luận khoa học
Hình thức
thể hiện dưới dạng lời nói được pháp Bộ luật hình sự, bình luận
thể hiện
luật quy định trình tự, thủ tục tiến khoa học Bộ luật dân sự.
hành. Ví dụ: Thủ tướng chính phủ, Bộ
trưởng trả lời chất vấn trước Quốc hội.
- Cần phân biệt giải thích pháp luật
chính thức và hướng dẫn chi tiết thi
hành văn bản.
Thẩm quyền giải thích hiến pháp và luật nên giao cho chủ thể nào ở VN?
- Đối với UBTVQH:
+ Cơ quan này là đồng tác giả của các luật, từ đó thiếu góc nhìn đặc biệt.
+ Không có điều kiện để giải thích.
- Nếu giao cho Tòa án:
+ Thì phải cải cách công tác Tư pháp;
+ Tòa án nhìn được từ thực tiễn trong quá trình xét xử, sẽ thuận lợi trong việc
giải thích.
Theo tôi nên giao cho Tòa án thẩm quyền giải thích./.

16


17