BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

VÕ THỊ TUYẾT HẰNG

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÁC DOANH
NGHIỆP NGÀNH XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN
SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng - Năm 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

VÕ THỊ TUYẾT HẰNG

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÁC DOANH
NGHIỆP NGÀNH XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN
SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số : 60.34.30

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
: PGS.TS Hoàng Tùng

Đà Nẵng - Năm 2015

1.1 HIỆU QUẢ KINH DOANH........................................................................................... 11
1.1.1 Khái niệm:...................................................................................................................... 11
1.1.2 Vai trò của hiệu quả kinh doanh đối với các doanh nghiệp..................12
1.1.3 Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh............................................................ 13
1.1.4 Các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh
nghiệp............................................................................................................................................ 20
1.2 TỔNG QUAN VỀ NGÀNH XÂY DỰNG............................................................. 28
1.2.1 Tính chất ngành Xây dựng..................................................................................... 28
1.2.2 Đặc điểm hoạt động của ngành Xây dựng trong thời gian gần đây 30
1.2.3 Tình hình phát triển của ngành Xây dựng trong thời gian 2010-2013 .. 35

KẾT LUẬN CHUƠNG 1......................................................................................................... 39


iii

CHƢƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU .................................................. 40
2.1 XÁC ĐỊNH NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG VÀ XÂY DỰNG GIẢ
THUYẾT ......................................................................................................... 40
2.2 ĐO LƢỜNG VÀ MÃ HOÁ CÁC BIẾN ................................................ 46
2.3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................................................... 48
2.3.1 Mẫu nghiên cứu: .............................................................................. 48
2.3.2 Kiểm tra và xử lý dữ liệu: ................................................................ 48
2.3.3 Xây dựng hệ số tƣơng quan ............................................................. 55
2.3.5 Mô hình nghiên cứu ......................................................................... 55
KẾT LUẬN CHUƠNG 2 .............................................................................. 59
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ................... 60
3.1 ĐẶC TRƢNG CỦA HQKD VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG. ...... 60
3.1.1 Đặc trƣng HQKD ............................................................................. 60
3.1.2 Đặc trƣng của các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động kinh

v

DANH MỤC CÁC HÌNH
Số hiệu

Tên hình

Trang

Hình 1.1 Sơ đồ phƣơng trình Dupont

16

Hình 1.2 Biểu đồ giá trị sản xuất ngành Xây dựng

30

Hình 1.3 Biểu đồ giá trị sản xuất Xây dựng theo công trình xây
dựng

32

Biểu đồ tần số Histogram

PL3

Biểu đồ tần số Q-Q Plot (chƣa điều chỉnh phân phối
chuẩn)

PL4

Bảng 2.1

Bảng tổng hợp đo lƣờng và mã hoá các biến

47

Bảng 2.2

Thống kê mô tả các biến

49

Bảng 3.1

Thống kê dữ liệu ROA

60

Bảng 3.2

Thống kê dữ liệu tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu

61

Bảng 3.3

Thống kê dữ liệu tỷ lệ nợ

62


Bảng 3.9

Thống kê dữ liệu tốc độ tăng trƣởng tài sản

65

Bảng 3.10 Thống kê dữ liệu tốc độ kỳ thu tiền bình quân

65

Bảng 3.11 Kết quả mô hình OLS

67

Bảng 3.12 Kết quả mô hình FEM

68

Bảng 3.13 Kết quả mô hình REM

69

Bảng 3.14 Kết quả mô hình REMsau khi loại biến không ảnh
hƣởng

70

Bảng 3.15 Tỏng kết kết quả
Bảng thống kê mô tả các biến




1

MỞ ĐẦU
1.

Tính cấp thiết của đề tài
Lợi nhuận là mục tiêu hoạt động của hầu hết các doanh nghiệp. Trong

điều kiện sản xuất và kinh doanh theo cơ chế thị trƣờng, môi trƣờng cạnh
tranh gay gắt, để tồn tại và phát triển mỗi doanh nghiệp phải đáp ứng tối đa
nhu cầu về hàng hóa – dịch vụ của xã hội trong giới hạn cho phép của nguồn
lực hiện có và thu đƣợc nhiều lợi nhuận nhất. Đảm bảo đƣợc điều đó, doanh
nghiệp luôn cần phải nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của
mình. Hiệu quả kinh doanh là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt đƣợc
trong quá trình sản xuất kinh doanh với chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó.
Nó cũng phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực đầu vào của các doanh
nghiệp.
Có rất nhiều các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh
nghiệp. Các yếu tố có thể xuất phát từ môi trƣờng bên ngoài doanh nghiệp
nhƣ: tình hình kinh tế - chính trị - xã hội, chính sách quy định của Nhà nƣớc
…Hoặc các yếu tố đó có thể xuất phát từ bản thân nội tại của doanh nghiệp
nhƣ: năng lực tài chính, việc huy động và sử dụng vốn, công nghệ, con
ngƣời, cách thức quản lý … Và tùy theo từng ngành nghề kinh doanh mà các
doanh nghiệp hoạt động trong những ngành khác nhau thì chịu ảnh hƣởng bởi
các yếu tố tác động khác nhau. Để có những quyết định đúng đắn các nhà
quản lý cần phải nắm đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng, mức độ và xu hƣớng tác
động của từng nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả kinh doanh của mình.
Ngành Xây dựng suốt nửa thế kỷ qua đã nổ lực để khẳng định vị trí của


Từ kết quả nghiên cứu đề xuất các kiến nghị để nâng cao hiệu quả

kinh doanh của các doanh nghiệp ngành Xây dựng.
3.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu


Đối tƣợng nghiên cứu: Hiệu quả kinh doanh và các nhân tố tác động

đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp ngành Xây dựng ở Việt Nam
niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.
 Phạm vi nghiên cứu:
Phạm vi không gian: 107 doanh nghiệp trong ngành Xây dựng niêm yết
trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam (gồm SGDCK TP HCM – HOSE và
SGDCK Hà Nội – HNX).


3

Phạm vi thời gian: tình hình hoạt động của 107 doanh nghiệp ngành
Xây dựng từ năm 2010 đến năm 2013.
4.

Phƣơng pháp nghiên cứu:
Dựa vào số liệu báo cáo tài chính từ năm 2010 đến năm 2013 của 107

doanh nghiệp Xây dựng niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam đƣợc công
bố trên website: tiến hành tính toán các chỉ tiêu liên quan đến HQKD và các

cân bằng, bởi cần phải kiểm soát hiệu quả của các ngành công nghiệp và kiểm
soát đối với tác động của các ngành.
Các biến yếu tố tác động đƣợc đƣa vào mô hình gồm:
 Cấu trúc vốn (tỷ lệ đòn bẩy tài chính),
 Quy mô doanh nghiệp (tài sản, doanh thu),
 Rủi ro kinh doanh (mức sai lệch của dòng tiền trong 3 năm qua),
 Thuế thu nhập (tỷ suất thuế),
 Tỷ trọng tài sản cố định,
 Khủng hoảng chính trị
 Ngành nghề kinh doanh.
Năm thƣớc đo đòn bẩy tài chính đƣợc hai ông sử dụng: tổng nợ trên
tổng tài sản, tổng nợ trên tổng vốn chủ sở hữu, nợ dài hạn trên tổng tài sản, nợ
ngắn hạn trên tổng tài sản và tổng nợ trên tổng vốn chủ sở hữu, mỗi thƣớc đo
đƣợc đƣa vào một mô hình nghiên cứu.
Kết quả cho thấy tỷ lệ nợ có tác động mạnh nhất, tốc độ tăng trƣởng
của tổng tài sản, quy mô công ty và thuế suất tác động dƣơng đến HQKD.
Công ty có tỷ trọng tài sản cố định cao thì HQKD thấp do các công ty đầu tƣ
quá nhiều vào tài sản cố định mà không cải tiến đƣợc HQKD. Yếu tố ngành
nghề kinh doanh có tác động mạnh đến yếu tố HQKD ở một số lĩnh vực: bất
động sản, dịch vụ giáo dục, hóa học và dầu mỏ, thuốc lá. Ngoài ra nghiên cứu
cũng nhận thấy HQKD của các doanh nghiệp tại Jordan bị ảnh hƣởng nhiều
bởi nền kinh tế vĩ mô, môi trƣờng khu vực.
Bài viết tổng hợp nhiều nghiên cứu để lựa chọn chỉ tiêu đánh giá hiệu
quả doanh nghiệp bao gồm bằng biện pháp kế toán và biện pháp thị trƣờng.
Có khá nhiều nhân tố tài chính lẫn phi tài chính đƣợc đƣa vào mô hình, bên


5

cạnh đó tác giả còn tỉm hiểu về tình hình kinh tế chính trị ở khu vực Trung

Measures Evidence from the Tehran Stock Exchange” vào năm 2012 nghiên
cứu tác động của cơ cấu vốn đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp với
mẫu nghiên cứu là 400 công ty thuộc 12 ngành công nghiệp niêm yết trên sàn
chứng khoán Tehran trong những năm 2006-2010. Trong nghiên cứu này, đã
sử dụng:
 Tỷ lệ nợ,
 Vòng quay tài sản,
 Quy mô công ty (tài sản),
 Tỷ trọng tài sản hữu hình,
 Tuổi công ty
 Tốc độ tăng trƣởng
Chỉ số lợi nhuận trên tài sản (ROA) và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu
(ROE) là chỉ số đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính của các công ty.
Kết quả cho thấy mối quan hệ nghịch và tác động mạnh mẽ giữa tỷ lệ
nợ và HQKD. Các nhân tố vòng quay tài sản, quy mô doanh nghiệp, cấu trúc
tài sản hữu hình và tốc độ tăng trƣởng có mối quan hệ ý nghĩa và tích cực với
hiệu quả hoạt động công ty (ROA và ROE). Có thể thấy trong bài nghiên cứu
này biến kiểm soát là những nhân tố ảnh hƣởng đến HQKD của doanh
nghiệp. Không có mối quan hệ ý nghĩa giữa năm hoạt động doanh nghiệp và
HQKD. Kết quả của mô hình thứ 2 nghiên cứu ảnh hƣởng ngành cho thấy,
các công ty thuộc các ngành công nghiệp khác sản phẩm khoáng sản phi kim
loại, sản phẩm thực phẩm và đồ uống, các kim loại cơ bản, ô tô và sản xuất
phụ tùng có tác động âm trong khi các công ty thuộc ngành công nghiệp vật
liệu, sản phẩm hóa chất tác động tích cực và đáng kể đến HQKD của doanh
nghiệp.
Maja Pervan và Josipa Višić trong bài viết “Influence of firm size on its
business success” mục tiêu nghiên cứu ảnh hƣởng quy mô doanh nghiệp đối


7

8

- Điều kiện tài chính thuận lợi - các công ty nhỏ thƣờng bị hạn chế
vay; họ không thể đòi hỏi một lƣợng vốn lớn; do đó, những hạn chế về vốn có
thể không nghiêm trọng đối với các công ty phát triển lớn hơn;
- Lợi thế trong quá trình R&D (nghiên cứu và phát triển) - công ty lớn
có lợi thế trong quá trình R & D bởi kinh tế theo quy mô và có khả năng vƣợt
trội để khai thác kết quả nghiên cứu.
Giải thích lý do tại sao mối quan hệ không chặt chẽ Maja & Josipa cho
rằng có sự tách biệt sở hữu và quản lý trong các công ty tập đoàn, điều đó đã
thay đổi mục tiêu "từ tối đa hóa lợi nhuận để tối đa hóa tiện ích quản lý. Cùng
với cơ cấu tổ chức linh hoạt và công nghệ đƣợc sử dụng nhƣ một sự thay đổi
trong chiến lƣợc hợp lý của các công ty (nó trở nên quan trọng hơn để tồn tại
trong một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hơn để tăng lợi nhuận).
Vào năm 2011, Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion đã
thực hiện nghiên cứu “ Determinants of Profitability: What factors play a role
when assessing a firm’s return on assets? ” nhằm nghiên cứu mối quan hệ
giữa tỷ suất sinh lời tài sản và các chỉ tiêu tài chính của 40 công ty niêm yết
trên thị trƣờng chứng khoán Bucharest của Romania trong 4 năm từ năm
2007 -2010. Nghiên cứu bao gồm hai năm tăng trƣởng kinh tế (2007 và 2008)
và hai năm của suy thoái.
Biến phụ thuộc:
 Tỷ trọng tài sản cố định, tỷ lệ ổn định tài chính (Vốn dài hạn
/Tổng vốn),
 Tỷ lệ nợ, đòn bẩy tài chính (Vay vốn / Vốn chủ sở hữu),
 Tỷ lệ có việc làm (Nguồn nhân công/nguồn vốn),
 Khả năng thanh toán hiện hành,
 Khả năng thanh toán nhanh,
 Vốn lƣu động,



10

nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp từ đó tiến hành
thiết kế mô hình nghiên cứu.
Các biến đƣợc đƣa vào nghiên cứu:
 Cơ cấu vốn,
 Quy mô (doanh thu),
 Tốc độ tăng trƣởng của doanh thu,
 Đầu tƣ tài sản cố định,
 Quản trị nợ phải thu khách hàng,
 Rủi ro kinh doanh
 Thời gian hoạt động của doanh nghiệp.
Dữ liệu đƣợc thu thập từ báo cáo tài chính đã đƣợc kiểm toán của 45
công ty ngành sản xuất chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trƣờng chứng
khoán Việt Nam trong khoảng thời gian 3 năm từ năm 2010 – 2012, phƣơng
pháp sử dụng để ƣớc lƣợng tham số của mô hình là phƣơng pháp bình
phƣơng bé nhất.
Kết quả nghiên cứu: biến quản trị nợ phải thu, đầu tƣ tài sản cố định,
cơ cấu vốn, rủi ro kinh doanh có ảnh hƣởng nghịch đến hiệu quả kinh doanh
của doanh nghiệp, trong khi tốc độ tăng trƣởng lại ảnh hƣởng thuận chiều. Từ
kết quả nghiên cứu tác giả đã đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu
quả kinh doanh của các doanh nghiệp ngành Xây dựng.
6.

Bố cục của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, mục lục, danh mục các bảng, kết luận, tài liệu

tham khảo, đề tài chia làm 03 chƣơng nhƣ sau:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh và tổng quan hoạt động

phƣơng tiện tạo ra kết quả nên chỉ tiêu phản ánh HQKD thƣờng có dạng nhƣ
công thức.
Hiệu quả =


12

1.1.2

Vai trò của hiệu quả kinh doanh đối với các doanh nghiệp

Hiện nay với sự vận động đa dạng và phức tạp của cơ chế thị trƣờng dẫn
đến sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp. Trong khi đó các nguồn lực
sản xuất xã hội ngày càng giảm nhƣng nhu cầu của con ngƣời lại ngày càng
đa dạng. Chính vì vậy để có thể tồn tại và phát triển của doanh nghiệp đòi hỏi
các doanh nghiệp phải xác định cho mình một phƣơng thức hoạt động riêng,
xây dựng các chiến lƣợc, các phƣơng án kinh doanh phù hợp và có hiệu quả.
Nhƣ vậy, hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả ảnh hƣởng vô cùng
quan trọng đến doanh nghiệp, đƣợc thể hiện thông qua các vai trò sau:


Hiệu quả kinh doanh là điều kiện hết sức quan trọng trong việc

đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp: Sự tồn tại của doanh
nghiệp đƣợc xác định bởi sự tạo ra hàng hóa, của cải vật chất và dịch vụ phục
vụ cho nhu cầu của xã hội. Do đó doanh nghiệp phải đảm bảo thu nhập đủ bù
đắp chi phí bỏ ra và có lãi trong quá trình hoạt động. Ngoài ra doanh nghiệp
còn phải có sự tích lũy cho quá trình tái sản xuất mở rộng. Nhƣng trong điều
kiện các yếu tố của quá trình sản xuất chỉ thay đổi trong khuôn khổ nhất định
thì để tăng lợi nhuận đòi hỏi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phải đạt

càng có cơ hội để thu đƣợc nhiều lợi nhuận. Hiệu quả kinh doanh là phạm trù
phản ánh tính tƣơng đối của việc sử dụng tiết kiệm các nguồn lực xã hội nên
đây là điều kiện để thực hiện mục tiêu bao trùm, lâu dài của doanh nghiệp.
1.1.3

Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh

Nhƣ đã nêu ở mục 1.1 hiệu quả kinh doanh đƣợc phân tích theo công
thức:
Hiệu quả =
Trong công thức này kết quả kinh doanh thƣờng là lợi nhuận hoặc doanh
thu, trong đó nhà phân tích có thể sử dụng rất nhiều chỉ tiêu lợi nhuận (lợi
nhuận sau thuế thu nhập DN, lợi nhuận kế toán trƣớc thuế, lợi nhuận trƣớc
thuế và lãi vay, lợi nhuận thuần của hoạt động kinh doanh, lợi nhuận gộp).
Phƣơng tiện tạo ra kết quả cũng đƣợc thể hiện qua nhiều chỉ tiêu nhƣ
tài sản (tổng tài sản, từng loại tài sản), tổng vốn đầu tƣ, vốn chủ sở hữu, chi
phí, thậm chí là doanh thu (trong trƣờng hợp kết quả kinh doanh thể hiện qua
chỉ tiêu lợi nhuận). Do có nhiều chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh cũng


14

nhƣ phƣơng tiện tạo ra kết quả đó nên có rất nhiều chỉ tiêu phản ánh HQKD
của DN và mỗi chỉ tiêu đó sẽ thể hiện một ý nghĩa nhất định.
a) Hiệu quả cá biệt: Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả cá biệt đƣợc xây
dựng cho từng quá trình sản xuất kinh doanh trên cơ sở so sánh từng
loại phƣơng tiện, từng nguồn lực đƣợc sử dụng với kết quả mà doanh
nghiệp đạt đƣợc.
Hiệu suất sử dụng tài sản =
Hiệu suất sử dụng TSCĐ =


x 100%


15

Chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) sẽ giúp nhà quản lý doanh
nghiệp trả lời câu hỏi: "Những gì doanh nghiệp có thể làm đƣợc với các tài
sản mà doanh nghiệp có sẵn". Nếu nhƣ giá trị chỉ tiêu này càng cao càng cho
thấy khả năng quản lý của doanh nghiệp. Do đó, tỷ suất sinh lợi của tài sản là
kết quả tổng hợp của những cố gắng của doanh nghiệp trong việc nâng cao
hiệu quả cá biệt của các yếu tố sử dụng cho quá trình sản xuất kinh doanh, là
kết quả của nỗ lực mở rộng thị trƣờng tiêu thụ, tăng doanh số và tiết kiệm các
chi phí. Điều này đƣợc thể hiện thông qua sơ đồ phƣơng trình Dupont.
Cách phân tích này còn chỉ ra phƣơng hƣớng nâng cao sức sinh lời tài
sản của doanh nghiệp. Cụ thể: chênh lệch về hiệu quả kinh doanh giữa kỳ
phân tích với kỳ gốc là kết quả tổng hợp ảnh hƣởng của tỷ suất lợi nhuận trên
doanh thu và hiệu suất sử dụng tài sản, thể hiện qua công thức
ROA

=

AH L.N/D.T

+

AH D.T/T.S

AH LN/DT là ảnh hƣởng của sự thay đổi của tỷ suất lợi nhuận trên
doanh thu. Thực chất đây là ảnh hƣởng của hiệu quả kinh doanh của doanh


THU NHẬP TÀI
CHÍNH

CHI PHÍ

TÀI SẢN

TÀI SẢN DÀI HẠN

TÀI SẢN NGẮN HẠN

BIẾN PHÍ ĐINH PHÍ

Hình 1.1 Phương trình Dupont
Chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) đƣợc sử dụng trong nội bộ
của doanh nghiệp để theo dõi tình hình sử dụng tài sản theo thời gian, theo dõi
hoạt động của doanh nghiệp trong tình hình chung của ngành và so sánh với
các doanh nghiệp trong cùng ngành. Patricia Fairfield và Teri Lombardi Yohn
đã thực hiện một nghiên cứu về tỷ suất sinh lợi của tài sản. Họ đã chứng minh
đƣợc rằng phân tích sự thay đổi của tỷ suất sinh lợi của tài sản có vai trò quan
trọng trong việc dự báo tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
trong tƣơng lai.


Tỷ suất sinh lợi kinh tế của tài sản (RE)

Chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) đã phản ánh một cách tổng
hợp hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên kết
quả về lợi nhuận còn chịu tác động bởi thuế thu nhập doanh nghiệp và cấu