Tiểu luận triết học
Mục lục
I. Lý luận chung về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.
1. Vật chất
2. ý thức
3. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
II. Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong việc
xây dựng nền kinh tế ở nớc ta hiện nay .
1. Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức vào mối
quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị .
2. Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong việc
xây dựng nền kinh tế mới ở nớc ta hiện nay.
Kết luận.

1
Tiểu luận triết học
Đề tài: Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong việc xây
dựng nền kinh tế mới hiện nay ở nớc ta
------------------------
Lời nói đầu
Những thành tựu trong công cuộc đổi mới trong thời gian qua đã và
đang tạo ra một thế lực mới để nớc ta bớc vào một thời kì phát triển mới
.Nhiều tiền đề cần thiết về cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đã đợc tạo
ra, quan hệ giữa nớc ta và các nớc trên thế giới ngày càng đợc mở rộng .Khả
năng giữ vững độc lập trong hội nhập với cộng đồng thế giới đợc tăng thêm.
Cách mạng khoa học và công nghệ tiếp tục phát triển với trình độ ngày càng
cao, thúc đẩy quá trình chuyển dịch kinh tế và đời sống xã hội .
Các nớc đều có cơ hội phát triển. Tuy nhiên,do u thế công nghệ và thị
trờng thuộc về các nớc phát triển khiến cho các nuớc chậm phát triển đứng tr-
ớc một thách thức to lớn. Nguy cơ tụt hậu ngày càng cao ,mà điểm xuất phát
của nớc ta quá thấp, lại phải đi lên từ môi trờng cạnh tranh quyết liệt .

không có những đặc tính cụ thể có thể cảm thụ đợc .Định nghĩa vật chất nh
vậy khắc phục đợc những quan niệm siêu hình của chủ nghĩa duy vật đồng
nhất vật chất với hình thức biểu hiện cụ thể của nó.
Lênin cho rằng vật chất vốn tự nó có ,không thể tiêu diệt đợc ,nó tồn tại
bên ngoài và không lệ thuộc vào cảm giác ,ý thức con ngời, vật chất là một
thực tại khách quan.Khác với quan niệm ý niêm tuyệt đối của CNDTKQ ,"th-
ợng đế"của tôn giáo Vật chất không phải là lực l ợng siêu tự nhiên tồn tại lơ
lửng ở đâu đó ,trái lại phạm trù vật chất là kết quả của sự khái quát sự vật
,hiện tợng cụ thể ,và do đó các các đối tợng vật chất có thật ,hiện thực đó có
khả năng tác động vào giác quan để gây ra cảm giác ,và nhờ đó mà ta có thể
3
Tiểu luận triết học
biết đợc ,hiểu đợc và nắm bắt sự vật này .Định nghĩa của Lênin đã khẳng
định đợc câu trả lời về hai mặt của vấn đề cơ bản của triết học .
Hơn thế nữa Lênin còn khẳng định cảm giác chép lại ,chụp lại ,phản ánh
và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.Khẳng định nh vậy một mặt muốn
nhấn mạnh tính thứ nhất của vật chất ,vai trò quyết định của nó với vật chất
,và mặt khác khẳng định khả năng nhận thức thế giới khách quan của con ng-
ời .Nó không chỉ phân biệt CNDV với CNDT, với thuyết không thể biết mà
còn phân biệt CNDV với nhị nguyên luận.
Nh vậy ,chúng ta thấy rằng định nghĩa vật chất của Lênin là hoàn toàn
triệt để,nó giúp chúng ta xác định đợc nhân tố vật chất trong đời sống xã
hội ,có ý nghĩa trực tiếp định hớng cho nghiên cứu khoa học tự nhiên giúp
ngày càng đi sâu vào vào các dạng các dạng cụ thể của vật chất trong giới vi
mô .Nó giúp chúng ta có thái độ khách quan trong suy nghĩ và hành động.
b. Các đặc tính của vật chất
*Vận động là phơng thức tồn tại của vật chất và là thuộc tính cố hữu
của vật chất .
Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng ,vận động là sự biến
đổi nói chung chứ không phải là sự chuyển dịch trong không gian .Ăngghen

phân hoá vật chất. Nếu vận động là biến đổi của các sự vật hiện tợng thì
đứng im là sự ổn định ,là sự bảo toàn tính quy định sự vật hiện tợng .Đứng im
chỉ một trạng thái vận động ,vận động trong thăng bằng ,trong sự ổn định t-
ơng đối .Trạng thái đứng im còn đợc biểu hiện nh là một quá trình vận động
trong phạm vi sự vật ổn định ,cha biến đổi ,chỉ là tạm thời vì nó chỉ xẩy ra
trong một thời gian nhất định .Vận động riêng biệt có xu hơng phá hoại sự
cân bằng còn vận động toàn thể lại phá hoại sự cân bằng riêng biệt làm cho
các sự vật luôn biến đổi ,chuyển hoá nhau .
*Không gian và thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất
Không gian phản ánh thuộc tính của các đối tợng vật chất có vị trí ,có
hình thức kết cấu ,có độ dài ngắn cao thấp .Không gian biểu hiện sự tồn tại
5
Tiểu luận triết học
và tách biệt của các sự vật với nhau ,biểu hiện qua tính chất và trật tự của
chúng Còn thời gian phản ánh thuộc tính của các qúa trình vật chất diễn ra
nhanh hay chậm ,kế tiếp nhau theo một trình tự nhất định .Thời gian biểu
hiện trình độ tốc độ của quá trình vật chất ,tính tách biệt giữa các giai đoạn
khác nhau của qúa trình đó ,trình tự xuất hiện và mất đi của các sự vật hiện t-
ợng.
Không gian và thời gian là những hình thức cơ bản của vật chất đang vận
động ,Lênin đã chỉ ra trong thế giới không có gì ngoài vật chất đang vận
động .Không gian và thời gian tồn tại khách quan ,nó không phải bất biến
,không thể đứng ngoài vật chất ,không có không gian trống rỗng ,mà nó có sự
biến đổi phụ thuộc vào vật chất vận động .
Tính thống nhất vật chất của thế giới
CNDT coi ý thức,tinh thần có trớc ,quyết đinh vật chất ,còn duy vật thì
ngợc lại .Triết học Mác-Lênin khẳng định rằng chỉ có một thế giới duy nhất
là thế giới vật chất đồng thời còn khẳng định rằng thế giới đều là những dạng
cụ thể của vật chất ,có liên hệ vật chất thống nhất với nhau nh liên hệ về cơ
cấu tổ chức ,lịch sử phát triển và đều phải tuân thủ theo quy luật khách quan

cảm giác ,t duy có các hành vi đạo đức và vị trí xã hội .Mặt khác sự giao tiếp
xã hội và hoạt động thực tiễn xã hội đòi hỏi con ngời nhận rõ bản thân mình
và tự điều chỉnh theo các quy tắc tiêu chuẩn mà xã hội đề ra .Ngoài ra văn
hoá cũng đóng vai trò cái gơng soi giúp cho con ngời tự ý thức bản thân .
Vô thức là một hiện tợng tâm lý ,nhng có liên quan đến hoạt động xảy ra
ở ngoài phạm vi của ý thức .Có 2 loại vô thức: loại thứ nhất liên quan đến các
hành vi cha đợc con ngời ý thức ,loại thứ hai liên quan đến các hành vi trớc
kia đã đợc ý thức nhng do lặp lại nên trở thàmh thói quen ,có thể diễn ra tự
động bên ngoài sự chỉ đạo của ý thức.Vô thức ảnh hởng đến nhiều phạm vi
hoạt động của con ngời .Trong những hoàn cảnh đó nó có thể giúp con ngời
giảm bớt sự căng thẳng trong hoạt động .Việc tăng cờng rèn luyện để biến
thành hành vi tích cực thành thói quen ,có vai trò quan trọng trong đời sống .
7
Tiểu luận triết học
b. Nguồn gốc của ý thức
Nguồn gốc tự nhiên
ý thức ra đời là kết quả của sự phát triển lâu dài của giới tự nhiên cho tới
khi xuất hiện con ngời và bộ óc .Khoa học chứng minh rằng thế giới vật chất
nói chung và trái đất nói riêng đã từng tồn tại rất lâu trớc khi xuất hiện con
ngời ,rằng hoạt động ý thức của con ngời diễn ra trên cơ sở hoạt động sinh lý
thần kinh bộ não ngời .Không thể tách rời ý thức ra khỏi bộ não vì ý thức là
chức năng bộ não ,bộ não là khí quản của ý thức .Sự phụ thuộc ý thức vào
hoạt động bộ não thể hiện khi bộ não bị tổn thơng thì hoạt động ý thức sẽ bị
rối loạn .Tuy nhiên không thể quy một cách đơn giản ý thức về quá trình sinh
lý bởi vì óc chỉ là cơ quan phản ánh .Sự xuất hiện của ý thức gắn liền sự phát
triển đặc tính phản ánh ,nó phát triển cùng với sự phát triển của tự nhiên .Sự
xuất hiện của xã hộ loài ngời đa lại hình thức cao nhất của sự phản ánh ,đó là
sự phản ánh ý thức luôn gắn liền với việc làm cho tự nhiên thích nghi với nhu
cầu phát triển của xã hội.
Nguồn gốc xã hội