VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HOÀI TÂM

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG, CHỐNG
BẠO LỰC GIA ĐÌNH Ở HUYỆN ĐỨC PHỔ,
TỈNH QUẢNG NGÃI HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HOÀI TÂM

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG, CHỐNG
BẠO LỰC GIA ĐÌNH Ở HUYỆN ĐỨC PHỔ,
TỈNH QUẢNG NGÃI HIỆN NAY

Chuyên ngành : Chính sách công
Mã số

: 8 34 04 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. TĂNG VĂN THẠNH


người đã hướng dẫn tận tình, giúp đỡ, chỉ bảo cho tôi trong quá trình hoàn
thành luận văn tốt nghiệp này. Tôi xin chân thành bày tỏ lời cảm ơn đến các
cơ quan, các tổ chức, các cá nhân ở huyện Đức Phổ và tỉnh Quảng Ngãi đã hỗ
trợ, cung cấp, giúp tôi thu thập số liệu để viết và hoàn thành luận văn này.
Với thời gian có hạn, luận văn này không thể tránh khỏi những sai sót,
khiếm khuyết, hạn chế, chính vì vậy bản thân tôi rất mong nhận được những ý
kiến đóng góp quý báu của các thầy cô cùng tất cả bạn đọc.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày

tháng năm 2019

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hoài Tâm


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU..............................................................................................................1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG,
CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH........................................................................8
1.1. Khái niệm nội dung phòng, chống bạo lực gia đình......................................8
1.2. Khái niệm nội dung của chính sách phòng, chống bạo lực gia đình............16
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÒNG,
CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH Ở HUYỆN ĐỨC PHỔ, TỈNH QUẢNG
NGÃI.................................................................................................................. 29
2.1. Khái quát về huyện Đức Phổ........................................................................ 29
2.2. Thực trạng về tình hình bạo lực gia đình ở huyện Đức Phổ.........................33
2.3. Tình hình thực hiện chính sách phòng, chống bạo lực gia đình ở huyện Đức
Phổ...................................................................................................................... 38

2.1

Tổng hợp

2.2

Tổng hợp

quan đến b
2.3

Tổng hợp

bạo lực gia
2.4

Tổng hợp

2.5

Tổng hợp
PCBLGĐ

2.6

Tổng hợp
đình


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Nền tảng của một xã hội bền vững được xây dựng từ các thành viên trong
mỗi gia đình luôn yêu thương, đùm bọc lẫn nhau và nhất là không có bạo lực. Đảng
ta rất quan tâm đến công tác gia đình, đã luôn nhấn mạnh: “Xây dựng gia đình no
ấm, tiến bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội”. Tuy nhiên, bên cạnh
những gia đình được xem là tổ ấm thực sự thì tình trạng bạo lực gia đình vẫn xảy ra
ở khắp mọi nơi đến mức báo động. Riêng ở huyện Đức Phổ, theo số liệu điều tra
thống kê từ năm 2008 đến nay, số vụ bạo lực gia đình được phát hiện và xử lý là
391 vụ, trong đó nạn nhân phần lớn là nữ giới, độ tuổi bị bạo lực nhiều nhất là từ 16
đến 59 tuổi. Bạo lực gia đình đã gây cho không ít gia đình phải tan vỡ hạnh phúc,
nhiều người vợ phải chịu đau đớn thể xác lẫn tinh thần, những đứa trẻ phải bỏ
học,.v.v… từ đó làm hạn chế mục tiêu phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội của huyện.
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã dành nhiều sự quan tâm tới
việc phòng, chống bạo lực gia đình và đã ban hành nhiều đạo luật trực tiếp và gián
tiếp liên quan đến công tác PCBLGĐ. Qua 10 năm triển khai thực hiện Luật
PCBLGĐ và 8 năm triển khai thực hiện Đề án “Tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối
sống trong gia đình Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020” đã tạo sự chuyển biến về nhận
thức và hành động của cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể, cán bộ và các
tầng lớp nhân dân trên địa bàn cả nước nói chung và huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng
Ngãi nói riêng đối với lĩnh vực phòng, chống bạo lực gia đình. Mặc dù đạt được
những kết quả bước đầu trong thực hiện Luật phòng, chống bạo lực gia đình, song
công tác này vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại. Trong đó, nhận thức và sự quan tâm
lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư cho công tác gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình ở
một số địa phương, một số cấp ủy, chính quyền của huyện còn hạn chế; công tác
phối hợp giữa các ngành, đoàn thể ở cơ sở trong việc triển khai và tổ chức thực hiện
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình có nơi chưa chặt chẽ và hiệu quả chưa cao. Các
văn bản thực hiện công tác phòng, chống bạo lực gia đình trên địa bàn huyện tuy

1



2


đánh giá thực trạng hoạt động quản lý nhà nước về gia đình hiện nay và đề xuất
định hướng, giải pháp trong công tác quản lý nhà nước về gia đình ở Việt Nam
trong thời gian tới.
"Bạo lực gia đình đối với phụ nữ ở Việt Nam - thực trạng, diễn tiến và
nguyên nhân" (2009) của Nguyễn Hữu Minh, Trần Thị Vân Anh (đồng chủ biên).
Nội dung sách gồm 03 phần và 09 chương, trình bày tổng quan các nghiên cứu đã
công bố về bạo lực gia đình đồng thời đi sâu phân tích định lượng về bạo lực gia
đình từ 3 cuộc khảo sát: điều tra của ngân hàng thế giới (1999); điều tra SAVY
(2003) và điều tra thực trạng bình đẳng giới (2005). Cuối cùng, tác giả đưa ra những
phát hiện chính của cuộc khảo sát định tính về diễn tiến của bạo lực gia đình, các
yếu tố thúc đẩy và hạn chế bạo lực gia đình và hoạt động phòng ngừa, can thiệp từ
các tổ chức.
“Hoạt động phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay” (2015) của
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch do ThS. Trần Tuyết Ánh chủ biên. Nội dung sách
gồm 5 chương và phần kết luận, những vấn đề cần quan tâm. Sách đi sâu phân tích,
hệ thống hóa văn bản pháp luật hiện hành; phân tích, đánh giá những hoạt động
được Bộ, ngành Trung ương và các địa phương thực hiện từ năm 2008 – 6/2015 và
đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động PCBLGD trong thời
gian tới.
“Công tác phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay” (2018) của
Bộ VHTTDL gồm nhiều bài viết của các tác giả là những nhà khoa học, nhà quản lý
thực hiện nghiên cứu và giảng dạy về pháp luật, phòng chống bạo lực gia đình. Nội
dung sách đề cập đến các vấn đề phòng, chống bạo lực gia đình; bức tranh về thực
trạng bộ máy quản lý nhà nước về gia đình, các hình thức bạo lực gia đình.
Báo cáo nghiên cứu đánh giá việc thực hiện Luật Phòng, chống bạo lực gia
đình (nghiên cứu trên địa bàn 4 xã thuộc các tỉnh, thành phố: Yên Bái, Hà Nam, Đà
Nẵng, Tp Hồ Chí Minh) của Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường

thành phố. Các công trình nghiên cứu trên đây đã có những đóng góp nhất định
trong việc cung cấp lý luận chung về thực trạng bạo lực gia đình hiện nay, việc thực
hiện chính sách phòng, chống bạo lực gia đình nhằm nâng cao hiệu quả công tác
này. Song, đối với loại đề tài thực hiện chính sách PCBLGĐ vẫn là mới, nhất là ở
địa bàn huyện ven biển Miền Trung như huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

4


3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phòng, chống
bạo lực gia đình và phát huy vai trò của chính sách phòng, chống bạo lực gia đình ở
huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Trên cơ sở của mục đích nghiên cứu, đề tài thực hiện những nhiệm vụ nghiên
cứu sau:
về

Hệ thống hóa và phân tích để làm rõ cơ sở lý luận, lý thuyết cơ bản

chính sách phòng, chống bạo lực gia đình ở Việt Nam;
-

Làm rõ tình hình bạo lực gia đình, các yếu tố ảnh hưởng đến việc bạo lực

gia đình ở huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi; Đánh giá tình hình thực hiện chính
sách phòng, chống bạo lực gia đình ở huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi;
-


Tiếp cận hệ thống: Tiếp cận hệ thống dựa vào định hướng chính trị, vào năng
lực thực tế của chủ thể tham gia thực hiện, vào môi trường thực hiện, tồn tại của
chính sách và tình trạng pháp luật trong xã hội đó.
Tiếp cận liên ngành: Tiếp cận liên ngành được vận dụng trên nền tảng những
phân tích đa ngành, đa chiều nhằm tránh nhìn nhận phiến diện, chủ quan. Phân tích
thực hiện chính sách PCBLGĐ rất cần sự tiếp cận của các chuyên ngành khác, gần
gũi với xã hội trong triển khai nghiên cứu đề tài (như xã hội học, tâm lý học, nghiên
cứu gia đình, .v.v…).
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết (nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp
luật, các quy định của nhà nước về phòng, chống bạo lực gia đình).
Phân tích tư liệu, văn bản thứ cấp: Thu thập và phân tích các tài liệu nghiên
cứu, các văn bản quy phạm pháp luật, các quy định của nhà nước về phòng, chống
bạo lực gia đình, các số liệu được tập hợp và phân tích thống kê thông dụng trong
xã hội học.
Phân tích thống kê, so sánh: Là thực hiện việc tổng hợp, trình bày các số liệu
và đánh giá tính khả thi, hiệu quả của chính sách cũng như những khó khăn, hạn chế
nhằm điều chỉnh cho phù hợp với mục tiêu và điều kiện thực tế của địa phương.
Phỏng vấn sâu các nhà quản lý và công dân nhằm đánh giá về các bước thực
hiện chính sách, những bất cập, hạn chế trong triển khai thực hiện chính sách để đề

6


xuất các giải pháp khắc phục.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Ý nghĩa lý luận
-

Trên cơ sở việc phân tích những nội dung về chính sách công, chính sách

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH
1.1. Khái niệm nội dung của Phòng, chống bạo lực gia đình
1.1.1. Bạo lực gia đình
1.1.1.1. Khái niệm gia đình
Gia đình là một khái niệm phức hợp bao gồm các yếu tố sinh học, tâm lý,
văn hóa, kinh tế, v.v… Từ mỗi một góc độ nghiên cứu khác nhau mà ta có thể đưa
ra một khái niệm gia đình cụ thể, phù hợp với nội dung nghiên cứu.
Đối với xã hội học, gia đình thuộc về phạm trù cộng đồng xã hội nên có thể
coi gia đình như một nhóm xã hội nhỏ, đồng thời như một thiết chế xã hội mà có vai
trò đặc biệt quan trọng trong quá trình xã hội hóa con người.
Hai học giả G.Endrweit và G.Trommsdorff đã đưa ra định nghĩa: “Gia đình
là một nhóm thuộc loại đặc biệt vì nó biểu hiện một cấu trúc vai trò nhất định
(bố/mẹ/con gái/con trai/cháu/em,…), với nó thì sự tách biệt về giới tính và thế hệ là
tiêu chí của cơ cấu gia đình (một hay nhiều thế hệ; nam/nữ) và qua đó sẽ chuyển
hóa một quan hệ hợp tác và đoàn kết rất đặc biệt mà ở tất cả các xã hội đều tổ chức
theo nghi lễ sự thành lập của nó. Ngoài ra, xã hội cũng trao cho nhóm đặc biệt này
những chức năng rất đặc biệt” [12, Tr.13-14]
Theo Khoản 2, Điều 3, Chương I Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 định
nghĩa: “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ
huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ
với nhau theo quy định...”.
1.1.1.2. Khái niệm bạo lực
Bạo lực là một hiện tượng xã hội, trong Tiếng Việt, bạo lực được hiểu là “Sức
mạnh dùng để cưỡng bức, trấn áp hoặc lật đổ” [31, tr.6]. Với ý nghĩa chung đó, bạo lực
có thể được sử dụng với cả nghĩa tiêu cực (bạo lực với trẻ em, bạo lực gia đình, bạo lực
giới…) hoặc tích cực (bạo lực cách mạng, bạo lực để trấn áp tội phạm…).

8

1.1.2.1. Hành vi của bạo lực gia đình
Gia đình là tế bào của xã hội, là hình thức thu nhỏ của xã hội nên bạo lực gia

9


đình có thể coi như là hình thức thu nhỏ của bạo lực xã hội với rất nhiều dạng thức
khác nhau. Xét về phương cách ứng xử, có thể phân chia bạo lực gia đình thành các
hình thức chủ yếu sau:
Bạo lực thể chất: được hiểu là việc một người sử dụng sức mạnh cơ bắp
(tay, chân) hoặc công cụ (thậm chí cả vũ khí) để bạo hành như đánh, đấm, đá, tát
gây nên sự đau đớn về thân thể của nạn nhân, .vv… hoặc các hình thức khác mà gây
tổn hại tới sức khỏe thể chất của người bị bạo hành như là hắt nước sôi, bắt chui vào
cũi,.vv… hoặc ngăn cản việc đi khám, chữa sức khỏe.
Bạo lực về tinh thần: loại hình bạo lực không sử dụng vũ lực, tác động lên
tinh thần của nạn nhân. Bạo lực tinh thần là những biểu hiện nhằm gây tổn thương
tới danh dự, nhân phẩm, tâm lý của thành viên gia đình bởi những lời nói và không
lời như quát tháo, đe dọa, chửi rủa, sỉ nhục, bỏ rơi không quan tâm; nói những lời
xúc phạm đến nhân phẩm, trừng phạt con cái để làm cho người mẹ đau đớn hoặc tự
trừng phạt mình; lăng mạ, hạ thấp giá trị một người trước những người khác; kiểm
soát hoặc ngăn cấm người phụ nữ tham gia các hoạt động xã hội hoặc kinh tế,.vv…
Trong loại bạo hành này đáng chú ý là loại bạo hành ngôn ngữ.
Bạo lực về kinh tế: một thành viên trong gia đình dùng quyền lực để ép buộc
các thành viên khác, tạo sự lệ thuộc của họ về kinh tế, gồm các hành động hoặc
quyết tâm thực hiện để đưa nạn nhân phụ thuộc vào tài chính, bao gồm các hành vi
sau: ngưng hỗ trợ về tài chính và ngăn cản nạn nhân có một nghề nghiệp, công việc
hợp pháp; kiểm soát tiền bạc, tước đoạt hay đe dọa tước đoạt các nguồn tài chính về
quyền sử dụng, thừa hưởng của vợ, chồng, cộng đồng và quyền sở hữu tài sản nói
chung; phá hủy tài sản trong gia đình; cưỡng ép các thành viên gia đình lao động
quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ,.vv…

quả

Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu

nghiêm trọng;
-

Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông,

bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau;
-

Cưỡng ép quan hệ tình dục;

tự

Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân

nguyện, tiến bộ;
-

Chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài

sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên
gia đình;
-

Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả

năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ

Thứ năm, bạo lực gia đình làm gia tăng gánh nặng lên hệ thống các cơ quan
tư pháp khi phải tốn thời gian, công sức, chi phí để điều tra, truy tố, xét xử các vụ
việc liên quan đến BLGĐ. Bên cạnh đó, hầu hết các vụ án ly hôn thường bắt đầu
nguyên do từ bạo lực gia đình.
1.1.3. Phòng, chống bạo lực gia đình
1.1.3.1. Khái niệm phòng, chống bạo lực gia
đình - Phòng bạo lực gia đình:
Phòng bạo lực gia đình nhằm mục đích tìm ra được những biện pháp tác

12


động vào quy luật phát sinh, tồn tại và phát triển của bạo bực gia đình, đồng thời
khắc phục được nguyên nhân và điều kiện xuất hiện, yếu tố tác động gây ra bạo lực
gia đình. Phòng bạo lực gia đình là để bảo vệ, duy trì trật tự và công bằng xã hội,
góp phần bảo vệ các lợi ích chung của cộng đồng và xã hội.
- Chống bạo lực gia đình:
Khi bạo lực gia đình đã tiến triển lên mức độ trầm trọng hơn, tần suất cũng
như cường độ mạnh hơn, hoặc ở vào tình thế nguy hiểm thì nạn nhân thường nhờ
cậy các tổ chức đoàn thể, chính quyền, công an, với hi vọng là các tổ chức này gây
áp lực và có biện pháp hữu hiệu cũng như mong muốn chống lại bạo lực gia đình.
- Phòng, chống bạo lực gia đình:
Phòng, chống bạo lực gia đình là hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ
chức xã hội, cá nhân và gia đình trong việc phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi
bạo lực gia đình; xử lý các hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về phòng
chống bạo lực gia đình.
1.1.3.2 Nguyên tắc phòng, chống bạo lực gia đình
-

Kết hợp và thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng, chống bạo lực gia đình,

thiết lập, tập trung vào nâng cao nâng cao nhận thức xóa bỏ định kiến giới, tăng
quyền cho phụ nữ,… Các hoạt động can thiệp phổ biến như: truyền thông, tập huấn,
tư vấn, hỗ trợ nạn nhân, xây dựng mô hình, câu lạc bộ,… là những hoạt động cơ bản
về phòng, chống bạo lực gia đình.
-

Hoạt động thông tin, tuyên truyền về phòng, chống bạo lực gia đình:

Tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của
Nhà nước; truyền thống tốt đẹp của con người, gia đình Việt Nam; tác hại của bạo
lực gia đình; các kiến thức về hôn nhân và gia đình, kỹ năng ứng xử xây dựng gia
đình văn hóa,… cho mọi công dân, tổ chức. Việc PCBLGĐ thông qua các hoạt động
truyền thông bằng nhiều hình thức, từ truyền thông đa phương tiện đến cổ động trực
quan như băng-rôn, biểu ngữ, áp-phích, tờ rơi, tuyên truyền miệng, các buổi míttinh, tọa đàm, tuần hành, các buổi biểu diễn nghệ thuật, chiếu phim, các hội thi dành
cho gia đình,… để mỗi người cảm nhận ý nghĩa to lớn của tổ ấm gia đình, hạn chế
và giảm thiểu tối đa hành vi bạo lực để xây dựng gia đình hạnh phúc.
Thu thập, khai thác thông tin số liệu về PCBLGĐ. Khai thác thông
tin, số
liệu, bằng chứng về tiến độ và kết quả thực hiện Chương trình từng năm để góp
phần ra những quyết định tạm thời; phục vụ xây dựng kế hoạch hoạt động và hoạch
định chính sách về PCBLGĐ. Ngoài ra, thông tin, số liệu chính xác còn giúp chứng
minh kết quả và nâng cao trách nhiệm giải trình, tránh sự trùng chéo có thể xảy ra,
tăng sự phối hợp khi có nhiều cơ quan cùng tham gia. Đồng thời, công tác này còn
giúp nâng cao khả năng điều phối, theo dõi, đánh giá của các cơ quan tham gia
trong việc PCBLGĐ thuộc lĩnh vực quản lý.
Hoạt động hòa giải mâu thuẫn, tranh chấp giữa các thành viên gia
đình.
Trong cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày, do sự khác biệt về lợi ích kinh tế,
nhận thức, lối sống, tính cách… nên khó tránh khỏi những va chạm, xích mích, mâu
thuẫn, tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình, trong họ tộc. Những mâu

qui định tại Chương III, với 13 điều, từ Ðiều 18 đến Ðiều 30. Trong đó có các biện
pháp ngăn chặn, bảo vệ được áp dụng kịp thời để bảo vệ nạn nhân bạo lực gia đình,
chấm dứt hành vi bạo lực gia đình, giảm thiểu hậu quả do hành vi bạo lực gây ra, và
một số biện pháp rất đặc thù trong việc hỗ trợ, bảo vệ nạn nhân, đó là biện pháp cấm
tiếp xúc giữa người gây bạo lực và nạn nhân bạo lực gia đình.
Để trợ giúp nạn nhân khi bị BLGĐ, nhà nước thành lập các cơ sở chăm sóc, tư
vấn, tạm lánh, hỗ trợ những điều kiện cần thiết khác cho nạn nhân bạo lực gia đình, cơ
sở khám bệnh, chữa bệnh; cơ sở bảo trợ xã hội; cơ sở hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình;
cơ sở tư vấn về phòng, chống bạo lực gia đình; địa chỉ tin cậy ở cộng đồng.

- Hoạt động xử lý vi phạm pháp luật về PCBLGĐ và khiếu nại, tố cáo

15