VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TRƯỜNG NHÂN

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN XÃ
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TRƯỜNG NHÂN

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN XÃ
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TỪ THỰC
TIỄN TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số

: 8 38 01 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. THÁI THỊ TUYẾT DUNG


nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.................................................. 44
CHƯƠNG 3. HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA ỦY BAN
NHÂN DÂN XÃ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI................... 54
3.1. Phương hướng xây dựng nông thôn mới của Uỷ ban nhân dân xã trên địa
bàn tỉnh Quảng Nam ....................................................................................... 54
3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của Uỷ
ban nhân dân xã đối với xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Quảng
Nam ................................................................................................................. 59
KẾT LUẬN .................................................................................................... 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
UBND

: Ủy ban nhân dân.

HĐND

: Hội đồng nhân dân

MTQG

: Mục tiêu quốc gia

HTX

: Hợp tác xã

QLNN


1


trị, kinh tế và văn hóa vì sự chỉ đạo của trung ương đối với xây dựng nông
thôn mới là quan trọng nhưng sự sáng tạo của người dân, cộng đồng là quyết
định cho thành công của chương trình. Nhìn chung, trình độ học vấn của nông
dân nước ta hiện nay còn thấp, nặng về kinh nghiệm, nên cần kiên trì, lâu dài
hỗ trợ nông dân về khoa học - kỹ thuật, đưa tiến bộ khoa học vào nông
nghiệp, nông thôn.
Xuất phát từ thực tiễn: Vấn đề cốt lõi của xây dựng nông thôn mới
chính là nâng cao thu nhập, mức sống của cư dân nông thôn, tạo sự hài lòng
của người dân đối với sự quản lý, điều hành của chính quyền Nhà nước các
cấp. Song phải xác định: xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ lâu dài, không
thể nhanh chóng hoàn thành trong ngày một ngày hai, và xây dựng nông thôn
mới cũng chưa kết thúc khi các địa phương hoàn thành các tiêu chí đề ra mà
cần tiếp tục duy trì và nâng cao hơn chất lượng các tiêu chí đã đạt được.
Chính vì vậy, cần phải có những nghiên cứu lý luận, khảo sát và đánh giá
thực tiễn, tìm giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước của
ủy ban nhân dân xã trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Quảng
Nam nói riêng và cả nước nói chung nhằm mở ra triển vọng mới trên lộ trình
xây dựng môi trường sống tốt đẹp hơn cho cộng đồng.
Sau gần 8 năm triển khai, Chương trình xây dựng nông thôn mới ở cả
nước nói chung và tỉnh Quảng Nam nói riêng đã thành công bước đầu và đạt
được một số kết quả quan trọng cả về Kinh tế - Xã hội và kinh nghiệm tổ
chức chỉ đạo của các ngành, các cấp. Tuy nhiên, xây dựng nông thôn mới là
Chương trình lớn cấp quốc gia có nội dung phong phú, toàn diện, phạm vi rất
rộng, liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp nên qua quá trình thực hiện cũng
đã bộc lộ những hạn chế bất cập cần bổ sung, sửa đổi cả về mục tiêu, nội
dung và Bộ tiêu chí đánh giá. Qua thời gian học tập, nghiên cứu ở trường

Nguyễn Ngọc và Đỗ Đức Định sưu tầm và giới thiệu, Nhà xuất bản Hà Nội ấn
hành năm 2000...

3


Và công trình trong nước như Sách: Quản lý Nhà nước đối với ngành,
lĩnh vực của GS.TS Đinh Văn Mậu, Nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật,
Hà Nội,
2011;
Sách: Nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong quá trình đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta của GS.TS Hoàng Ngọc Hòa, Nhà xuất bản
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008. Và một số bài báo về nông nghiệp đăng
trên Tạp chí QLNN số 186, số 191.
Các công trình nghiên cứu nói trên đều có những đóng góp nhất định về
mặt lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về nông thôn. Tuy nhiên, chưa có
đề tài nào tiếp cận nghiên cứu quản lý nhà nước về nông thôn mới từ thực tiễn
của Ủy ban nhân dân xã trên địa bàn tỉnh Quảng Nam
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận văn
3.1. Mục đích nghiên cứu của luận văn
Làm rõ nội dung, bản chất; xác định mặt được, mặt chưa được, nguyên
nhân yếu kém và đề ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý
nhà nước (QLNN) đối với xây dựng nông thôn mới của Ủy ban nhân dân
(UBND) xã trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Từ đó xác định những khó khăn,
hạn chế, nguyên nhân của những tồn tại cần khắc phục và đề xuất các giải
pháp nhằm nâng cao hơn hiệu quả quản lý nhà nước về XD NTM trên địa
bàn, hướng tới mục tiêu hoàn thành 100% số xã trong tỉnh đạt tiêu chí xã
NTM, đồng thời duy trì và nâng cao hơn các tiêu chí theo chuẩn NTM tại các
xã đã đạt chuẩn và được công nhận xã NTM.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với xây dựng nông thôn mới của ủy ban
nhân dân xã trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong thời gian đến.
Để hoàn thành luận văn tác giả sử dụng phổ biến cá phương pháp: Phân
tích hệ thống, phân tích thống kê, so sánh, chuyên gia….
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Luận văn góp phần làm sáng tỏ nội dung quản lý nhà nước, các yếu tố
ảnh hưởng tới hiệu quả và đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước đối với xây
dựng nông thôn mới trong điều kiện Việt Nam.

6


6.2. Về thực tiễn
Luận văn chỉ ra mặt được, mặt chưa được và nguyên nhân yếu kém.
Đồng thời, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối
với xây dựng nông thôn mới của ủy ban nhân dân xã trên địa bàn tỉnh Quảng
Nam. Kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho Tỉnh
ủy, UBND tỉnh Quảng Nam.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,
luận văn được kết cấu thành 3 chương.
Chương 1. Những vấn đề lý luận và pháp lý về quản lý nhà nước của ủy
ban nhân dân xã trong xây dựng nông thôn mới
Chương 2. Thực trạng quản lý nhà nước của ủy ban nhân dân xã đối với
xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Quảng Nam
Chương 3. Hoàn thiện quản lý nhà nước của ủy ban nhân xã trong xây
dựng nông thôn mới

7



nông nghiệp và nông thôn còn lạc hậu và đời sống nhân dân còn thấp.Vì vậy,
xây dựng nông thôn mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu
của sự nghiệp CNH - HĐH quê hương, đất nước. Đồng thời, góp phần cải
thiện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân sinh sống ở địa
bàn nông thôn.
Như vậy, nông thôn mới là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã
hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn
nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch;
xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng
cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự
lãnh đạo của Đảng được tăng cường.
Xây dựng nông thôn mới theo chủ trương của Đảng và Nhà nước là
việc đổi mới tư duy nâng cao năng lực của người dân tạo động lực giúp họ
chủ động phát triển kinh tế, xã hội góp phần thực hiện chính sách vì nông
nghiệp, nông dân, nông thôn góp phần thay đổi cơ sở vật chất và diện mạo đời
sống, văn hóa. Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội
dung trọng tâm cần tập trung lãnh đạo chỉ đạo trong đường lối chủ trương
phát triển đất nước và của các địa phương trong giai đoạn trước mắt cũng như
lâu dài.
1.1.1.2. Đặc điểm về nông thôn mới
Theo cuốn “Sổ tay hướng dẫn xây dựng NTM” (Nhà xuất bản Lao
động 2010), đặc trưng của NTM thời kỳ CNH –HĐH, giai đoạn 2010-2020,
bao gồm:
Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn
được nâng cao;
Nông thôn phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội
hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ;
9

10


và tiêu nước chủ động đạt từ 80% trở lên và đảm bảo đủ điều kiện đáp ứng
yêu cầu dân sinh và theo quy định về phòng chống thiên tai tại chỗ).
Tiêu chí 4. Điện (hệ thống điện đạt chuẩn và tỷ lệ hộ sử dụng điện
thường xuyên,an toàn từ các nguồn);
Tiêu chí 5. Trường học (các trường đạt chuẩn quốc gia);
Tiêu chí 6. Cơ sở vật chất văn hóa (có khu thể thao, nhà văn hóa xã,
thôn);
Tiêu chí 7. Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn (xã có chợ nông thôn
hoặc nơi mua bán trao đổi hàng hóa);
Tiêu chí 8. Thông tin và truyền thông (xã có điểm phục vụ bưu chính,
internet, có đài truyền thanh và hệ thống loa đến các thôn và xã có ứng dụng
công nghệ thông tin trong công tác quản lý, điều hành);
Tiêu chí 9.Nhà ở dân cư (không có nhà tạm, nhà dột nát; tỷ lệ hộ có nhà
đạt tiêu chuẩn của theo quy định).
Ba là, về kinh tế và tổ chức sản xuất gồm:
Tiêu chí 10. Thu nhập: thu nhập bình quân đầu người khu vực nông
thôn đến năm 2020 (triệu đồng/người);
Tiêu chí 11. Hộ nghèo (tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giai đoạn 2016 – 2020
theo
vùng);
Tiêu chí 12. Lao động có việc làm (tỷ lệ người làm việc trên dân số
trong
độ tuổi lao động có khả năng tham gia lao động);
Tiêu chí 13. Hình thức tổ chức sản xuất (có tổ hợp tác, có mô hình liên
kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản chủ lực đảm bảo bền vững).
Bốn là, về văn hóa - xã hội, môi trường gồm:
Tiêu chí 14. Giáo dục (đạt phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi,

định của Chính phủ; Quyết định, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ; Thông tư


và Quyết định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ
Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chính quyền địa phương ra các quyết định
nhằm điều chỉnh các hoạt động xây dựng nông thôn mới tại địa phương, xác
định quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân xây dựng nông thôn mới.
Việc xây dựng đồng bộ và ban hành hệ thống thể chế tạo môi trường
pháp lý cho quá trình xây dựng nông thôn mới. Tổ chức, quản lý các hoạt
động phát triển sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông thôn; thực hiện các hoạt
động nhằm hỗ trợ, thúc đẩy quá trình phát triển nông thôn. Huy động và quản
lý các nguồn vốn xây dựng nông thôn mới. Tăng cường công tác tuyên truyền
nâng cao nhận thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới.
Xây dựng quy hoạch, kế hoạch và thực hiện các chương trình kinh tế
trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn theo định hướng CNH - HĐH
kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới.
Nhà nước ban hành và thực hiện các chính sách khoa học, công nghệ và
tổ chức chuyển giao kỹ thuật cho nông dân, chỉ đạo thực hiện chuyển dịch cơ
cấu nông nghiệp nông thôn nhằm giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho nông
dân và phát triển nông thôn.
Nhà nước đầu tư áp dụng khoa học công nghệ hiện đại vào sản xuất
nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo cơ cấu thích hợp
với điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội.
Quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để thực hiện xây dựng nông
thôn mới như quản lý vốn nhà nước, vốn đóng góp của nhân dân.
1.2. Quản lý nhà nước của ủy ban nhân dân xã trong xây dựng
nông thôn mới
1.2.1. Khái niệm về quản lý nhà nước đối với xây dựng nông thôn
mới và sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới
1.2.1.1. Khái niệm về quản lý nhà nước trong xây dựng nông thôn mới

lưới điện nông thôn chưa thực sự an toàn; cơ sở vật chất về giáo dục, y tế, văn


hoá còn rất hạn chế, mạng lưới chợ nông thôn chưa được đầu tư đồng bộ, trụ
sở xã nhiều nơi xuống cấp. Mặt bằng để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn đạt
chuẩn quốc gia rất khó khăn, dân cư phân bố rải rác, kinh tế hộ kém phát
triển.
Do sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, bảo quản chế biến còn hạn
chế, chưa gắn chế biến với thị trường tiêu thụ sản phẩm; chất lượng nông sản
chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường. chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng
khoa học công nghệ trong nông nghiệp còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong
nông nghiệp còn thấp; cơ giới hoá chưa đồng bộ.
Do thu nhập của nông dân thấp; số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông
nghiệp, nông thôn còn ít; sự liên kết giữa người sản xuất và các thành phần
kinh tế khác ở khu vực nông thôn chưa chặt chẽ. Kinh tế hộ, kinh tế trang trại,
HTX còn nhiều yếu kém. Tỷ lệ lao động nông nghiệp còn cao, cơ hội có việc
làm mới tại địa phương không nhiều, tỷ lệ lao động nông lâm nghiệp qua đào
tạo thấp; tỷ lệ hộ nghèo còn cao.
Do đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân còn hạn chế, nhiều nét
văn hoá truyền thống đang có nguy cơ mai một (tiếng nói, phong tục, trang
phục…); nhà ở dân cư nông thôn vẫn còn nhiều nhà tạm, dột nát. Hiện nay,
KT-XH khu vực nông thôn chủ yếu phát triển tự phát, chưa theo quy hoạch.
Do yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, cần
3 yếu tố chính: đất đai, vốn và lao động kỹ thuật. Qua việc XD NTM sẽ triển
khai quy hoạch tổng thể, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu CNH.
Mặt khác, mục tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công
nghiệp, không thể để nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân nghèo khó.
Từ những lý do trên, Đảng và Nhà nước ta xác định cần phải chỉ đạo
thực hiện Chương trình XD NTM để tạo bước chuyển biến căn bản, toàn diện
Nông nghiệp, nông dân, nông thôn.


Nông nghiệp Việt Nam luôn đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, xuất phát từ đặc điểm của nước ta là
nước sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, gần 70% dân số sống bằng nghề nông.
Nông nghiệp là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế quốc dân thống nhất,
có vai trò nhiều mặt về kinh tế và xã hội của đất nước. Kinh tế nông nghiệp
luôn góp phần vào sự phát triển ổn định, giữ vững tốc độ tăng trưởng kinh tế,
bảo đảm việc làm và thu nhập cho đông đảo lao động nông thôn. Việc đảm
bảo sự phát triển hài hòa cân đối của nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế quốc
dân đòi hỏi phải xác định chiến lược phát triển của ngành phù hợp với chiến
lược phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
Hơn nửa, các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải
quyết đồng bộ, gắn với quá trình đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước. Công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một nhiệm vụ quan trọng
hàng đầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Ngoài ra, nông nghiệp còn liên quan mật thiết đến sức mua của dân cư
và sự phát triển thị trường trong nước, bởi với 50% lực lượng lao động cả
nước đang làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp và gần 70% dân số sống ở
nông thôn, nên mức thu nhập trong nông nghiệp sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến
sức cầu của thị trường nội địa và tiềm năng đầu tư dài hạn.
Hiện nay, trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn ra trên toàn cầu,
tình trạng thiếu lương thực, thực phẩm trở thành những thách thức trong
chương trình nghị sự của nhiều diễn đàn quốc tế, khiến nhiều nước trên thế
giới phải nhìn lại tầm quan trọng của phát triển nông nghiệp ở quốc gia mình.
Hai là, xây dựng nông thôn mới là chủ trương có tầm chiến lược đặc
biệt quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc; là cơ sở và lực lượng bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội bền
vững, ổn định chính trị, giữ gìn an ninh, trật tự, phát huy bản sắc văn hoá dân



đòi hỏi phải có sự quản lý của nhà nước đặc biệt là cấp xã.
1.2.3. Nội dung quản lý nhà nước của UBND xã trong xây dựng
nông thôn mới
1.2.3.1. Ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, luật pháp để phát
triển nông thôn mới
Việc xây dựng đồng bộ và ban hành hệ thống thể chế tạo môi trường
pháp lý cho quá trình xây dựng nông thôn mới. Tổ chức, quản lý các hoạt
động phát triển sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông thôn; thực hiện các hoạt
động nhằm hỗ trợ, thúc đẩy quá trình phát triển nông thôn. Huy động và quản
lý các nguồn vốn xây dựng nông thôn mới. Tăng cường công tác tuyên truyền
nâng cao nhận thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới.
Xây dựng quy hoạch, kế hoạch và thực hiện các chương trình kinh tế
trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn theo định hướng CNH - HĐH
kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới.
Nhà nước ban hành và thực hiện các chính sách khoa học, công nghệ và
tổ chức chuyển giao kỹ thuật cho nông dân, chỉ đạo thực hiện chuyển dịch cơ
cấu nông nghiệp nông thôn nhằm giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho nông
dân và phát triển nông thôn.
Nhà nước đầu tư áp dụng khoa học công nghệ hiện đại vào sản xuất
nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo cơ cấu thích hợp
với điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội.
Quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để thực hiện xây dựng nông
thôn mới như quản lý vốn nhà nước, vốn đóng góp của nhân dân.
1.2.3.2. Tổ chức bộ máy và xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý Nhà nước
đối với xây dựng nông thôn mới
a) Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới.
Khi đề cập đến hoạt động quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn


mới, một trong những nhân tố quan trọng có tính chất quyết định là vấn đề tổ