Năm 1907, Picasso và Braque khởi đầu một phong trào hội họa gọi là Trường
Phái Lập Thể (Cubism). Đây là kết quả từ lời nói xác định của họa sĩ Paul
Cezanne: “Bạn phải nhìn thấy trong thiên nhiên các khối trụ, khối cầu và khối
chóp nhọn “. Picasso đã theo sát lời nói này và từ đó, trong các bức tranh của
Picasso, đường lối lập thể phân tích (analytical cubism) đã làm thay đổi các
hình dạng thiên nhiên thành các thể hình học căn bản và rồi về sau, dẫn tới
đặc tính diễn tả đồng thời (simultaneity) tức là các diện khác nhau của một đề
tài được trình bày đồng thời với nhau và đè lên nhau.
Pablo Picasso đã khai phá một loạt đường hướng hội họa, mỗi thứ lại khác hẳn
các thứ kia và quan tâm tới vài vấn đề đặc biệt trong cách mô tả đời sống hay
trong phong cách diễn tả nội tâm. Picasso cũng là một trong các nghệ sĩ hội
họa đã khai triển loại vẽ trừu tượng qua đó chỉ có các phẩm chất chọn lọc của
đề tài mới được dùng trong bức vẽ hoàn tất.
Pablo Picasso là một nhà danh họa gốc Tây Ban Nha nhưng đã sống gần như
trọn đời tại nước Pháp. Ngày nay hầu như không một họa sĩ nào không chịu
ảnh hưởng của ông. Với các đặïc tính cực kỳ thực nghiệm và sáng tạo, Pablo
Picasso được nhiều người coi là nhà danh họa quan trọng bậc nhất của thế kỷ
20.
1/ Các năm đầu.
Pablo Picasso sinh ngày 25 tháng 10 năm 1881 tại Málaga, Tây Ban Nha, là
con của ông Jose Ruiz Blasco và bà Maria Picasso Lopez. Khi ông Blasco giảng
dạy môn hội họa tại La Coruna thì Picasso đã được cha dạy vẽ ở tuổi lên 10,
lúc gia đình mới dọn qua nơi này. Tài năng thiên phú đã cho phép cậu nhỏ
Pablo làm nhiều thí nghiệm về các điều học hỏi rồi phát triển các cách diễn tả
mới bằng các bức họa chứng tỏ Pablo đã vượt qua khả năng của chính người
cha ruột. Cũng tại La Coruna, trước tham vọng của cậu con trai, ông Blasco đã
dành cho cậu các phương tiện hội họa, các người mẫu và giúp cậu con thể
hiện tài năng tối đa nhờ thế, các tác phẩm đầu tiên của Pablo đã xuất hiện
trong cuộc triển lãm khi cậu mới được 13 tuổi.
Vào mùa thu năm 1895, gia đình Blasco dọn tới Barcelona, cậu Pablo theo học
tại Hàn Lâm Viện Nghệ Thuật La Llotja và tại nơi này, ông Blasco đã đảm nhận

Casagemas qua Pháp, cư ngụ tại xóm Montmartre, thuộc thành phố Paris.
Mọât trong các khám phá đầu tiên của Pablo Picasso trong lần cư ngụ tại Paris
từ tháng 10 tới tháng 12 là “màu sắc“, không phải các màu vàng, các màu nâu
của phong cảnh Tây Ban Nha, không phải màu đen của chiếc khăn mỏng trùm
trên đầu các phụ nư õ… mà là các màu sắc rực rỡ, màu vàng của Van Gogh,
các màu sắc đặc biệt của một thành phố đang cử hành cuộc hội chợ quốc tế.
Picasso đã dùng than, phấn tiên, màu nước, màu dầu để ghi lại các lối sống
nơi thủ đô của nước Pháp như họa phẩm “Các tình nhân trên đường phố
“(Lovers in the Street -1900). Picasso đã thử nghiệm lối vẽ chấm nét (dotted
style) của trường phái ấn tượng (Impressionism) và đã bị ảnh hưởng bởi các
họa sĩ T. A. Steilen người Thụy Sĩ, Toulouse-Lautrec nhà hậu ấn tượng người
Pháp (Post-Impressionist) và bởi cả Isidre Nonell, một họa sĩ bạn nhiều tuổi
hơn và có tài năng từ Barcelona. Tác phẩm quan trọng nhất trong thời kỳ này
của Picasso là bức họa “Sàn quay Galette” (le Moulin de la Galette -1900).
Vào tuổi 18 và khi sống tại Paris từ giữa tháng 10 tới tháng 12 năm 1900,
Picasso đã bán được 3 tác phẩm hội họa nhỏ, vẽ cảnh đấu bò rừng, hai bức
bằng sơn dầu, một bức bằng bột màu (gouache) cho Berthe Weill, lấy 100
đồng tiền franc vàng. Một người cùng xứ tên là Petro Manach đã đề nghị trả
mỗi tháng cho Picasso 150 đồng franc vàng để đổi lấy các sáng tác. Đây
không phải là một số tiền lớn nhưng đối với tuổi của Picasso lúc bấy giờ lại
sống ở một xứ sở xa lạ, đối với giá sinh hoạt thời đó, thì sự trả giá đó rất đáng
kể.
Sau hai tháng sống tại Paris, Picasso trở về Tây Ban Nha với Casagemas rồi tới
Madrid, làm giám đốc mỹ thuật (art editor) cho một tờ báo mới có tên là Arte
Joven. Nhưng cũng vào lúc này, Casagemas đã trở lại Paris với ý định bắn chết
người yêu nhưng không thành, nên đã quay súng vào đầu mình, tự sát. Sự
việc này đã ảnh hưởng khá nhiều tới Picasso, có lẽ vì ân hận đã bỏ rơi một
người bạn, ông đã trải qua một xúc động mạnh. Vài tháng sau vào năm 1901,
Picasso đã vẽ hai “Chân dung chết “ (death portraits) của Casagemas cũng
như hai cảnh đám tang (Mourners và Evocation) và rồi vào năm 1903,

Khi thăm viếng nhà tù Saint Lazare tại Paris trong năm 1901/02, Picasso đã vẽ
các phụ nữ tội phạm như trong tác phẩm “Tô súp“ (the Soup-1902). Tại
Barcelona trong các năm 1901/03, họa sĩ cũng mô tả các người ăn xin mù lòa
hay cô đơn, những kẻ lang bạt (Crouching Woman-1902, Blind Man’s Meal-
1903, Old Jew and a Boy-1903).
Cuối cùng Picasso quyết định di chuyển hẳn qua sống tại thành phố Paris vào
mùa xuân năm 1904 và từ nay, các tác phẩm của ông đã bộc lộ sự thay đổi về
tinh thần và đặc biệt, thay đổi về các đường hướng nghệ sĩ và trí thức. Picasso
đã cùng với một người bạn mới, một thi sĩ tên là Guillaume Apollinaire, quan
tâm tới những gánh xiếc dạo, những người làm trò và đây là những đề tài với
các tác phẩm như “Thiếu nữ giữ thăng bằng trên trái banh“ (Girl balancing on
a Ball-1905), “Người diễn viên“ (the Actor-1905).
Do trạng thái của tâm hồn, do sự gợi cảm, Picasso đã dùng màu Xanh để diễn
tả tình cảm bi quan của ông vào cuối thế kỷ, thời kỳ u ám sống với thiếu thốn,
đói khát và lạnh giá tại một nơi xa quê hương ấm áp. Nhưng cuối cùng vào
năm 1904, các hoàn cảnh cá nhân của Picasso đã thay đổi, nhất là khi nàng
Fernande Olivier trở nên người tình của họa sĩ. Cũng vào thời gian này, Picasso
có những bạn thân như Max Jacob, Gertrude và Leo Stein người Mỹ và nhất là
với Georges Braque mà sau đó, Picasso đã khởi đầu một lối vẽ cấp tiến trong
thế kỷ 20, đó là đường lối Lập Thể (cubist style). Sự có mặt của cô nàng
Fernande Olivier đã gợi hứng cho họa sĩ vẽ các tác phẩm như “Người đàn bà
với các ổ bánh“ (Woman with Loaves-1909), “Đầu một người đàn bà“ (Head of
a Woman-1909) và “Người đàn bà với các trái lê“ (Woman with Pears-1909).
Vào khoảng cuối năm 1904, các sắc độ Xanh trong tác phẩm của Picasso lại
được thay thế bằng các ánh vẻ hồng, nâu và nâu đất. Đây là “Thời Kỳ Hồng“
với các đề tài di chuyển từ những quán cà phê, quán nhậu của thành phố sang
những người hát dạo, các kẻ làm xiếc của miền quê, những con người sinh
hoạt trên mọi nẻo đường với cách diễn tả khách quan hơn. Tác phẩm gây ấn
tượng nhất với thể loại màu mới, nhẹ nhàng, là tấm “Gia đình người làm xiếc“
(the Family of Saltimbanques-1905) trên đó từng nhân vật, được đặt trong

Lối vẽ Lập Thể như vậy đã mở toang hình thức đóng kín bằng cách trình bày
lại, cho thấy các vị trí của đề tài trong không gian và phương thức phân tích
đã chia cắt các đề tài và không gian, ánh sáng và bóng tối và ngay cả màu
sắc, như thể một bác sĩ giải phẫu chia cắt một xác chết. Hầu như Picasso cũng
như Braque đều chấp nhận rằng trong việc diễn tả bằng một họa phẩm, họ đã
dùng tới nhiều điểm nhìn khác nhau, các trục xoay khác nhau, các nguồn sáng
khác nhau… Họa phẩm của Picasso tượng trưng cho đường lối này là bức vẽ
“Nhà máy“ (Factory at Horta de Elbro-1909), rồi về sau vào năm 1910, còn có
một loạt các chân dung (Ambroise Vollare, Daniel-Henry Hahnweiler-1910).
Trong tác phẩm “Nhạc sĩ phong cầm“ (The Accordionist-1911), Picasso đã pha
trộn các hình thể, đề tài và không gian vào một loại lưới (grid) và dùng màu
sắc đơn gồm các màu nâu, sám và màu đất. Cũng trong cách trình bày lập
thể, luật phối cảnh cổ điển lùi ra xa đã được diễn tả bằng cách đưa gần lại.
4/ Thời kỳ cắt dán và siêu thực.
Vào năm 1912, Picasso và Braque bắt đầu khai phá nghệ thuật cắt dán
(collage) bằng các chất liệu vải, giấy báo và giấy dán tường để mô tả các đề
tài tĩnh vật và nhân vật. Tác phẩm “Tĩnh vật với chiếc ghế mây“ (Still Life with
Chair Caning-1911) là sự phối hợp của sơn dầu và vải dầu, và qua tác phẩm,
Picasso đã để cho thực tế và ảo tưởng đối chọi nhau trong sự liên hệ lảng
tránh (elusive). Đây là giai đoạn tổng hợp (synthetic phase, 1912/14) qua đó
các màu sắc được giới thiệu lại với bố cục, chẳng hạn như đường cong trượng
trưng cho cây đàn guitare hay cái tai nghe nhạc, với ngụ ý một đồ vật có thể