8 cuộc suy thoái tồi tệ nhất trong lịch sử Mỹ
(Thứ Năm, 04/12/2008 - 2:13 PM)
Cường quốc kinh tế số một thế giới không lạ lẫm với cụm từ suy thoái vì từ sau
thế chiến thứ nhất tới nay, đã 8 lần người dân nước này sống trong tình cảnh
này.
1. Suy thoái đầu năm 2000
Được châm ngòi bởi sự đổ vỡ của "khủng hoảng chấm com", vụ tấn công khủng
bố 11/9, và scandal kiểm toán, cuộc suy thoái kinh tế tại Mỹ trong 3 năm từ 2001
tới 2003 không chỉ ảnh hưởng lớn đến kinh tế Mỹ, mà còn tới nhiều quốc gia
châu Âu.
Sự đổ vỡ của các tập đoàn công nghệ trong cuộc khủng
hoảng chấm com đã châm ngòi cho giai đoạn suy thoái
đầu thế kỷ 21. Ảnh: wordpress.com.
Theo Cục Nghiên cứu
Kinh tế Quốc gia (NBER) sau 10 năm phát triển, quãng thời gian mở rộng dài
nhất của kinh tế Mỹ, việc nước Mỹ bước vào suy thoái vào đầu những năm 2000
đã được dự báo trước. Mọi chuyện được châm ngòi bởi sự đổ vỡ hàng loạt của
các công ty trong cuộc "khủng hoảng chấm com", tạo ra một làn sóng phá sản
của các công ty công nghệ và tin học. Kinh tế Mỹ tiếp tục bị giáng một đòn mạnh
khi vụ khủng bố 11/9/2001 nổ ra, từ đó khiến chỉ số công nghiệp Dow Jones và
các chỉ báo chính của thị trường chứng khoán trải qua tuần tồi tệ nhất trong lích
sử.
Dự đoán trước diễn biến tại Mỹ, các nước châu Âu đã giới thiệu đồng tiền chung
euro vào ngày 1/1/1999. Tuy nhiên, suy thoái vẫn khiến đồng euro giảm mạnh và
cho đến tận năm 2001, đây vẫn là một đồng tiền yếu, và chỉ mạnh trở lại sau
năm 2002.
2. Suy thoái cuối thập kỷ 90
Ngày thứ hai đen tối, tháng 9/1987, đà sụt giảm chưa từng có 22,6% trên chỉ số
Dow Jones là phát súng báo hiệu thời kỳ suy thoái tồi tệ nước Mỹ. Chỉ trong ba
năm, sự sụp đổ của thị trường tín dụng, và cho vay đã đe dọa tiền tiết kiệm của
hàng triệu người dân. Một loạt cường quốc chịu nhiều ảnh hưởng của Mỹ như

tiền đề cho cuộc khủng hoảng. Lý do là hệ thống Bretton Woods đã giới hạn hoạt
động chi tiêu của nước Mỹ và thế giới do lượng vàng của là có hạn trong khi nhu
cầu sử dụng tiền lại lớn hơn rất nhiều. Việc Mỹ in tiền phục vụ cho việc tài trợ
cho Chiến tranh Việt Nam hoặc viện trợ cho các nước khác đã khiến đôla mất
giá, và tăng lạm phát.
Trong giai đoạn khủng hoảng dầu mỏ, tại nhiều bang
mỗi người dân chỉ được phép mua một lượng xăng dầu
nhất định. Ảnh: waidev2.com.
Để xóa bỏ sự bất hợp
lý trên, vào tháng 8/1971 Tổng thống Nixon đã phải rút hẳn khỏi hệ thống Bretton
Woods và tiến hành thả nổi đồng tiền. Điều chỉnh trên khiến thu nhập của các
nước xuất khẩu dầu giảm sút và các nước này buộc phải có điều chỉnh để tăng
giá dầu.
Hậu quả của việc cấm vận dầu lửa là giá dầu tại thị trường thế giới đã bị đội lên
gấp 5 lần từ dưới 20 đôla một thùng vào 1971 lên 100 đôla một thùng vào 1979,
giá xăng trung bình tại Mỹ cũng tăng 86% chỉ trong 1 năm từ 1973-1974. Cuộc
khủng hoảng đồng thời tác động xấu đến thị trường tài chính, chứng khoán toàn
cầu, vốn đã chịu nhiều áp lực sau sự sụp đổ của Chế độ Bretton Woods. Thị
trường chứng khoán Mỹ bốc hơi 97 tỷ đôla, số tiền khổng lồ vào thời điểm đó,
chỉ sau một tháng rưỡi. Suy thoái và làm phát diễn ra tràn lan gây ảnh hưởng tới
kinh tế Mỹ và nhiều quốc gia khác cho tới tận thập niên 80.
Không dừng lại ở đó, khủng hoảng dầu mỏ đã tạo ra thay đổi lớn trong chính
sách của phương tây, trong đó chú trọng tìm kiếm và bảo tồn năng lượng tự
nhiên, cũng như đặt ra các quy định tiền tệ chặt chẽ hơn để chống lạm phát.
Trái lại, biến cố trên góp phần thay đổi đáng kể vị thế chính trị, kinh tế của các
nước xuất khẩu dầu, đặc biệt các quốc gia Ả-rập tại khu vực Trung Đông.
5. Suy thoái năm 1958
Trong 2 năm trước khi khủng hoảng diễn ra, chính sách thắt chặt tiền tệ và cắt
giảm đầu tư tại Mỹ khiến tỷ lệ thất nghiệp gia tăng. Tại Detroit, trái tim của ngành
công nghiệp xe hơi, tỷ lệ thất nghiệp đạt mức 20% trong tháng 4/1958 . Doanh

phát cũng như những bất ổn kinh tế, nhưng lãnh đạo nước Mỹ lại không tính tới
lạm phát gia tăng tại phần còn lại của thế giới. Dù hậu quả của cuộc suy thoái
1947 là không quá tồi tệ nhưng nó cũng đủ gây trì trệ kinh tế, khiến nhiều doanh
nghiệp phá sản cũng như tỷ lệ thất nghiệp leo thang.
8. Đại suy thoái năm 1930
Cuộc đại suy thoái hay còn gọi là đại khủng hoảng diễn ra cách đây đã gần 8
thập kỷ nhưng vẫn ghi dấu ấn là giai đoạn suy sụp kinh tế tồi tệ nhất trong lịch
sử hiện đại. Bắt đầu vào năm 1929 và kết thúc vào thởi điểm chuyển giao giữa
hai thập niên 30 và 40, cuộc suy thoái có sức ảnh hưởng hủy diệt với kinh tế
toàn cầu, cả các nước phát triển và đang phát triển. Mọi khía cạnh của nền kinh
tế từ sản xuất, tiêu dùng, thương mại, thu nhập cá nhân, hoạt động tiêu dùng, thị
trường lao động, lạm phát đều chịu ảnh hưởng xấu. Các nước phụ thuộc nhiều
vào công nghiệp chịu tác động sâu sắc nhất. Ngoài ra khu vực nông nghiệp cũng
điêu đứng khi giá ngô, một trong những nông sản chính tại phương tây, giảm tới
60%.
Bức ảnh nổi tiếng của Nhiếp ảnh gia
Dorothea Lange về một bà mẹ di cư
được coi là hình ảnh tiêu biểu cho
khó khăn của người dân trong giai
đoạn đại khủng hoảng. Ảnh:
blogs.zdnet.com.
Có nhiều ý kiến khác nhau về nguyên nhân
cho cuộc suy thoái, chẳng hạn như sự sụp đổ hàng loạt của các ngân hàng hay
thị trường chứng khoán, được đánh dấu bằng "ngày thứ ba đen tối" 29/10/1929,
hay suy giảm giao dịch quốc tế do Mỹ tăng thuế. Tuy nhiên, ý kiến chung được
nhiều nhà kinh tế đồng thuận, trong đó có cả đương kim Chủ tịch FED, ông Ben