Về cách phân chia thời gian trong "Truyện Kiều"

Hỏi về thời gian lưu lạc của Thúy Kiều thì một độc giả bình thường cũng dễ
dàng trả lời được là mười lăm năm, vì phần cuối "Truyện Kiều" nhiều lần đề
cập, khi thì tác giả, khi thì nhân vật nói lên điều ấy, như lời của Vương bà:

Từ con lưu lạc quê người
Bèo trôi sóng vỗ chốc mười lăm năm.
Lời của Thúy Vân:
Những là rày ước mai ao
Mười lăm năm ấy biết bao nhiêu tình.
Và lời của Nguyễn Du:
Những từ sen ngó đào tơ
Mười lăm năm ấy bây giờ là đây…

Thế nhưng hỏi rằng, trong mười lăm năm lưu lạc ấy, nàng Kiều từng sống
với các nhân vật khác trong bao lâu, thì ngay một chuyên gia về "Truyện
Kiều" cũng khó có được câu trả lời chính xác.

Không phải vì các nhà nghiên cứu "Truyện Kiều" không quan tâm điều đó,
mà vì một vấn đề phức tạp, khó phân định rõ ràng. Thời gian trong "Truyện
Kiều" phân bố không đều, có khi chỉ một câu lục bát đã diễn tả một năm trôi
qua như: Sen tàn cúc lại nở hoa / Sầu dài, ngày ngắn đông đà sang xuân.
Nhưng có khi chỉ chuyện trong một ngày đêm thanh minh, tác giả đã dùng
đến 204 câu, từ câu 39 đến câu 242.

Một trong những người tâm huyết với "Truyện Kiều" là ông Phạm Đan Quế
đã nghiên cứu vấn đề này và trong tác phẩm "Truyện Kiều và Kim Vân Kiều
Truyện" (nhà xuất bản Văn học, năm 2000, NXB Thanh niên tái bản năm
2003), trang 371, ông có cung cấp cho bạn đọc bảng tổng kết phân chia thời
gian sau đây (Xem bảng ở dưới)

lòng chờ đó ít lâu/ Chầy ra là một năm sau vội gì". Nghĩa là Từ Hải bảo
Thúy Kiều chờ lâu nhất cũng chỉ một năm thôi.
Bảng phân chia thời gian trong "Truyện Kiều" của ông Phạm Đan Quế.
Khi chiến thắng trở về, Thúy Kiều ra đón, Từ Hải: "Cười rằng: cá nước
duyên ưa / Nhớ lời nói những bao giờ nữa không?". Tức là Từ nhắc lại lời
mình đã nói với Thúy Kiều trước lúc ra đi và bây giờ đã làm đúng như vậy.
Nếu hẹn Thúy Kiều lâu nhất một năm, mà gần ba năm mới trở về, thì Từ Hải
trước hết phải thanh minh với Kiều về sự chậm trễ, lỗi hẹn… chứ sao có thể
đàng hoàng nhắc Kiều nhớ lại lời mình đã nói như thế?
Hơn nữa, với Nguyễn Du, Từ Hải là một anh hùng, tôi không tin đại thi hào
lại để anh hùng Từ Hải lỗi hẹn với Thúy Kiều đến những hai năm trời! Vậy
nên, theo tôi, thời gian Thúy Kiều chờ đợi Từ Hải không quá một năm, đúng
như Từ Hải đã khẳng định trước khi chia tay

4 - Ông Phạm Đan Quế đã dựa vào lời nhà tiên tri Tam Hợp nói rằng chi kỳ
hội ngộ của Giác Duyên và Thúy Kiều là 5 năm để tính ra: sau khi Từ Hải
thắng trận trở về, Kiều còn sống với Từ Hải gần 5 năm. Nhưng ta biết rằng,
khi Từ Hải đi đánh trận, Thúy Kiều chờ đợi, nhớ cha mẹ, Nguyễn Du viết:
Chốc đà mười mấy năm trời
Còn ra khi đã da mồi, tóc sương.

Nghĩa là tính đến khi Từ Hải chưa trở về, nàng đã xa cha mẹ mười mấy năm
rồi. Nếu sau khi Từ Hải trở về, Kiều còn sống với Từ gần 5 năm nữa, thì
tổng thời gian lưu lạc sẽ là: Mười mấy năm cộng với gần 5 năm cộng thêm
thời gian ở thảo am (dù ngắn), thì tin chắc kết quả sẽ vượt con số 15 năm!
Mặt khác, ta nhớ rằng sau khi Từ Hải chết, nàng Kiều đã khóc trước mặt Hồ
Tôn Hiến:
Năm năm trời bể ngang tàng
Dấn mình đi bỏ chiến trường như không…


Lấy thời gian trong "Kim Vân Kiều truyện" làm chỗ dựa để chi phối thời
gian trong "Truyện Kiều" (dùng nó làm số hạng của phép cộng để tạo nên
tổng số 15 năm) là thiếu khoa học. Bởi vậy, trong bảng tổng kết trên, chỉ các
mục 2.3, 4,5,6,7 là tương đối chính xác, các mục còn lại, hoặc chưa thật
chính xác, hoặc không đủ tin cậy.
Ông Phạm Đan Quế đã có nhiều đóng góp trong việc nghiên cứu "Truyện
Kiều", đặc biệt là các công trình so sánh "Truyện Kiều" với "Kim Vân Kiều
truyện". Tuy nhiên việc ông muốn cung cấp cho bạn đọc một bảng phân chia
thời gian chi tiết trong 15 năm lưu lạc của Thúy Kiều, thật không dễ.

Là người từng bỏ nhiều thời gian nghiên cứu vấn đề này, có lần tôi tưởng
mình có thể làm được việc phân chia đó, nhưng qua nhiều lần thất bại, cuối
cùng tôi tự rút ra kết luận: không thể có bản phân chia thời gian tách bạch,
chính xác để chỉ ra nàng Kiều từng sống với các nhân vật khác trong bao
nhiêu lâu (có lẽ cụ Nguyễn Du cũng không muốn và không thể làm được
điều này!). Bởi thế bảng phân chia thời gian của ông Phạm Đan Quế còn
nhiều bất cập cũng là điều dễ hiểu