I. Lý do chọn đề tài:
Thạch Lam là một nhà văn có vò trí trang trọng trong văn học Việt Nam 1930 - 1945.
Ông là cây bút chủ chốt của nhóm Tự lực văn đoàn được đánh giá là cây bút truyện ngắn
xuất sắc. Trong gần 10 năm cầm bút, Thạch Lam chỉ để lại một gia tài văn chương khiêm
tốn gồm ba tập truyện ngắn, một tiểu thuyết, một tập ký và một cuốn phê bình văn học song
ông đã kòp để lại dấu ấn đặc biệt cho văn học hiện đại Việt Nam trước 1945 và góp phần
vào quá trình hiện đại hóa nền văn học dân tộc. Tác phẩm của Thạch Lam giàu chất nhân
văn luôn khao khát hướng tới chân - thiện - mỹ và đậm đà tính dân tộc được thể hiện trong
một văn phong trong sáng, nhẹ nhàng và tinh tế. Vì thế, tác phẩm của ông không phải trải
qua những thăng trầm như những tác phẩm Tự lực văn đoàn khác mà được ghi nhận và đánh
giá khá công bằng. Hơn 60 năm qua, tác phẩm của Thạch Lam vẫn là người bạn tinh thần
của nhiều thế hệ bạn đọc. Sau đổi mới, tác phẩm của Thạch Lam được chọn đưa vào giảng
dạy trong nhà trường phổ thông đã góp phần vào việc bồi dưỡng tâm hồn cho thế hệ trẻ Việt
Nam. Với ý nghóa đó, việc tìm hiểu, nghiên cứu về Thạch Lam là cần thiết và có ý nghóa
thực tiễn sâu sắc cho người giáo viên trong công tác giảng dạy văn học nói chung và giảng
dạy về tác giả Thạch Lam nói riêng ở nhà trường phổ thông.
II. Lòch sử vấn đề:
Sáng tác của Thạch Lam có vò trí trang trọng trong nền văn học nước nhà và có chỗ
đứng vững bền trong lòng người đọc. Nhiều thế hệ bạn đọc đến với tác phẩm của Thạch
Lam bởi họ tìm thấy vẻ đẹp vónh hằng trong mỗi trang văn và tìm thấy chính tâm hồn mình
trong thế giới nhân vật của ông. Như một lẽ tự nhiên, nhiều người say mê những trang viết
của Thạch Lam mà cố công tìm hiểu khám phá. Những lễ tưởng niệm 23 năm và 30 năm
ngày mất của Thạch Lam của Tạp chí văn Sài gòn và Giao điểm là dòp để những nhà nghiên
cứu, những bạn đọc yêu mến Thạch Lam trao đổi, tìm tòi, đánh giá về những cống hiến của
Thạch Lam cho văn học. Năm 1988, trong xu thế đổi mới văn học nhà xuất bản văn học
xuất bản cuốn “ Tuyển tập Thạch Lam”. Tuy vậy, việc nghiên cứu về nhà văn Thạch Lam
vẫn chưa sâu và chưa rộng. Năm 1992, Hội thảo khoa học kỉ niệm 50 năm ngày mất của
Thạch Lam do Viện văn học phối hợp với các Hội văn học nghệ thuật các tỉnh - thành phố:
Hà Nội, Hải Hưng, Quảng nam - Đà nẵng tổ chức đã có nhiều tham luận, nhiều bài viết đi
sâu vào tìm hiểu, nghiên cứu về Thạch Lam trên nhiều phương diện: Quan niệm nghệ thuật,
những giá trò nhân bản của tác phẩm, thi pháp truyện ngắn Thạch Lam …. Từ đó đến nay

và phong cách nghệ thuật của nhà văn Thạch Lam nói riêng.
IV. Cấu trúc của tiểu luận:
Tiểu luận “ Phong cách nghệ thuật Thạch Lam” gồm 3 phần :
- Phần 1 : Phần giới thiệu chung
- Phần 2 : Phần nội dung
- Phần 3 : Phần kết luận
I. Vài nét về hiện thực và lãng mạn trong văn học:
Lãng mạn là cảm xúc tràn ra khỏi đònh hình của lí tính, là sự biểu hiện của sức sống
vượt ra ngoài sự gò bó, khuôn khổ. Trái với lãng mạn, hiện thực là sự thật đời sống, là thái
độ của con người hướng về sự thật đời sống.
Mỗi tiếng nói văn học thực chất là tiếng nói của khuynh hướng cảm xúc thẩm mó
trước thực tại. Cảm xúc thẩm mỹ lãng mạn có tính hướng nội. Đó là khuynh hướng cảm xúc
đào sâu vào thế giới bên trong của con người, hướng vào thực tại mộng tưởng. Vì thế nó
mang nặng tính chủ quan. Trái với cảm xúc thẩm mỹ lãng mạn, cảm xúc thẩm mỹ hiện thực
có tính hướng ngoại. Đó là khuynh hướng cảm xúc đi sâu vào diện mạo của khách thể,
hướng ra thực tại bên ngoài. Vì thế nó đòi hỏi nhiều tính khách quan. Ở mỗi chủ thể, ở mỗi
con người đều tồn tại cả hai thứ cảm xúc: hướng nội và hướng ngoại. Nghóa là ở mỗi con
người vừa có dòng cảm xúc hiện thực, vừa có dòng cảm xúc lãng mạn. Hai dòng cảm xúc
này có khi được chuyển hóa cho nhau. Chẳng hạn, chứng kiến một điều xấu, trong ta vừa có
sự bất bình phẫn nộ nghóa là xuất hiện xúc cảm hiện thực và ta mơ ước cái xấu ấy không còn
nữa nghóa là xúc cảm lãng mạn. Hai dòng xúc cảm này đã chuyển hóa cho nhau. Điều này
giúp ta lí giải vì sao một nhà văn viết tác phẩm này thuộc về hiện thực nhưng viết tác phẩm
khác lại thuộc về lãng mạn hoặc ngay trong một tác phẩm vừa có dấu hiệu hiện thực lại vừa
có dấu hiệu lãng mạn.
Khi hiện thực và lãng mạn được đề cập như một khuynh hướng. một trào lưu văn học
và nhà văn được gắn với lãng mạn hay hiện thực là do sở trường của nhà văn. Nhà văn nào
có sở trường nắm bắt nhanh nhạy thế giới cảm xúc của con người thì được gọi là nhà văn
lãng mạn. Còn nhà văn nào có sở trường nắm bắt nhanh nhạy những vấn đề của cuộc sống
được gọi là nhà văn hiện thực. Giữõa văn học hiện thực và văn học lãng mạn có những đặc
trưng riêng, dấu hiệu riêng giúp ta có thể phân biệt văn học hiện thực với văn học lãng mạn

sự, truyện ngắn trào phúng, tiểu thuyết.
Có thể nói trên đây là những phương diện cơ bản để soi chiếu, để phân đònh văn học
hiện thực và văn học lãng mạn. Song trong thực tế sáng tác, hai phương diện hiện thực và
lãng mạn không thể phân đònh một cách rạch ròi mà đôi khi có sự chuyển hóa và các nhà
văn luôn có ý thức phát huy những tinh hoa của những tiếng nói văn học khác để tự làm giàu
khả năng nghệ thuật của mình. Ở những trường hợp đó, các phương diện đề cập ở trên cũng
có thể xem là tiêu chuẩn giúp ta nhận ra dấu ấn hiện thực và lãng mạn trong tác phẩm văn
học.
II. Dấu ấn hiện thực và lãng mạn trong tác phẩm của Thạch Lam

Soi rọi lý thuyết về hiện thực và lãng mạn vào sáng tác của Thạch Lam ta thấy sự tồn
tại của hai tính chất hiện thực và lãng mạn trong sáng tác của ông không phải là điều vô lý.
Như đã nói ở trên, con người cùng một lúc có thể tồn tại hai xúc cảm: xúc cảm hiện thực và
xúc cảm lãng mạn. Vậy việc nhà văn viết tác phẩm này mang dấu ấn hiện thực, tác phẩm
khác lại mang dấu ấn lãng mạn là thực tế xảy ra trong văn chương. Chẳng hạn trường hợp
Vũ Trọng Phụng, khi viết “ Giông tố”, “ Số đỏ” thể hiện đầy đủ cảm quan hiện thực nhưng
ở tác phẩm “ Lấy nhau vì tình” lại mang cảm quan lãng mạn dù ông là cây bút hiện thực phê
phán. Hay ở Thạch Lam, những kiểu truyện thiên về tâm tình, dấu ấn lãng mạn thể hiện rất
rõ và rất sâu sắc, những kiểu truyện thiên về xã hội, dấu ấn hiện thực lại được thể hiện rõ.
Song ở Thạch Lam, sự đan xen giữa hiện thực và lãng mạn còn xuất hiện ở ngay trong một
tác phẩm. Chính điều này làm nên nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật của Thạch Lam.
1. Chất hiện thực trong truyện ngắn của Thạch lam
Vào những năm 1936 - 1939, cao trào Mặt trận Dân chủ diễn ra sôi nổi. Dưới sự lãnh
đạo của Đảng, người lao động đã bước lên vũ đài chính trò. Hiện thực này không chỉ tác
động mạnh mẽ đến dòng văn học hiện thực phê phán mà còn tác động và làm chuyển hướng
cả những cây bút của nhóm Tự lực văn đoàn thuộc dòng văn học lãng mạn: Trống mái
( 1935 ) của Khái Hưng, Tối tăm ( 1936 ) của Nhất Linh, Sau lũy tre (1937 ) và Con trâu
( 1939 ) của Trần Tiêu… . Thạch Lam là cây bút chủ lực của Tự lực văn đoàn, sáng tác chủ
yếu vào thời kỳ Mặt trận Dân chủ, lẽ tất nhiên cũng chòu ảnh hưởng của phong trào này.
Song khác với các nhà văn cùng văn đoàn, viết những tác phẩm có bóng dáng hiện thực có