Muốn làm thằng cuội
(Tản Đà)
I - Gợi ý
1. Tác giả:
Tản Đà (1889-1939) tên khai sinh là Nguyễn Khắc Hiếu, quê ở làng Khê Thượng,
huyện Bất Bạt, tỉnh Sơn Tây (nay là huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây).
Tản Đà xuất thân là nhà nho, từng hai phen lều chõng đi thi nhưng không đỗ. Sau đó
ông chuyển sang sáng tác văn chương và sớm nổi tiếng, nhất là những năm 20 của thế kỉ
XX.
Tác phẩm chính của Tản Đà: Khối tình con I, II (thơ), Giấc mộng con I (tiểu thuyết),
Thề non nước (tiểu thuyết), Giấc mộng con II (du kí), Giấc mộng lớn (tự truyện),...
2. Tác phẩm:
Bài thơ Muốn làm thằng Cuội được viết theo thể thất ngôn bát cú - một thể thơ thường
được sử dụng để thể hiện những nội dung trang trọng. Tuy nhiên, giọng điệu ngông
nghênh và tư tưởng bất đắc dĩ của tác giả lại trái ngược với tính chất của thể thơ này.
3. Tóm tắt:
Bài thơ Muốn làm thằng Cuội của Tản Đà thể hiện tâm sự của một con người bất hoà
với xã hội tầm thường, buồn tẻ, muốn thoát li bằng mộng tưởng lên cung trăng để bầu bạn
với chị Hằng. Bài thơ thể hiện sự lãng mạn pha chút ngông nghênh đáng yêu và những tìm
tòi đổi mới thể thơ cổ điển.
II - Giá trị tác phẩm
Nhan đề của bài thơ đã cho thấy giọng điệu ngông nghênh, bất đắc chí của nhà thơ:
muốn ở đây như một nhu cầu bức xúc, chẳng cần giấu giếm, vòng vo. Nhưng muốn cái gì?
Muốn làm cuội thì đích thực là muốn thoát lên trên rồi. ước vọng lên trên thơ mộng thế mà
nói tựa như là muốn ăn, muốn uống, muốn ngủ... thật là thành thực!
Và, nếu muốn thoát tục, lên trên thì thiếu gì những hình mẫu tiên để ước sao cứ phải là
thằng Cuội? Thằng chứ không phải chú - cũng là một kiểu nói ngông.
Thế thì chính là thi sĩ đa tình này muốn lên cung trăng rồi!
Đêm thu buồn lắm chị Hằng ơi!
Trần thế em nay chán nửa rồi.
"Chị Hằng" thì phải ở cung trăng chứ còn gì nữa! Thì ra thi sĩ của chúng ta muốn làm

Nhưng chơi với đời chẳng được nên thi sĩ chơi ngông một mình. Nhiều lần Tản Đà tự
xưng ngông:
Bởi ông hay quá, ông không đỗ
Không đỗ, ông càng tốt bộ ngông.
Thay:
Bẩm quả có tên Nguyễn Khắc Hiếu
Đày xuống hạ giới vì tội ngông.
Cái ngông vốn đã có trong thơ văn truyền thống, khi mà ý thức cá nhân của con người
đụng độ với thành trì kiên cố của lễ giáo phong kiến. Nguyễn Công Trứ ngất ngưởng
ngông trong Bài ca ngất ngưởng. Tú Xương ngông chẳng thèm nhuộm răng đen, "để
trắng" cho "dễ cười đời" (trong Bầy nhi lạc). Tản Đà ngông trong ý muốn: làm thằng Cuội:
Câu 3 của bài thơ là lời ướm hỏi, rồi đến câu 4 là lời đề nghị. Nếu Cung quế chưa có ai thì
chị cũng buồn, cũng cô đơn lắm nên hãy để em lên chơi cùng, em đỡ buồn mà chị cũng bớt
cô đơn. Từ tốn đấy mà cũng ngang tàng đấy! Xin chị đừng từ chối nhé, bởi vì em có lí lẽ
đây này:
Có bầu có bạn, can chi tủi
Cùng gió, cùng mây thế mới vui.
Cái lí của thi nhân thật là thuyết phục. Song trong sự thuyết phục để thoát li, xa lánh
trần thế ấy chúng ta thấy một thực trạng buồn vắng, cô đơn của tâm hồn thi sĩ. Vốn đa tình
đa cảm nên thi nhân luôn luôn có khát vọng được người tri kỉ, mà cõi trần thì "Chung
quanh những đá cùng cây; Biết người tri kỉ nơi đâu mà tìm". Cái vui của thi nhân là cái vui
được tâm giao, tâm đồng. Gió, mây thơ mộng được không nếu chẳng "có bầu có bạn".
Khát vọng lên trên, lánh đời ở đây thực ra là một cách bộc lộ khao khát đồng cảm, tri âm
trong cuộc đời của Tản Đà. Và cái cách ở đây là ngông. Chưa hết, thi nhân còn vẽ ra viễn
cảnh:
Rồi cứ mỗi năm rằm tháng tám
Tựa nhau trông xuống thế gian cười.
Lãng mạn hết mức, tưởng tượng ra cảnh "tựa nhau" cùng chị Hằng thì quả là cái
ngông đã đến đỉnh điểm. Tác giả hạ chữ "cười" ở cuối bài thật đắt. Cười ở đây chứng tỏ
cái hả hê thoả mãn khi trong ước vọng được thoát tục, rồi bỏ được cõi trần mà lên tiên.