BẢN TIN KHOA HỌC, CAO ĐẲNG THƯƠNG MẠI - SỐ 13 (QUÝ I/2011)
ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH
VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐẾN MỨC SINH LỢI
TRONG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ
Lê Thị Mỹ Phương
Gv. Khoa Kế toán – Tài chính
Nhà bác học vĩ đại Archimedes có câu nói nổi tiếng: "Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi
sẽ nhấc bổng quả đất lên". Có nghĩa người ta sẽ dựa vào điểm tựa cố định để khuếch đại
lực nhằm mục tiêu di chuyển một vật thể nào đó. Tương tự trong tài chính người ta sử dụng
đòn bẩy tài chính như một công cụ hữu hiệu để khuếch đại dòng tiền. Từ đó trên thị trường
chứng khóan các nhà đầu tư có thể phát biểu lại câu này như sau :"Hãy cho tôi một đòn bẩy
tài chính đủ lớn, tôi có thể nâng hạ thị trường theo ý mình”.
1. Đòn bẩy tài chính
Đối với các doanh nghiệp nói chung ngoài nguồn vốn sẵn có để đảm bảo cho quá
trình kinh doanh của doanh nghiệp được diễn ra liên tục và ngày càng mở rộng quy mô, đầu
tư mua sắm và đầu tư vào những hoạt động khác, doanh nghiệp cần phải huy động nguồn
vốn từ bên ngoài. Những khoản này gọi là những khoản nợ.
Đòn bẩy tài chính xuất hiện khi công ty quyết định tài trợ cho phần lớn tài sản của
mình, hoặc đầu tư bằng nợ vay, nhằm mục đích gia tăng lợi nhuận của doanh nghiệp. Vì
vậy, Đòn bẩy tài chính là công cụ sử dụng nợ vay hoặc các nguồn tài trợ có chi phí lãi vay
tài chính nhằm gia tăng tỷ suất sinh lợi của các nhà đầu tư.
2. Tác động của đòn bẩy tài chính tới doanh nghiệp
Các công ty sử dụng đòn bẩy tài chính với hy vọng là sẽ gia tăng được lợi nhuận cho
cổ đông thường. Nếu sử dụng phù hợp, công ty có thể dùng các nguồn vốn có chi phí cố
định, bằng cách phát hành trái phiếu hoặc đi vay từ ngân hàng hoặc các tổ chức tín dụng
khác để tạo ra lợi nhuận cao nhất. Điều này sẽ được thể hiện rõ nét nhất khi phân tích mối
quan hệ giữa đòn bẩy tài chính và tỷ suất sinh lợi của vốn chủ sở hữu. Hay nói các khác, đó
chính là sự tác động của đòn bẩy tài chính lên mức sinh lợi của vốn chủ sở hữu. Để thể hiện
cho mức sinh lời mà nhà đầu tư nhận được bỏ vốn trong tài chính được phản ánh rõ nét bằng
chỉ tiêu tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ( gọi tắt là ROE). ROE phản ánh cứ một đồng
vốn chủ sở hữu bỏ ra sẽ tạo ra được bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. Qua quá trình triển

hoặc các tổ chức ( công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, tổ chức tài chính hoặc các doanh
nghiệp). Các chủ thể hỗ trợ vốn hay chính là người cung cấp đòn bẩy tài chính là các công ty
chứng khoán(CTCK), các NHTM ( Ngân hàng thương mại), các quỹ đầu tư và có thể là các
nhà đầu tư cá nhân cho nhau vay tiền…
Những hình thức của việc áp dụng đòn bẩy tài chính vào hoạt động đầu tư chứng
khoán
- Cho vay cầm cố chứng khoán là việc thế chấp, thường là cổ phiếu (cả niêm yết và
OTC), để vay tiền của CTCK hoặc ngân hàng trong một thời gian nhất định, mức vay
thường được tính bằng 20 - 50% thị giá, tùy theo quy định của bên nhận cầm cố.
- Ứng trước tiền bán chứng khoán tức là để thực hiện nghiệp vụ này, các CTCK phải
hợp tác với ngân hàng, đứng ra làm trung gian nhằm giúp khách hàng có thể nhận được tiền
bán chứng khoán trước ngày T+3. Chỉ cần có thông báo kết quả lệnh bán đã được khớp là
khách hàng hoàn toàn có thể làm hợp đồng xin ứng trước tiền chứng khoán đã bán với mức
phí quy định. Một số công ty thực hiện ứng trước tiền cho khách hàng ngay sau khi có kết
quả khớp lệnh và khách hàng có thể dùng để mua chứng khoán ngay trong phiên giao dịch.
Những nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính cao phần lớn là những nhà đầu tư mạo hiểm,
thích lướt sóng.
- Ngoài ra còn có các hình thức như các CTCK cho các nhà đầu tư vay dựa trên vốn
mà CTCK tự thu xếp hoặc các nhà đầu tư có thể vay trực tiếp NHTM, các quỹ đầu tư, tổ
chức tài chính khác….
Ví dụ điển hình là trong năm 2008 và đầu năm 2009, thị trường chứng khoán luôn
trong trạng thái ảm đạm, nhưng cuối 2009, đòn bẩy tài chính là một trong những nguyên
nhân dẫn tới chỉ số chứng khoán biến động mạnh, thị trường có tính thanh khoản nhanh bởi
vì dòng tiền đổ vào chứng khoán đột nhiên mạnh lên, và một trong nguyên do đó nguồn tiền
từ đòn bẩy tài chính xuất phát từ công ty chứng khoán.Tháng 3/2009, ngay sau khi Chính
phủ có gói kích thích kinh tế ,không ít các công ty chứng khoán mạnh dạn áp dụng tỷ lệ đòn
2
BẢN TIN KHOA HỌC, CAO ĐẲNG THƯƠNG MẠI - SỐ 13 (QUÝ I/2011)
bẩy lên tới 50%, có những công ty còn cho các khách hàng lớn vay 60%-80%. Thời gian
này, tỷ lệ cho vay cầm cố chứng khoán từ 20-50% thị giá với lãi suất khoảng

Chẳng hạn chỉ với 5 triệu là được sàn cho vay 145 triệu, mua bán được 5 lượng vàng
(vàng dưới 30 triệu/lượng).
Khi các sàn vàng thành lập thì dã kinh doanh vàng tài khoản là phải dùng đến công cụ
đòn bẩy tài chính. Đa số cho vay gấp từ 14 đến 19 lần số vốn mà nhà đầu tư bỏ ra ký quỹ.
Trường hợp sàn vàng Sài Gòn của ACB, sàn VGB cho vay khoảng gấp trên 13 lần, sàn vàng
Thế giới cấp đòn bẩy khoảng 19 lần là những ví dụ điển hình.
Sử dụng đòn bẩy tài chính là một công cụ tài chính không thể thiếu đối với mỗi
doanh nghiệp và bản thân nhà đầu tư. Nó có thể đem lại siêu lợi nhuận cho người sử dụng
nó. Tuy nhiên, đòn bẩy tài chính là một con dao “nhiều lưỡi”, chính nó là một trong những
nguyên nhân của nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua, nó làm cho chứng khoán biến
động và làm cho các nhà đầu tư vàng trắng tay khi sử dụng quá lạm dụng nó.
3