PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN ĐÔNG TRIỀU
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MẠO KHÊ II
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
RÈN VIẾT CÔNG THỨC HÓA HỌC
Họ và tên : Nguyễn Hoàng Thuỷ
Trường : THCS Mạo Khê II
Huyện : Đông Triều - Quảng Ninh
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu
Nm hc 2008- 2009
MC LC
Nội dung
Trang
I. Phần mở đầu.
2
I.1. Lý do chọn đề tài.
2
I.2. Tính cần thiết của đề tài.
2
I.3. Mục đích nghiên cứu.
3
I.5. Đóng góp mới về mặt lý luận thực tiễn.
4
II. Phn ni dung 5
II.1. Thc trng vn 5
II.2. p dng trong ging dy 8
II.3. Phng phỏp nghiờn cu v kt qu sau thc nghim 23
III. Phn kt lun v kin ngh 38
Ti liu tham kho 40
I. Phần Mở đầu
I.1 Lý do chọn đề tài
Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung Ương Đảng lần thứ 2 ( Khoá

nhanh thành thạo, chính xác CTHH của các chất là việc không thể thiếu của
môn học này. Bởi vậy nếu học sinh không biết cách biểu diễn ngắn gọn các
chất bằng CTHH thì cũng đồng nghĩa với việc học sinh sẽ rất khó khăn để
nghiên cứu các phần tiếp theo của bộ môn Hoá học. Đặc biệt là phần làm thí
nghiệm Hoá học và viết PTHH ( Phần rất cơ bản của việc nhập môn với
Hoá học ).
Qua thực tiễn giảng dạy bộ môn Hoá học ở trờng THCS Mạo Khê II-
Đông Triều - Quảng Ninh, tôi nhận thấy việc tiếp thu kiến thức bộ môn Hoá
học của học sinh trong nhà trờng còn tơng đối yếu, còn nhiều học sinh gặp
khó khăn khi học tập bộ môn. Đa phần học sinh không viết đợc nhanh và
chính xác các CTHH của chất dẫn đến khó viết đúng các PTHH về sự biến
đổi chất.
Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

3
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu
Từ những lí do trên, tôi lựa chọn vấn đề Một số biện pháp rèn kỹ năng
viết CTHH của chất vô cơ trong chơng trình Hoá học lớp 8 THCS đề
nghiên cứu nhằm nâng cao chất lợng bộ môn.
I.3 Mục đích nghiên cứu.
- Việc nghiên cứu vấn đề Một số biện pháp rèn kỹ năng viết CTHH
của chất vô cơ trong chơng trình Hoá học lớp 8 THCS nhằm chỉ ra những
khó khăn của học sinh khi học tập bộ môn Hoá học. Trên cơ sở đó, đề xuất
các biện pháp rèn kỹ năng hoá học cho học sinh về vấn đề lập CTHH của chất
vô cơ nhằm góp phần tích cực cho việc đổi mới phơng pháp dạy học, nâng
cao chất lợng và hứng thú học tập môn Hoá học cho học sinh THCS.
- Nhiệm vụ của đề tài:
+ Xác định đợc những nguyên nhân dẫn đến khó khăn cho học sinh khi
viết CTHH.
+Xác định đợc các kỹ năng cần thiết cho việc viết CTHH ở trờng

- Tìm ra đợc một trong những nguyên nhân của việc học yếu bộ môn Hoá
học của học sinh trờng THCS
- Xây dựng đợc biện pháp rèn kĩ năng viết thành thạo CTHH để tạo hứng thú
học tập bộ môn Hoá học của học sinh ở trờng THCS và chất lợng bộ môn
Hoá học ở trờng THCS sẽ đợc nâng cao.
II. Phần Nội dung
II.1. Thực trạng vấn đề
II.1.1. Sơ lợc về trờng THCS Mạo Khê 2:
Trng THCS Mo Khờ II thuc th trn Mo Khờ, huyn ụng Triu,
tnh Qung Ninh. Nguyờn l Trng cp II Vnh Khờ thnh lp nm 1959.
Vo u nhng nm 70 nh trng sỏt nhp vi trng tiu hc Vnh Khờ
Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

5
Đề tài: Rèn viết công thức hoá học – Giáo viên Nguyễn Hoàng Thuỷ
mang tên là trường PTCS Vĩnh Khê. Đến năm 1995 trường được tách riêng
thành hai trường: Trường tiểu học Vĩnh Khê và Trường THCS Mạo Khê II.
Qua 50 năm xây dựng và trưởng thành nhà trường đã đạt được những
thành tích đáng kể, góp phần phát triển giáo dục ở địa phương.Đội ngũ giáo
viên không ngừng phấn đấu nâng cao trình độ đào tạo và tay nghề, số giáo
viên giỏi, học sinh giỏi luôn luôn đạt ở mức cao, tỷ lệ học sinh lên lớp, tốt
nghiệp và trúng tuyển vào trường THTP Hoàng Quốc Việt, các trường chuyên
của tỉnh, quốc gia giữ vững ở tỷ lệ cao. Cơ sở vật chất thiết bị ngày càng được
cải thiện, từng bước hoàn thiện theo quy mô trường chuẩn quốc gia giai đoạn
2. Với những cố gắng đó nhiều năm liên tục nhà trường đạt được danh hiệu
trường tiên tiến xuất sắc của Tỉnh, của Bộ; Liên đội nhà trường nhiều năm
liên tục được Trung ương đoàn tặng bằng khen và cờ liên đội xuất sắc mang
chân dung Bác. Trường được tặng nhiều bằng khen của tỉnh, của Bộ giáo dục
& Đào tạo và của Thủ tướng Chính phủ. Năm 1994 trường được Chủ tịch
nước tặng Huân chương lao động hạng ba, năm 2000 Chủ tịch nước tặng

cực t duy, hứng thú với bài tập mới, kiến thức thức mới hơn so với các lớp còn
lại. Đặc biệt là trong lớp luôn có sự thi đua tìm ra cách giải hay nhất, nhanh
nhất. Không khí lớp học luôn sôi nổi, không gò bó, học sinh đợc độc lập t duy.
Điều hứng thú hơn là phát huy đợc trí lực của các em, giúp các em phát triển kỹ
năng nghiên cứu khoa học hứng thú trong việc tìm tòi kiến thức mới, kỹ năng
mới.
II.1.3. Một số tồn tại và nguyên nhân:
Sáng kiến kinh nghiệm đợc áp dụng trong lớp 8C7, tuy nhiờn khả năng nhận
thức của học sinh không đồng đều, còn một số học sinh còn thiếu động cơ học
tập, lời học, không tích cực học tập vì vậy việc phát huy tính tích cực của một
số học sinh đó rất hạn chế. Hơn nữa những học sinh trên ít đợc sự quan tâm của
gia đình.Vì vậy đòi hỏi sự cố gắng tận tâm của ngời thầy dần giúp các em hòa
nhập với khả năng nhận thức chung của cả lớp.
II.1.4. Vấn đề đặt ra:
Qua nhiều năm giảng dạy, qua sự tích lũy kinh nghiệm của bản thân, sự học hỏi
từ tài liệu và đồng nghiệp. Từ những kết quả đã đạt đợc và ý thức đợc sự tồn tại
và nguyên nhân trên tôi thấy rằng vic rốn vit cụng thc hoỏ hc cho hc sinh
l mt tin cho vic nhn thc kin thc mụn hoỏ hc sau ny. Vỡ vy tụi
ó mnh dn ỏp dng SKKN trong giảng dạy nhằm nâng cao chất lợng bộ
môn.
Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

7
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu
II.2. áp dụng trong giảng dạy:
II.2.1. Các bớc tiến hành:
II.2.1.1. Các biện pháp rèn kĩ năng viết CTHH.
Để học sinh có thể viết thành thạo các CTHH ngay từ khi học xong ch-
ơng I hoá học lớp 8 THCS thì tôi cần sử dụng các biện pháp sau.
1.1 Rèn kĩ năng nhớ và viết đúng KHHH cho học sinh

khi nhớ hết các nguyên tố và KHHH của chung.
Trong các cách nhớ trên thì cách nhớ 3 kết hợp với 1 sẽ nhanh hiệu quả và
bền hơn đồng thời HS phân biệt đợc ngay nguyên tố nào là kim loại, nguyên
tố nào là phi kim. Điều này sẽ giúp ích cho học sinh rất nhiều khi học về o xít
axít ; o xít bazơ ; axít bazơ ; muối
2. Rèn kĩ năng viết đúng KHHH
Để học sinh viết đúng KHHH của các nguyên tố thì trong bài Nguyên tố
hoá học giáo viên phải dạy cho học sinh hiểu : Mỗi nguyên tố đợc biểu diễn
bằng một hay hai chữ cái, trong đó chữ cái đầu đợc viết dới dạng chữ hoa,
chữ cái sau viết chữ in thờng.
Ví dụ : Hiđrô có KHHH là H
Can xi có KHHH là Ca
Cac bon có KHHH là C
Giáo viên chú ý nhấn mạnh : - Chữ cái đầu viết in hoa
- Chữ cái sau viết in thờng : đối với các
KHHH có các chữ cái sau là : l; h ; t ; b ; d thì viết cao bằng chữ cái đầu.
Ví dụ : Al; Pb; Cd.....
Đối với các KHHH có chữ cái sau là các chữ cái khác các chữ cái trên
thì viết thụt xuống.
Ví dụ: Ca; Cu; Hg......
Sau đó giáo viên có thể gọi 3 HS lên ghi lại KHHH của 5 nguyên tố
trong bảng 1 trang 8 SGK hoá học 8.
Gọi HS khác nhận xét cách viết KHHH của các bạn ở trên bảng.
Tuy nhiên giáo viên phải thờng xuyên củng cố lại cách viết KHHH của
các nguyên tố trong các bài học tiếp theo để rèn kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh.
1.2 Rèn kĩ năng nhớ hoá trị th ờng gặp của một số nguyên tố
Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

9
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu

Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

10
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu
I; II; III; IV Khi thời lên V
Lu huỳnh (S) lắm lúc chơi khăm
Xuống II lên VI, khi nằm thứ IV
Phốt pho (P) nói đến không d
Có ai hỏi đến thì ừ rằng V
Em ơi cố gắng học chăm
Bài ca hoá trị suốt năm cần dùng
Ví dụ 2 : Bài ca hoá trị (2)
Hiđrô (H) cùng với li ti (Li)
NaRi (Na) cùng với Kali (K) chẳng rời
Ngoài ra còn bạc (Ag) sáng ngời
Chỉ mang hoá trị I thôi nhớ nhầm
Riêng đồng Cu, cùng với thuỷ ngân (Hg)
Thơng II, ít I chớ phân vân gì.
Đổi II, IV là chì (Pb)
Là Oxi (O), kẽm (Zn) chẳng sai chút gì
Ngoài ra còn có can xi (Ca)
Magie (Mg) cùng với Ba ri (Ba) một nhà
Bo ( B), nhôm (Al) thì hoá trị III
Cacbon (C) Silic (Si) thiếc (Sn) là IV thôi
Thế nhng phải nói thêm lời
Hoá trị II vẫn là nơi đi về
Sắt (Fe) II toan tính bộn bề
Không bền nên dễ biến liền sắt III
Photpho V chính ngời ta gặp nhiều
Nitơ (N) hoá trị bao nhiêu?

lên bảng để đánh dấu vào các KHHH phù hợp với tên nguyên tố mà giáo viên
đọc - Sau khi đọc xong giáo viên gọi học sinh của 1 tổ khác nhận xét 2 bạn
của 2 tổ và cho điểm.
2) Chia lớp thành 2 nhóm:
Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

12
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu
Lần 1: Nhóm 1 nói tên nhóm 2nói nhanh KHHH đến khi nói sai thì
dừng lại tính điểm ( Nói đúng NTHH đợc 1 điểm ).
Lần 2: Nhóm 2 nói tên nhóm 1 nói nhanh KHHH và cũng làm tơng tự
nh trên.
VD2: Sau khi học xong bài hoá trị giáo viên có thể cho học sinh chơi
trò chơi ghép CTHH:
- Mỗi nhóm đợc phát một bộ bìa ( Có ghi các KHHH của nguyên tố
và nhóm nhuyên tử ) có nam châm để gắn bảng.
Trong vòng 4 phút, các nhóm thảo luận sau đó lần lợt gắn lên bảng để
có công thức hoá học đúng.
- Nhóm nào ghép đợc nhiều công thức hoá học đúng nhất ( trong vòng
4 phút ) sẽ đợc điểm cao.
VD: - Tấm bìa ghi Na
2
phải ghép với O hoặc với SO
4
hoặc CO
3
.
- Tấm bìa ghi (SO
4
)

I II IV
KH H S C H
b,
2 2
, ,
II I IV
FeO Ag O SiO
Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

13
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu
Khi học sinh nắm chắc cách xác định hoá trị của nguyên tố dựa vào
hoá trị của Hiđrô (a) thì HS sẽ học rất tốt phần công thức hoá học của axít (
sẽ học trong bài axít, bazơ, muối).
Khi học sinh nắm chắc cách xác định hoá trị của nguyên tố theo
nguyên tố oxi (b) thì học sinh sẽ học tốt phần CTHH của oxít ( sẽ học trong
bài oxít)
Bài tập 2: a, Tính hoá trị của nguyên tố trong các hợp chất sau biết
hoá trị của Cl là I
ZnCl
2
, CuCl, AlCl
3
b, Tính hoá trị của Fe trong hợp chất FeSO
4
ở bài tập này Học sinh đợc rèn luyện kỹ năng vận dụng quy tắc hoá trị
trong việc tìm hoá trị của nguyên tố cha biết khi biết hoá trị của 1 nguyên tố (
nhóm nguyên tử ).
Gọi hoá trị của Zn trong công thức ZnCl
2

Khi giải bài tập này học sinh đợc củng cố lại các bớc lập CTHH đó là:
1, Viết công thức dạngchung
2, Viết biểu thức quy tắc hoá trị
Trng THCS Mo Khờ II * Nm hc 2008 -2009

14
ti: Rốn vit cụng thc hoỏ hc Giỏo viờn Nguyn Hong Thu
3, Chuyển thành tỷ lệ:
'
'
x b b
y a a
= =
4, Viết công thức đúng của hợp chất.
Hoặc học sinh có thể áp dụng cách lập công thức nhanh bằng cách dựa
vào hoá trị của 2 nguyên tố ( hoặc nhóm nguyên tử ).
a b
Ax By
] [

. Thông thờng gạch chéo hoá trị a, b sẽ ra chỉ số x = b, y = a
. Đặc biệt
- Hoá trị bằng nhau: a = b

chỉ số đều bằng nhau
- Hoá trị a > b, đều là số chẵn

A có chỉ số x =1, B có chỉ số
a
y

hoá trị của mỗi bên nguyên tử - cho biết sơ đồ công thức của hợp chất giữa
nguyên tố X, Y với H và O nh sau:
H - X - H; X = O; H - Y
a, Tính hoá trị của X và Y
b, Viết sơ đồ công thức của hợp chất giữa nguyên tố Y và O, giữa nguyên
tố X và Y
Giải
a, Hoá trị của X là II
Hoá trị của Y là I
b, Y - O - Y
Y - X - Y
Bài 2: Viết sơ đồ công thức của hợp chất sau:
HCl; H
2
O; NH
3
CH
4
Giải H
H - Cl; H - O - H; H - N - H; H - C - H
H H
Khi học sinh có kỹ năng làm bài tập này sẽ rất thuận lợi cho việc học về
công thức cấu tạo của một số chất hữu cơ ( sẽ học ở phần 2 của chơng trình
lớp 9 ), đồng thời sẽ có học sinh có cách nhìn mới về hoá trị.
5, Dạng bài tập tổng hợp
VD:
Bài 1 : Cho biết CTHH của nguyên tố X với O và hợp chất của nguyên tố
Y với H nh sau ( X, Y là những nguyên tố nào đó ): XO, YH
3
Hãy chọn CTHH nào đúng cho các hợp chất của X và Y trong các công