Danh Nhân Đất Việt
Trần Thái Tông
mở nghiệp nhà Trần
T rần Thái Tông tức Trần Cảnh, vua thứ nhất của nhà Trần,
sinh ngày 17-7-1218, mất ngày 4-5-1277, làm vua 33 năm, nhường
ngôi 19 năm, thọ 59 tuổi.
Trần Cảnh là con thứ Trần Thừa, một người nhiều mưu lược, dưới
triều Lý từng giữ chức Nội thị khán thủ (đứng đầu các quan hầu cận
vua Lý trong cung). Nhờ có Trần Thủ Độ là chú họ khi ấy làm Điện
tiền chỉ huy sứ, Trần Cảnh thường xuyên được ra vào cung, sau lấy
Lý Chiêu Hoàng. Năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho
Trần Cảnh và vương triều Trần được thành lập từ đấy.
Lên làm vua, Trần Cảnh đổi niên hiệu là Kiến Trung; năm 1232, đổi
là Thiên ứng Chính bình; năm 1251, lại đổi là Nguyên Phong và
niên hiệu Nguyên Phong đã đi vào lịch sử như cái mốc lớn ghi chiến
công đầu tiên trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông hồi thế
kỷ 13 mà thơ Trần Nhân Tông ca ngợi:
Bạch đầu quân sĩ tại,
Vãng vãng thuyết Nguyên Phong.
(Lính bạc đầu còn đó,
Kể mãi chuyện Nguyên Phong).
Ngày 17-1-1258, (niên hiệu Nguyên Phong thứ 7) quân Nguyên tràn
tới cánh đồng Bình Lệ (phía nam Bạch Hạc, Việt Trì, Phú Thọ),
Trần Thái Tông chỉ huy cuộc chiến đấu chống giặc. Theo Đại Việt
sử ký toàn thư tả: "Vua tự làm tướng đốc chiến đi trước, xông pha
tên đạn"...
Ngày 29-1-1258, Trần Thái Tông cùng thái tử Hoàng (sau là vua
Trần Thánh Tông) đã phá tan quân Nguyên ở Đông Bộ Đầu, giải
phóng Thăng Long, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống
Nguyên Mông lần thứ nhất. Trần Thái Tông đã trở thành ông vua
anh hùng cứu nước.

nói thống thiết rằng: "Bệ hạ vì mục đích tu cho riêng mình mà làm
thế thì được, nhưng còn quốc gia xã tắc thì sao? Ví để lời nói suông
mà báo đời sau thì sao bằng lấy chính thân mình làm người dẫn đạo
cho thiên hạ?"... Do đấy, trẫm cùng các vị quốc lão về kinh, gắng lại
lên ngôi...".
Có lẽ ít thấy trong lịch sử Phật giáo nước nào lại nêu vấn đề "quốc
gia xã tắc" ra và giải quyết theo hướng đặt "quốc gia xã tắc" lên trên
hết, trước hết như thế. ở Việt Nam, "quốc gia xã tắc" bao giờ cũng là
vấn đề trọng đại nhất. Thái độ đối với "quốc gia xã tắc" chính là
thước đo giá trị của mỗi người, bất kể họ ở cương vị nào. Nghe theo
tiếng gọi của "quốc gia xã tắc", Trần Thái Tông trở về triều và 22
năm sau, Trần Thái Tông đã phá tan quân xâm lược Nguyên Mông,
giữ vững "quốc gia xã tắc".
Trần Thái Tông quả là người có một tính cách đặc biệt. Lúc làm
tướng, đánh giặc thì anh dũng "xông vào mũi tên hòn đạn", khi làm
vua, thì "phú quý không đủ làm trọng", có thể sẵn sàng từ bỏ ngai
vàng không chút luyến tiếc.
Ngô Thì Sĩ, sử gia thế kỷ 18 đã nhận xét về Trần Thái Tông: "Trần
Thái Tông tuy ý từ gần với đạo không tịch mà chí thì rộng xa, cao
siêu cho nên bỏ ngôi báu như trút đôi dép rách vậy".
Lời nhận xét này tưởng như một nét khắc thần thái Trần Thái Tông,
bó đuốc của Thiền học Việt Nam, gương mặt văn hóa đẹp và lạ đến
khác thường trong lịch sử Việt Nam.
hà ân - trần quốc vượng