VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ
CỦA CHA MẸ CÓ CON BỊ TỰ KỈ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI - 2019


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ
CỦA CHA MẸ CÓ CON BỊ TỰ KỈ

Ngành

: Tâm lý học

Mã số

: 9.31.04.01


2.3. Nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ ..................................................... 49
2.4. Biểu hiện về nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ................................ 50
2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ ........ 59
Chương 3. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................65
3.1.Tổ chức nghiên cứu............................................................................................................. 65
3.2.Phương pháp nghiên cứu .................................................................................................... 68
Chương 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN NHU CẦU THAM VẤN
TÂM LÝ CỦA CHA MẸ CÓ CON BỊ TỰ KỈ .....................................................82
4.1. Đánh giá chung về thực trạng nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ .. 82
4.2.Thực trạng từng mặt biểu hiện nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ .. 91
4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ ...... 121
4.4. Phân tích trường hợp minh hoạ....................................................................................... 130
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ...................................................................... 147
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ............................................................................................ 151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 152


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1: Đặc điểm khách thể nghiên cứu............................................................................. 67
Bảng 3.2: Độ tin cậy của thang đo .......................................................................................... 73
Bảng 4.1: Tỷ lệ cha mẹ có con bị tự kỉ có khó khăn tâm lý .................................................. 82
Bảng 4.2: Mức độ gặp khó khăn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ .................................... 83
Bảng 4.3: Phương thức giải quyết khó khăn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ.................. 84
Bảng 4.4: Thực trạng nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ ........................ 88
Bảng 4.5: So sánh giá trị trung bình giữa mức độ nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có
con bị tự kỉ với các biến độc lập.............................................................................................. 89
Bảng 4.6: Tỷ lệ cha mẹ có con bị tự kỉ có nhu cầu tham vấn tâm lý khi gặp khó khăn tâm
lý..................................................................................................................................................92
Bảng 4.7: Mức độ nhu cầu tham vấn tâm lý giải toả cảm xúc của cha mẹ có con bị tự kỉ . 94

Biểu đồ 4.5: Tỷ lệ cha mẹ lựa chọn kinh nghiệm làm việc của nhà tham vấn .................. 114
Biểu đồ 4.6: Tuổi của nhà tham vấn ..................................................................................... 115
Biểu đồ 4.7: Lựa chọn của cha mẹ về giới tính nhà tham vấn ............................................ 115


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Nguyên văn

ĐTB

: Điểm trung bình

ĐLC

: Độ lệch chuẩn

TC

: Thân chủ


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Số lượng trẻ tự kỉ đang ngày càng gia tăng một cách nhanh chóng, trở
thành mối quan tâm đặc biệt của toàn xã hội
Tự kỉ là một dạng rối loạn phát triển về nhiều mặt song chủ yếu là rối loạn về kĩ
năng quan hệ xã hội, giao tiếp bằng lời nói và hành vi bất thường [48, tr9]. Hiện nay, số

cảm xúc bối rối, khó tin, khủng hoảng, thất vọng, chán nản như họ đang gặp phải những
tai hoạ vậy. Cha mẹ không biết phải làm gì và tìm đến ai để xin trợ giúp. Những mối quan
hệ trong gia đình có thể khiến cho họ cảm thấy căng thẳng hơn. Việc nhiều người để ý,
cảm thấy gia đình họ khác với các gia đình khác càng khiến họ tự ti, khép mình…
Bên cạnh đó, cha mẹ cũng gặp phải những gánh nặng về kinh tế, khó khăn tâm lý
như thiếu kiến thức liên quan đến tự kỉ, thiếu kĩ năng chăm sóc trẻ tự kỉ, tiếp cận dịch vụ
xã hội – giáo dục [69]… Nói cách khác, rất nhiều khó khăn có nguy cơ xuất hiện và làm
cho cuộc sống của gia đình trẻ tự kỉ, đặc biệt là cha mẹ trẻ tự kỉ, càng trở nên căng thẳng và
phát sinh nhiều vấn đề khác nếu không tìm cách giải quyết và vượt qua nó.
1.3. Hoạt động tham vấn tâm lý dành cho cha mẹ có con bị tự kỉ còn mới mẻ, ít
được quan tâm, nghiên cứu
Tham vấn ra đời từ đầu thế kỉ XX và càng ngày càng phát triển trên thế giới, đem
lại những hiệu quả nhất định, giúp con người tăng khả năng ứng phó với các vấn đề nảy
sinh trong cuộc sống và với các mối quan hệ, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Tham vấn được cho là một hình thức trợ giúp tâm lý phù hợp đối với đối tượng là
cha mẹ có con bị tự kỉ đang gặp nhiều khủng hoảng, khó khăn trong cuộc sống, giúp cha
mẹ giải quyết được những khó khăn đang tồn tại. Tham vấn giúp cha mẹ cải thiện hơn khả
năng thích nghi và cũng cố năng lực giải quyết vấn đề của bản thân, thay đổi các suy nghĩ
tiêu cực đê cải thiện bầu không khí trong gia đình. Chính vì thế, tham vấn được cho là một
trong những liệu pháp hết sức hiệu quả cho việc trợ giúp, giải quyết những khó khăn tâm
lý mà cha mẹ có con bị tự kỉ đang gặp phải. Việc hỗ trợ về tinh thần của cha mẹ có con bị
tự kỉ giúp họ trở thành một trong những nguồn nhân lực quan trọng để từng ngày từng giờ
góp phần can thiệp vào vấn đề của con một cách tốt nhất, bổ sung cho các hướng can thiệp
ngoài chuyên môn và từ các cơ sở giáo dục, can thiệp khác ngoài gia đình.

2


Hoạt động tham vấn tâm lý đang phát triển khá mạnh mẽ với nhiều loại hình tham
vấn đa dạng, phong phú nhằm trợ giúp cho các đối tượng khác nhau nâng cao khả năng tự


4


cha mẹ có con bị tự kỉ bao gồm: nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý và nhu cầu về hình
thức tham vấn tâm lý, đồng thời nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu này.
Trong mẫu nghiên cứu, người mẹ là người chủ yếu chăm sóc trẻ tự kỉ tại gia đình, vì vậy,
việc tiếp cận trong nghiên cứu chủ yếu là tiếp cận từ người mẹ.
3.2.2. Địa bàn nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
3.2.2.1. Địa bàn nghiên cứu
Luận án khảo sát tại 03 địa bàn: Khoa Tâm bệnh học – Bệnh viện Nhi trung ương,
Trung tâm Từng bước nhỏ - Thành phố Hải Phòng và Trung tâm can thiệp Tâm An Thành phố Hà Nội.
3.2.2.2. Khách thế nghiên cứu
Tổng sổ khách thể nghiên cứu định tính và định lượng là 130 khách thể, trong đó:
Khách thể nghiên cứu định lượng: 120 cha mẹ có con bị tự kỉ thuộc 03 địa bàn
nghiên cứu kể trên.
Khách thể phỏng vấn sâu: 20 khách thể, trong đó:
10 cha/mẹ có con bị tự kỉ: 05 cha/mẹ có con bị tự kỉ tại khoa Tâm bệnh học – Bệnh
viện Nhi trung ương và 05 cha hoặc mẹ tại trung tâm Từng bước nhỏ, Thành phố Hải
Phòng. 05 cán bộ tham vấn tâm lý: 03 cán bộ tại khoa Tâm bệnh học và 2 cán bộ tại trung
tâm Từng bước nhỏ, Hải Phòng. 05 giáo viên dạy trẻ tự kỉ: 02 giáo viên dạy trẻ tự kỉ của
trung tâm Từng bước nhỏ và 03 giáo viên dạy trẻ tự kỉ của trung tâm can thiệp Tâm An.
Khách thể nghiên cứu trường hợp: 02 người mẹ có con bị tự kỉ.
Mẫu nghiên cứu được chọn dựa trên cơ sở như sau: tất cả cha mẹ tham gia khảo sát
có con tự kỉ đều được chẩn đoán mắc chứng tự kỉ trong hồ sơ của trẻ tại trường học hoặc
tại bệnh viện. Kết quả này được các bác sỹ khoa Tâm bệnh học - Bệnh viện Nhi trung
ương chẩn đoán, xác định. Trong quá trình can thiệp, trẻ lại được sàng lọc lần nữa để xác
định chính xác tình trạng của trẻ. Đối với các trường hợp can thiệp tại trung tâm Từng
bước nhỏ và trung tâm Tâm An, ngoài hồ sơ của trẻ tại Bệnh viện Nhi trung ương, các
trung tâm đều tiến hành kiểm tra lại trẻ trước khi phân loại và lên kế hoạch can thiệp phù

cận được dịch vụ xã hội và tìm kiếm được các hình thức giáo dục phù hợp với trẻ tự kỉ.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như sau:


Phương pháp nghiên cứu tài liệu văn bản

-

Phương pháp chuyên gia

6


-

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

-

Phương pháp phỏng vấn sâu

-

Phương pháp quan sát

-

Phương pháp tham vấn tâm lý


6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

7


6.1. Về lý luận
Luận án đã phân tích và hệ thống hoá các hướng nghiên cứu về nhu cầu tham vấn
tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ dưới góc độ của khoa học tâm lý. Từ đó, luận án xây
dựng được khung lý thuyết về nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ. Bên
cạnh đó, luận án chỉ rõ 02 biểu hiện về nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự
kỉ: nhu cầu về nội dung tham vấn tâm lý và nhu cầu về hình thức tham vấn tâm lý. Đây là
vấn đề lý luận mới ở Việt Nam hiện nay. Việc bổ sung khái niệm và lý luận về nhu cầu
tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ giúp bổ sung những lý luận về tâm lý học một
cách phong phú, cụ thể hơn, đặc biệt là với tâm lý học ứng dụng.
6.2. Về thực tiễn
Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự
kỉ ở mức độ tương đối. Trong phạm vi luận án, có ba yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tham
vấn tâm lý của cha mẹ có con bị tự kỉ, trong đó, cụm yếu tố ảnh hưởng có ảnh hưởng và
mức dự báo mạnh hơn so với khi các yếu tố ảnh hưởng đứng độc lập. Bên cạnh đó, luận án
cũng khẳng định, các cha mẹ hiện đang sống cùng nhau có nhu cầu tham vấn tâm lý cao
hơn so với các cha mẹ hiện đang một mình chăm sóc con bị tự kỉ. Với kết quả này, tuy còn
cần nghiên cứu làm sâu hơn nữa, nhưng bước đầu đủ làm cơ sở thực tiễn nghiên cứu khoa
học cho việc xây dựng các chương trình tham vấn tâm lý chuyên sâu dành riêng cho cha
mẹ có con bị tự kỉ, đồng thời góp phần thiết kế các bài tập huấn về trợ giúp giải quyết các
khó khăn tâm lý khi chăm sóc trẻ tự kỉ dành cho gia đình nói riêng và xã hội nói chung.
7. Cấu trúc luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục các công trình đã công bố của
tác giả liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận án bao gồm
04 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu nhu cầu tham vấn tâm lý của cha mẹ

khuyết về khả năng giao tiếp và xã hội [76], [83].
Nghiên cứu của nhóm tác giả Mercer, Creighton, Holden và Lewis (2006) giúp
hiểu rõ hơn về việc cha mẹ hiểu như thế nào về các nguyên nhân gây ra tự kỉ. Các nguyên
nhân của tự kỉ hiện nay đang là vấn đề gây tranh cãi, tuy nhiên, những hậu quả của nó ảnh
hưởng đáng kể đến việc cha mẹ hiểu thế nào về tự kỉ. Trong nghiên cứu của mình, các tác
giả đã điều tra về quan điểm của cha mẹ về nguyên nhân tự kỉ của con họ và thu được kết
quả như sau: trong số 41 cha mẹ có con bị tự kỉ trả lời câu hỏi thì có đến 90,2% cha mẹ

9


nghĩ rằng do yếu tố di truyền, 68,3% là yếu tố trong khi mang bầu, 51,2% là yếu tố trong
chế độ ăn của trẻ và 40% là do tiêm vaccine. Nghiên cứu này giúp cho các nhà tâm lý học
và các bác sỹ lâm sàng nhận ra được những gì cha mẹ tin rằng đã góp phần là nguyên nhân
khiến con bị tự kỉ và giúp nhà chuyên môn tiếp cận cha mẹ được tốt hơn [86].
Cùng đề cập đến vấn đề cha mẹ hiểu thế nào về nguyên nhân gây nên tự kỉ, nhưng
theo hướng liên quan đến di truyền, Hallmayer và cộng sự (2006) tìm thấy là, trong những
trẻ sinh đôi cùng trứng, khi một trẻ bị tự kỉ thì có 0-31% trẻ còn lại cũng bị tự kỉ hoặc bố
mẹ nào có một con bị tự kỉ thì khả năng đứa còn lại bị tự kỉ từ 2-18% [82, tr20-33].
Không chỉ gặp khó khăn trong việc xác định nguyên nhân gây nên chứng tự kỉ ở
con, cha mẹ gặp rất nhiều khó khăn trong suốt quá trình chăm sóc con bị tự kỉ, một trong
số đó là trong đó, khó khăn trong việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các dịch vụ xã hội và tìm kiếm
trường học, hình thức học phù hợp. Nghiên cứu của Robertson, Chamberlain và Kasari
(2003), Symon và cộng sự (2005) cho thấy, cha mẹ có con bị tự kỉ thường cảm thấy không
được hỗ trợ trong chương trình hoà nhập nếu không có hướng dẫn rõ ràng và khả thi. Một
nghiên cứu ở Nam Phi (2000) cũng cho thấy, các trường học không hề sẵn sàng cho việc
có trẻ tự kỉ. Nghiên cứu chỉ ra rất nhiều vấn đề thiếu hụt trong tổ chức và hỗ trợ giáo dục
riêng dành cho trẻ tự kỉ. Điều này khiến trẻ khó có thể tiếp cận và tham gia học tập chương
trình học phù hợp lứa tuổi của trẻ. Đây là một khó khăn rất lớn đặt ra cho cha mẹ trẻ tự kỉ
[97, tr.123-130], [105, tr.159].

quan tâm đến những khó khăn cha mẹ gặp phải trong quá trình chăm sóc trẻ tự kỉ. Kết quả
nghiên cứu chỉ ra rằng, cha mẹ trẻ tự kỉ có một số vấn đề phải đối mặt, như việc trẻ tự kỉ
cùng những thông tin sai lệch về tự kỉ được xã hội đem ra bàn tán trong thời gian dài.
Trong suốt quãng thời gian chăm sóc, cha mẹ cũng gặp các khó khăn về việc có quá nhiều
cảm xúc tiêu cực và các băn khoăn về trẻ tự kỉ [85, tr. 211-226].
Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu từ trước đó, tác giả Alexandra
H.Solomon và Beth Chung (2012) cũng đã nhận ra cha mẹ có con bị tự ki nảy sinh rất
nhiều cảm xúc tiêu cực dẫn đến trạng thái tiêu cực. Tác giả nhấn mạnh rằng, cha mẹ có
con bị tự kỉ có mức độ căng thẳng cao hơn so với cha mẹ của trẻ phát triển bình thường và
cha mẹ của trẻ mắc khuyết tật khác. Các gia đình này cũng có khả năng thích ứng, sự gắn
kết và hạnh phúc hôn nhân thấp hơn so với các nhóm tiêu chuẩn. Cha mẹ của một đứa trẻ

11


mắc chứng tự kỉ có nguy cơ ly hôn cao gấp đôi cha mẹ của trẻ bình thường và điều này
không hề giảm khi đứa trẻ lớn đến tuổi trưởng thành [72, tr. 250 – 264].
Cùng nghiên cứu về những khó khăn của cha mẹ trong chăm sóc con bị tự kỉ
nhưng đi sâu vào tìm hiểu về sự căng thẳng của cha mẹ, nhà tâm lý học Amber Harper và
các cộng sự (2013) đã tổ chức cuộc khảo sát đối với 101 cha mẹ có con bị tự kỉ, trong số
đó có những gia đình có nhiều hơn một trẻ tự kỉ. Kết quả thu được là cha mẹ có con bị tự
kỉ có nguy cơ căng thẳng cao và chất lượng hôn nhân thấp hơn các bậc cha mẹ khác. Mối
quan hệ hôn nhân bị ảnh hưởng một cách đáng kể bởi sự căng thẳng kéo dài và càng ngày
càng nâng cao giữa chồng và vợ. Số trẻ em bị tự kỉ trong gia đình cũng có liên quan đến
tình trạng căng thẳng của cha mẹ, giảm chất lượng mối quan hệ trong hôn nhân và trong xã
hội của cha mẹ. Việc cần thiết để cải thiện vấn đề này là cha mẹ có con bị tự kỉ cần chăm
sóc bản thân và có thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn. Kết quả trên đã gợi ý cho các nhà hoạch
định chính sách cũng như các nhà chuyên môn nên phát triển các hỗ trợ cho gia đình có
con bị tự kỉ [73, tr. 260-261].
Nghiên cứu về khó khăn tâm lý của cha mẹ trong việc đòi hỏi sự công bằng, tránh

cha mẹ và sự điều chỉnh về hành vi của cha mẹ đối với trẻ tự kỉ. Kết quả là có đến 54% số
cha mẹ có con bị tự kỉ có mức độ tinh thần cao nhất ở các vấn đề về sức khoẻ. Sự can thiệp
về mặt hành vi và giáo dục phụ huynh có hiệu quả trong việc giảm bớt căng thẳng, lo âu,
mất ngủ và các rối loạn trong gia đình. Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra một chương trình
giáo dục đào tạo kĩ năng cho cha mẹ có con bị tự kỉ, giúp cha mẹ có những cải thiện đáng
kể về sức khoẻ tâm thần và sự điều chinh về hành vi, bổ sung vào chương trình can thiệp
sớm cho cha mẹ có con bị tự kỉ [106, tr. 561-569].
Tác giả Hall, H.R.(2012) đã nghiên cứu về gia đình có con bị tự kỉ dựa trên nghiên
cứu một lần theo lát cắt ngang trên 38 phụ huynh và sử dụng nghiên cứu mẫu hành vi gia
đình của Mc Cubbin và Partternson (1983) để phân tích mối liên hệ giữa hành vi của trẻ tự
kỉ với sự thích ứng của gia đình và hỗ trợ xã hội dành cho gia đình có con bị tự kỉ. Nghiên
cứu chỉ ra những trợ giúp của cộng đồng giúp tăng khả năng ứng phó của gia đình. Việc
thích nghi, ứng phó với cha mẹ có con bị tự kỉ là điều vô cùng quan trọng, bởi việc chăm
sóc con bị tự kỉ có quá nhiều khó khăn. Tác giả chỉ rõ những khó khăn: chi phí nuôi trẻ tự
kỉ tốn gấp đôi trẻ bình thường, mức độ nghiêm trọng của bệnh tự kỉ gây stress, đặc biệt là
với các bà mẹ… trong đó, tự gây tổn hại cho bản thân và hiếu chiến là hai đặc tính ở trẻ tự
kỉ gây ra căng thẳng, lo âu ở cha mẹ của con bị tự kỉ [83, tr. 111-132].

13


1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
Tại Việt Nam, tự kỉ dường như còn khá mới mẻ. Khái niệm “tự kỉ” và “rối loạn phổ
tự kỉ” chỉ thực sự được biết đến vào những năm đầu của thế kỉ XXI. Mặc dù hơn một thập
kỉ trở lại đây, tự kỉ được phát hiện và can thiệp tại các bệnh viện, trung tâm chuyên biệt,
trường học… song nhìn chung, các nghiên cứu về tự kỉ tại Việt Nam vẫn còn ít ỏi. Cũng
giống như mọi gia đình khác, việc chăm sóc trẻ tự kỉ, đều dồn lên vai cha mẹ. Một số các
nghiên cứu trong nước cũng đề cập đến vấn đề này, tuy nhiên, chủ yếu là đề cập đến cha
mẹ trẻ tự kỉ trong các nghiên cứu về trẻ tự kỉ chứ chưa có nghiên cứu nào mang tính
chuyên sâu về cha mẹ của trẻ tự kỉ.

Thị Mận dịch, 2016),... là những cuốn sách dành riêng cho cha mẹ có con bị tự kỉ, cung
cấp thông tin về những nguyên nhân chính gây ra tự kỉ, các tiêu chí đánh giá cùng những
thang đánh giá chính xác và uy tín nhất hiện nay, đồng thời chỉ ra một số biện pháp trị liệu
con bị tự kỉ. Tuy nhiên, những cuốn sách trên còn mang nặng tính học thuật và chủ yếu là
lý giải cho cha mẹ về các thông tin tự kỉ, nguyên nhân và cách can thiệp cho trẻ tự kỉ là
chính chứ chưa đi sâu vào các vấn đề liên quan đến cha mẹ có con bị tự kỉ [54] [28] [29].
Có thể thấy rằng, các nhà khoa học có sự quan tâm đến vấn đề tự kỉ hiện nay, bằng
chứng là có rất nhiều nghiên cứu về trẻ tự kỉ, nguyên nhân và các khó khăn cha mẹ gặp
phải khi chăm sóc trẻ tự kỉ. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên mới chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ,
chỉ phản ánh phần nào các khó khăn và nhu cầu được trợ giúp để giải quyết khó khăn của
cha mẹ có con bị tự kỉ. Tuy nhiên, trong tất cả các nghiên cứu chưa đề tài nào nói cụ thể về
cách thức để giải quyết khó khăn tâm lý cũng như tìm tòi cách thức mới trong vấn đề chăm
sóc trẻ tự kỉ.
Hướng nghiên cứu cách giải quyết khó khăn cho cha mẹ có con bị tự kỉ
Ngoài đề cập đến những khó khăn tâm lý của cha mẹ khi chăm sóc con là trẻ tự kỉ,
một số nghiên cứu trong nước còn đề cập đến cách thức trị liệu cho trẻ tự kỉ, cụ thể là trị
liệu cho trẻ và các nhu cầu được trợ giúp của cha mẹ có con bị tự kỉ.
Năm 2008, công trình nghiên cứu về “Cách tiếp cận trẻ có rối loạn phổ tự kỉ dựa
trên cộng đồng tại Bệnh viện Nhi đồng 1” do bác sỹ Phạm Ngọc Thanh, bệnh viện Nhi
đồng 1 làm chủ nhiệm cũng cho thấy thực trạng trẻ tự kỉ, nguyên nhân, tiêu chí đánh giá và
bước đầu hướng dẫn can thiệp cho phụ huynh [Dẫn theo 32]
Tác giả Nguyễn Thị Như Mai (2010) với nghiên cứu “Có thể phát hiện sớm những
dấu hiệu của bệnh tự kỉ ở trẻ em” đã trình bày các nét đặc trưng của trẻ tự kỉ, những

15


nguyên nhân, biểu hiện thường thấy của trẻ có nguy cơ mắc chứng tự kỉ. Theo những
nghiên cứu mới đây của các nhà tâm lý học, trẻ em ở những giai đoan khác nhau: 0-6
tháng, 6-12 tháng, 12-24/30 tháng nếu được can thiệp kịp thời có đến 80% trẻ có thể hoà

Tham vấn cho nguời khuyết tật nói chung và tham vấn cho cha mẹ có con bị tự kỉ
nói riêng là một hình thức trợ giúp cha mẹ có con bị tự kỉ khi gặp các khó khăn tâm lý.
Một số nhà nghiên cứu đã có những nghiên cứu sâu về vấn đề này.
Michelle A M M van Togerloo và cộng sự (2015) đã nhận ra rằng, cha mẹ có nhu
cầu được giải toả các cảm xúc tiêu cực. Cha mẹ trải qua một thời gian dài với các cảm xúc
tiêu cực như: chán nản, thất vọng, đau buồn… Nhiều cha mẹ không được giải toả cảm xúc
đã dẫn đến các hành vi lệch lạc như: đánh đập trẻ, sử dụng chất kích thích, ruồng bỏ trẻ,…
Cha mẹ có con bị tự kỉ còn cảm thấy rất lo lắng cho tương lai của con họ. Họ rất lo sợ khi
nghĩ đến tương lai, khi mà họ đã già vì không biết ai sẽ chăm sóc con họ [89, tr. 88-93].
Ngoài ra, một số các nghiên cứu khác cũng đề cập đến các khó khăn, thách thức
cũng những nhu cầu cần được hỗ trợ của cha mẹ trẻ tự kỉ như: nhu cầu tìm hiểu thông tin
liên quan đến tự kỉ (Susan Senator, 2010), nhu cầu về kĩ năng chăm sóc và hiểu đúng về
trẻ tự kỉ (Barry M.Prizant, 2016), nhu cầu về kĩ năng tương tác và đòi hỏi được đối xử
công bằng, tránh kì thị ( Salli Ozonof, Geraldine Dawson & James C.McParrtland,
2014)… [102], [75], [100].
Hướng nghiên cứu thứ hai: các cách thức để thoả mãn nhu cầu tham vấn tâm lý
của cha mẹ có con bị tự kỉ
Ngoài nghiên cứu về những nhu cầu cấp thiết của cha mẹ có con bị tự kỉ, một số
nhà khoa học còn tiến hành nghiên cứu những cách thức để trợ giúp cha mẹ thoả mãn nhu
cầu ấy.
Vào năm 1982, nhóm các tác giả người Mỹ Lynn E. Mcclannahan
Patricia J. Krantz và Gail G. McGee (1982) đã nghiên cứu nhằm xây dựng mô hình tham
vấn để chuẩn bị tốt cho cha mẹ những kĩ năng, giúp họ trở thành người dạy kèm và chuyên
gia trị liệu cho con mình. Nhóm tác giả mô tả rõ về cách thức đào tạo và các cách tham vấn
cho cha mẹ hiểu rõ các kĩ năng. Mô hình này giúp nhà tham vấn kiểm tra, thúc đẩy sự
tham gia liên tục của cha mẹ, đồng thời đánh giá hiệu quả và sự phù hợp của các kĩ năng
tham vấn đối với cha mẹ trẻ tự kỉ. Mô hình này được áp dụng hết sức hiệu quả với những
cha mẹ trẻ tự kỉ tham gia khảo sát [87].

17