HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

LÊ HỒNG VÂN

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT
DÂU TẰM BỀN VỮNG TẠI TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018


HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

LÊ HỒNG VÂN

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT
DÂU TẰM BỀN VỮNG TẠI TỈNH THÁI BÌNH

Chuyên ngà nh:

Kinh tế nông nghiệp

Mã số:

9.62.01.15

Người hướng dẫn khoa học: 1. TS. Nguyễn Tất Thắng
2. PGS.TS. Trần Hữu Cường

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018

nghiệp và PTNT, UBND các huyện, các tổ chức và doanh nghiệp, đặc biệt là các hộ
nông dân trồng dâu nuôi tằm ở địa bàn nghiên cứu đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho
tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn
thành luận án./.
Hà Nội, ngày ... tháng ... năm 2018
Tác giả luận án

Lê Hồng Vân

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................ i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ..................................................................................................................... iii
Danh mục các chữ viết tắt ........................................................................................... vi
Danh mục bảng .......................................................................................................... vii
Danh mục đồ thị ......................................................................................................... ix
Danh mục hình ............................................................................................................ ix
Danh mục sơ đồ .......................................................................................................... ix
Danh mục hộp ...............................................................................................................x
Trích yếu luận án ......................................................................................................... xi
Thesis abstract ........................................................................................................... xiii
Phần 1. Mở đầu ...........................................................................................................1
1.1.

Tính cấp thiết của đề tài ..................................................................................1


Những đóng góp mới của đề tài.......................................................................4

1.4.1.

Về lý luận ...................................................................................................... 4

1.4.2.

Về phương pháp............................................................................................. 4

1.4.3.

Về thực tiễn ................................................................................................... 5

1.5.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .........................................................5

Phần 2. Tổng quan tài liệu ..........................................................................................6
2.1.

Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất dâu tằm bền vững ....................................6

2.1.1.

Khái niệm phát triển sản xuất dâu tằm bền vững ............................................ 6

2.1.2.



Thực tiễn về phát triển sản xuất dâu tằm bền vững ở Việt Nam .................... 33

2.2.3.

Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn cho tỉnh Thái Bình .......................... 37

Tóm tắt phần 2 ............................................................................................................39
Phần 3. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................40
3.1.

Địa điểm nghiên cứu .....................................................................................40

3.1.1.

Điều kiện tự nhiên........................................................................................ 40

3.1.2.

Điều kiện kinh tế xã hội ............................................................................... 42

3.1.3.

Đánh giá thuận lợi, khó khăn đối với sản xuất dâu tằm bền vững ................. 47

3.2.

Phương pháp nghiên cứu ...............................................................................49

3.2.1.


Quá trình hình thành và phát triển ................................................................ 58

4.1.2.

Khái quát về sản xuất dâu tằm ...................................................................... 59

4.1.3.

Các tác nhân trong sản xuất dâu tằm ............................................................ 61

4.2.

Thực trạng phát triển sản xuất dâu tằm tỉnh Thái Bình ..................................63

4.2.1.

Thực trạng phát triển quy mô sản xuất dâu tằm ............................................ 63

4.2.2.

Thực trạng phát triển các hình thức tổ chức sản xuất dâu tằm ....................... 65

4.2.3.

Thực trạng đầu tư cho phát triển sản xuất ..................................................... 67

4.2.4.

Thực trạng phát triển kỹ thuật trong sản xuất dâu tằm .................................. 71


Đánh giá chung về mức độ phát triển bền vững của sản xuất dâu tằm ........... 98

4.4.

Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất dâu tằm bền vững ................. 100

4.4.1.

Chủ trương, chính sách về phát triển sản xuất dâu tằm ............................... 100

4.4.2.

Quy hoạch phát triển sản xuất dâu tằm ....................................................... 103

4.4.3.

Năng lực trình độ của cán bộ ...................................................................... 107

4.4.4.

Nhận thức, hiểu biết của người sản xuất dâu tằm ........................................ 109

4.4.5.

Sự hỗ trợ, trợ giúp của các cấp, các ngành và các tác nhân ......................... 111

4.4.6.

Thị trường, giá cả tiêu thụ .......................................................................... 114

Danh mục các công trình công bố .............................................................................. 149
Tài liệu tham khảo ..................................................................................................... 150
Phụ lục ................................................................................................................... 157

v


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

Bộ NN & PTNT

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

BQ

Bình quân

CC

Cơ cấu

CNH – HĐH

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa

CPKH


HTX

Hợp tác xã

IC

Chi phí trung gian (Intermediate cost)

MI

Thu nhập hỗn hợp (Mixed income)

NN

Nông nghiệp

NXB

Nhà xuất bản

SL

Số lượng

SX

Sản xuất

TSCĐ



Tình hình sản xuất dâu tằm Việt nam thời gian gần đây ...................................35

3.1.

Một số chỉ tiêu thời tiết khí hậu bình quân 2006 - 2015 ....................................41

3.2.

Tình hình phân bổ và sử dụng đất đai tỉnh Thái Bình qua 3 năm 2013 – 2015 ..43

3.3.

Tình hình dân số và lao động tỉnh Thái Bình qua 3 năm 2013 – 2015 ...............45

3.4.

Kết quả phát triển kinh tế của tỉnh Thái Bình giai đoạn 2011 – 2015 ................48

3.5.

Số lượng hộ nông dân điều tra..........................................................................51

3.6.

Phạm vi thu thập số liệu đã công bố .................................................................52

3.7.

Bảng điểm và thang đo mức độ phát triển bền vững .........................................56


Thực hiện chăm sóc dâu, tằm ...........................................................................75

4.9.

Thực trạng kỹ thuật trong sản xuất dâu.............................................................77

4.10. Thực trạng kỹ thuật mới trong nuôi tằm ...........................................................78
4.11. Ảnh hưởng của nuôi tằm con tập trung tới kết quả sản xuất..............................79
4.12. Phòng trừ bệnh hại trong nuôi tằm ...................................................................81
4.13. Liên kết trong sản xuất dâu tằm .......................................................................83
4.14. Kết quả phát triển sản xuất dâu tỉnh Thái Bình .................................................85
4.15. Kết quả phát triển sản xuất kén tằm tỉnh Thái Bình ..........................................87
4.16. Kết quả sản xuất dâu tằm của các hộ ................................................................88
4.17. Chi phí cho sản xuất của các hộ trong một năm ................................................89
4.18. Kết quả và hiệu quả sản xuất của các hộ trong một năm ...................................90
4.19. Việc làm trong sản xuất dâu tằm ......................................................................91
4.20. Tỷ lệ hộ nghèo, hộ đạt chuẩn gia đình văn hóa .................................................92

vii


4.21. Sự tham gia của phụ nữ....................................................................................92
4.22. Đánh giá ảnh hưởng của sản xuất dâu tằm đến môi trường ...............................94
4.23. Tỷ lệ thất thu do môi trường và dịch bệnh ........................................................95
4.24. Đánh giá sản xuất dâu tằm theo tiêu chí phát triển bền vững ............................99
4.25. Hiểu biết của cán bộ địa phương .................................................................... 108
4.26. Năng lực của người sản xuất dâu tằm ............................................................. 109
4.27. Danh sách các cơ sở ươm tơ và thu mua kén tỉnh Thái Bình........................... 115
4.28. Kết quả khảo sát ý kiến người nuôi tằm về thị trường tiêu thụ ........................ 117

4.5.

Sự tham gia của phụ nữ trong sản xuất dâu tằm................................................93

4.6.

Mức độ phát triển bền vững của sản xuất dâu tằm....................................................... 99

DANH MỤC HÌNH
TT

Tên hình

Trang

2.1.

Tiêu chí đánh giá phát triển sản xuất dâu tằm bền vững....................................20

3.1.

Bản đồ tỉnh Thái Bình ......................................................................................40

3.2.

Khung phân tích phát triển sản xuất dâu tằm bền vững .....................................50

DANH MỤC SƠ ĐỒ
TT


4.3.

Trạm dâu tằm Việt Hùng đủ khả năng cung cấp giống dâu ...............................72

4.4.

Tư thương là người cung cấp trứng giống ........................................................74

4.5.

Nhà máy ươm tơ thu mua kén trực tiếp từ hợp tác xã .......................................82

4.6.

Người nuôi tằm chỉ cần liên hệ với người thu mua kén.....................................84

4.7.

Thuốc trừ sâu ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất ............................................94

4.8.

Sản xuất dâu tằm ít được địa phương quan tâm .............................................. 103

4.9.

Quy hoạch ở cơ sở đã có ảnh hưởng tích cực đến sản xuất ............................. 107

4.10. Nội dung tập huấn chỉ tập trung vào vấn đề kỹ thuật ...................................... 108
4.11. Vai trò của Hợp tác xã trong việc liên kết các hộ sản xuất .............................. 112

nghiệm cho sự phát triển sản xuất dâu tằm tại địa bàn nghiên cứu.
Luận án đã đánh giá, phân tích thực trạng phát triển sản xuất dâu tằm tỉnh Thái
Bình từ 2006 đến 2015. Kết quả nghiên cứu cho thấy trồng dâu nuôi tằm là hoạt động
sản xuất nông nghiệp truyền thống hiện mang lại thu nhập cho 2.905 hộ gia đình và giải
quyết công ăn việc làm thường xuyên cho 6.414 lao động trong đó chủ yếu là lao động
nữ, lao động phụ, lao động nông nhàn. Trong 10 năm qua, sản xuất dâu tằm tỉnh Thái
Bình gặp rất nhiều khó khăn và suy giảm nghiêm trọng theo chiều rộng, diện tích dâu
giảm 65,1%, số hộ nuôi tằm giảm 67,2%. Nếu xét theo chiều sâu thì sản xuất dâu tằm
có bước tiến đáng kể: năng suất dâu tăng 13,1%; năng suất kén tăng 159% đạt 2.108
kg/ha dâu; giá trị sản xuất kén tằm/hecta đất trồng dâu tăng nhanh nhưng không đủ bù
đắp sản lượng và giá trị do sự giảm sâu về quy mô sản xuất. Trên tổng thể dâu tằm Thái
Bình vẫn là sản xuất nhỏ và kém phát triển. Nghiên cứu đã sử dụng thang đo 4 mức với

xi


bộ tiêu chí đánh giá để đo mức độ bền vững của sản xuất dâu tằm tỉnh Thái Bình. Tổng
điểm đạt được E = 24/40 điểm, ở mức độ kém bền vững.
Thực tế sản xuất dâu tằm tỉnh Thái Bình đang tồn tại nhiều khó khăn bất cập cần
khắc phục là: i) Quy mô sản xuất nhỏ; ii) Chưa tổ chức được nuôi tằm con riêng; iii)
Đầu tư hạn chế, thiếu tập trung vào những vấn đề trọng tâm; iv) Kỹ thuật sản xuất lạc
hậu, ít nuôi được tằm lưỡng hệ kén trắng; v) Liên kết yếu kém đã hạn chế kết quả và
hiệu quả sản xuất. Luận án đã phân tích 6 yếu tố ảnh hưởng chính đến phát triển sản
xuất dâu tằm bền vững. Trong đó, thị trường giá cả là nguyên nhân trực tiếp làm sản
xuất suy giảm mạnh, nhưng cũng cho thấy tiềm năng của thị trường kén trắng lưỡng hệ
có nhu cầu cao và ổn định. Ngoài ra, trình độ của cán bộ, người sản xuất, sự hỗ trợ của
các cấp, các ngành, các tác nhân chưa đủ để giúp cho sản xuất dâu tằm Thái Bình theo
kịp xu thế phát triển nuôi tằm lưỡng hệ kén trắng trong và ngoài nước.
Thái Bình cần tận dụng cơ hội thị trường kén trắng, phát huy thế mạnh nuôi tằm
điều hòa nhiệt độ đang tăng nhanh, chuyển hướng sang nuôi tằm lưỡng hệ. Để sản xuất

Code: 9.62.01.15
Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA).
Research Objectives
To evaluate the situation, sustainable level and to analyze factors affecting to
sustainable development of sericultural production at Thai Binh province. Propose some
major solutions and suggestions in order to improve sericultural production towards
sustainable development in the future.
Materials and Methods
The thesis used approach methods such as production system, sustainable
development, approach by factors and participant; Establishing appropriate analytical
framework have helped to implement steps of garthering information and primary data.
Methods of data analysis applied include descriptive statistics, comparison, economic
analysis, SWOT method and assessment on sustainable development by a set of
indicators according to 4 level scale.
Main findings and conclusions
This thesis codified theoretical and practical issues and contents of sustainable
development in sericultural production. The author developed some relevant concepts,
especially for the concept of sustainable development in sericultural production. Based
on analysing development of sericultural production in some countries over the world
and Vietnam, this research showed prospects of sericulture development in Thai Binh, a
traditional sericultural region. The author also draws 7 experiences learnt for Thai binh.
This thesis was conducted to understand the current development situation of
sericultural production in Thai Binh province at aspects of economy, society and
environment during period 2006 - 2015. The research results showed that sericulture, a
traditional agricultural activity, is securing employment for 2.905 famer households
with more than 6.414 labour, in which most of them are women, auxiliary labour and
agricultural leisure. After ten years, sericultural production size has reduced seriously:
famer households reduced 67,2%, mulberry area reduced 65,1%. However, from
profound angle, sericultural production developed considerably: mulberry yield
increased 13,1%; cocoon yield obtained 2.108kg/ha increased 159%; cocoon

work and income for farmers but also to promote other social and economic activities
together. Otherwise, it is regret that sericulture is no longer existing in the province.
Thai Binh should has a development scheme and should be organizer who will
implement synchronously solutions in order to mobilized the strength of all business
and people for development of sericulture production in the provine.
Thus, results of this thesis are the scientific basis for the direction and proposing
some solutions for sustainable development of sericultural production in Thai Binh
province. The thesis is a source of providing important information for policy makers,
managers of the Ministry, Thai Binh province, advisory agencies, research institutions,
economic–social organizations and individuals as a reference. Therefore, from that, the
author draws some lessons for other sericultural provinces.

xiv


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Sản xuất dâu tằm là một nghề có truyền thống lâu đời ở Việt Nam. Trồng
dâu, nuôi tằm có bộ mặt hoàn toàn khác biệt với các hoạt động nông nghiệp khác.
Nó vừa mang đặc điểm của trồng trọt vừa có đặc điểm của chăn nuôi, vừa kết
hợp với công nghiệp chế biến và nghệ thuật. Trải qua hàng ngàn năm phát triển,
nghề tằm có ý nghĩa xã hội rất sâu sắc và mang đậm tính nhân văn. Tơ tằm là cả
một kho tàng đích thực về những giá trị lịch sử và văn hoá. Trồng dâu, nuôi tằm
đã đi cùng với đất nước trong suốt chiều dài lịch sử và gắn liền với người nông dân
Việt nam, nhất là ở vùng Đồng bằng sông Hồng. Sản xuất dâu tằm không chỉ đơn
thuần là một nghề đem lại thu nhập, mà đã đi vào thơ ca và là một phần đời sống
vật chất và tinh thần của hàng trăm ngàn nông dân Việt Nam.
Thái Bình là một tỉnh đồng bằng thuộc châu thổ sông Hồng với địa hình
bằng phẳng. Điều kiện tự nhiên, xã hội tương đối thuận lợi cho sản xuất nông
nghiệp. Dải đất bãi bên các dòng sông rất phù hợp để trồng dâu. Nhiều xã ven

trang bị kỹ thuật. Xu thế công nghiệp hóa và hiện đại hóa ngày càng mạnh mẽ
trong nông nghiệp, nhưng sản xuất dâu tằm vẫn mang nặng tính thủ công và
được tiến hành hoàn toàn tại các nông hộ. Việc mở rộng quy mô hoặc liên kết
giữa các hộ gặp rất nhiều trở ngại. Phát triển sản xuất dâu tằm còn thiếu cả về lý
luận và thực tiễn nên vẫn chưa có lời giải để có thể phát triển bền vững. Sự phát
triển không bền vững làm thiệt hại không chỉ cho người dân mà còn ảnh hưởng
nghiêm trọng đến toàn bộ hệ thống từ cung ứng giống, trồng dâu, nuôi tằm, thu
mua, ươm tơ và dệt lụa. Vì thế, việc phát triển sản xuất dâu tằm bền vững tại tỉnh
Thái Bình là yêu cầu bức thiết từ sản xuất, rất cần được quan tâm nghiên cứu.
Từ trước đến nay đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến phát triển, phát
triển bền vững, sản xuất dâu tằm: Smith (1784) trong tác phẩm “Của cải quốc
gia” đã lần đầu tiên đưa ra lý luận phát triển thống nhất; United Nation (1987)
trong báo cáo “Tương lai chung của chúng ta” đã chỉ ra một số vấn đề lý luận về
phát triển bền vững. Một số các nhà khoa học trong và ngoài nước như Schenh
(1967); Phạm Văn Vượng (1995); Trương Quốc Hưng (2006) cũng đã nghiên
cứu, phân tích về một số nội dung cụ thể trong sản xuất Dâu tằm trên thế giới
và Việt Nam… nhưng, hầu hết các nghiên cứu trong và ngoài nước đều mới
chỉ tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận phát triển bền vững, những vấn đề
cụ thể về trồng dâu, nuôi tằm, hay các giải pháp về kỹ thuật cho phát triển, mà
chưa có nghiên cứu tổng thể nào về phát triển sản xuất dâu tằm, chưa đề cập,
phân tích, trả lời câu hỏi làm thế nào để phát triển sản xuất dâu tằm tại tỉnh
Thái Bình được bền vững, qua đó nhằm nâng cao vị thế của sản xuất dâu tằm
Việt Nam trên thế giới.
Chính vì vậy, nghiên cứu đánh giá những điểm mạnh và thành tựu đạt
được, những điểm yếu và tồn tại, hạn chế trong quá trình phát triển sản xuất dâu

2


tằm tại tỉnh Thái Bình thời gian qua, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể, thiết thực


3


triển sản xuất dâu tằm bền vững trên địa bàn tỉnh, được cụ thể hóa ở các đối
tượng khảo sát là: các hộ nông dân trồng dâu nuôi tằm, các tổ chức kinh tế xã hội
có liên quan (Hợp tác xã, người thu gom, doanh nghiệp, hội nông dân, khuyến
nông, chính quyền địa phương, các nhà khoa học), các cơ chế chính sách về phát
triển sản xuất dâu tằm bền vững (Nhà nước, tỉnh Thái Bình).
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: Nghiên cứu thực trạng phát triển, tính bền vững; đánh giá
kết quả đạt được, tồn tại hạn chế; phân tích các yếu tố ảnh hưởng; xác định
mục tiêu, định hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển sản xuất dâu
tằm bền vững trên địa bàn nghiên cứu. Đề tài nghiên cứu giới hạn trong phạm
vi trồng dâu nuôi tằm sản xuất kén.
Về không gian: Nghiên cứu phát triển sản xuất dâu tằm bền vững trên
địa bàn tỉnh Thái Bình. Cụ thể là thực hiện nghiên cứu trên phạm vi 5 huyện
đang trồng dâu nuôi tằm của tỉnh Thái Bình là Vũ Thư, Hưng Hà, Quỳnh Phụ,
Đông Hưng và Tiền Hải.
Về thời gian: Đề tài tiến hành nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực
trạng phát triển sản xuất dâu tằm đến năm 2015. Xác định mục tiêu, đề xuất các
giải pháp phát triển bền vững đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Số liệu
về tình hình phát triển sản xuất dâu tằm qua 10 năm từ 2006 đến 2015. Số liệu
điều tra được tiến hành trong thời gian gần nhất (năm 2015).
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
1.4.1. Về lý luận
Đã làm rõ phát triển sản xuất dâu tằm bền vững là quá trình thực hiện các
nội dung như quy mô, tổ chức, đầu tư, kỹ thuật, liên kết để tạo ra sản phẩm kén
tằm ngày càng tăng dần về lượng, tiến bộ về chất, đồng thời có sự kết hợp chặt
chẽ, hài hòa giữa kinh tế với xã hội và môi trường trong hiện tại cũng như tương

Mức độ phát triển theo chiều sâu chưa đủ bù đắp được mức sụt giảm theo chiều rộng.
Sản xuất dâu tằm trên địa bàn tỉnh thời gian qua là kém phát triển, thiếu bền vững.
Thực tế sản xuất dâu tằm tỉnh Thái Bình đang tồn tại rất nhiều khó khăn bất cập
trong cả sản xuất lẫn tiêu thụ sản phẩm cần khắc phục. Trong đó, khó khăn lớn nhất là
đang nuôi tằm đa hệ kén vàng, chưa nuôi được tằm kén trắng. Trong số 06 yếu tố ảnh
hưởng, thì thị trường, giá cả là yếu tố trực tiếp làm cho sản xuất suy giảm mạnh.
Để sản xuất dâu tằm phát triển bền vững, Thái Bình cần thay đổi định
hướng, quay lại nuôi tằm lấy tơ nhưng nuôi tằm lưỡng hệ kén trắng thì mới có
hiệu quả, kết hợp với ươm tơ tự động thì mới phù hợp với xu thế và nhu cầu thị
trường. Để thay đổi định hướng cần thực hiện đồng bộ 10 giải pháp, trong đó đặc
biệt nhấn mạnh giải pháp nuôi tằm con tập trung, kiện toàn hệ thống các tác
nhân, nâng cấp công nghệ nuôi tằm và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm.

5


PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT DÂU TẰM BỀN VỮNG
2.1.1. Khái niệm phát triển sản xuất dâu tằm bền vững
2.1.1.1. Khái niệm phát triển
Phát triển được định nghĩa trong từ điển Đại học Oxfort (2008) là “Sự gia
tăng dần của sự vật theo hướng rộng hơn, tiến bộ hơn, mạnh hơn…”. Trong từ
điển bách khoa Việt Nam (2001), phát triển được định nghĩa là “Phạm trù triết
học chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới”. Triết học
siêu hình xem sự phát triển chỉ là sự tăng lên hay giảm đi đơn thuần về lượng.
Triết học duy vật biện chứng cho rằng phát triển là quá trình vận động tiến lên
từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện
hơn (Học viện Chính trị Hành chính, 2012).
Mọi quốc gia, mọi dân tộc đều phấn đấu vì mục tiêu phát triển. Đã có nhiều
nghiên cứu liên quan đến phát triển dưới các góc độ khác nhau của nhiều tác giả

2.1.1.3. Khái niệm về sản xuất
Theo Viện Ngôn ngữ học (2010) nêu trong từ điển tiếng Việt thì sản xuất
là hoạt động tạo ra của cải vật chất nói chung. Sản xuất phản ánh quá trình con
người cải tạo thiên nhiên nhằm mục đích tạo ra điều kiện cần thiết cho sự sinh
tồn của mình. Sản xuất là hoạt động cơ bản, tự nhiên và vĩnh hằng của con người
và trong thực tế bao giờ cũng tồn tại một phương thức sản xuất nhất định phù
hợp với từng giai đoạn lịch sử.
Quesnay, nhà kinh tế Pháp theo trường phái Trọng nông là người đầu tiên
đưa ra khái niệm sản xuất dựa trên nguồn gốc tạo ra của cải. Ông cho rằng chỉ có
lao động nông nghiệp mới là lao động sản xuất vì chỉ có ruộng đất mới có thể
đem lại thu nhập ròng. Adam Smith cho rằng: “công nghiệp chế biến cũng là
ngành sản xuất và hoạt động chế biến thuộc khái niệm sản xuất” (dẫn theo Học
viện Chính trị - Hành chính khu vực 1, 2001). Các nhà thống kê đưa ra khái niệm
sản xuất để cố gắng đánh giá đúng, đầy đủ kết quả của tất cả các hoạt động sản
xuất trong nền kinh tế (Liên Hợp Quốc, 1993). Các nhà kinh doanh thì cho rằng
sản xuất là một quá trình tạo ra của cải vật chất và dịch vụ cho xã hội, rất cần
thiết cho phát triển kinh tế. “Sản xuất là quá trình phối hợp và điều hòa các yếu
tố đầu vào (tài nguyên, hoặc các yếu tố sản xuất) để tạo ra sản phẩm hàng hóa
hoặc dịch vụ (đầu ra)” (Học viện chính trị - Hành chính khu vực 1, 2001).
2.1.1.4. Khái niệm về phát triển sản xuất dâu tằm bền vững
“Một hiện tượng có từ thời xưa là những nước nuôi tằm không phải tất
cả đều dệt lụa” (Schenh, 1967). Người ta thấy có những nước vừa nuôi tằm vừa
dệt lụa như Trung quốc, Ấn Độ, Thái Lan; những nước chỉ nuôi tằm như
Uzbekistan; những nước dệt lụa mà không nuôi tằm như Anh, Mỹ, Đức, Italia.
Chuyên môn hóa đã làm tách biệt hoạt động nông nghiệp và công nghiệp chế
biến. Ở nước ta có những làng dệt lụa rất nổi tiếng, nhưng người nông dân thì

7



các Bộ, ngành trung ương. Mục đích cuối cùng là đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất,
trong khi đó quá trình sản xuất kinh doanh chịu sự tác động của nhiều yếu tố. Do đó,
nghiên cứu phát triển sản xuất dâu tằm ổn định và bền vững sẽ góp phần nâng cao
hiệu quả kinh tế cho sản xuất dâu tằm.

8


2.1.2.3. Gắn kết các tác nhân, giúp họ có thu nhập ổn định
Giá trị tạo ra từ cây dâu, con tằm là nguồn thu nhập của các tác nhân
tham gia sản xuất. Do đó, phát triển sản xuất dâu tằm bền vững sẽ gắn kết các
tác nhân trong chuỗi và có vai trò tạo nguồn thu nhập ổn định cho các hộ sản
xuất, các cá nhân và các doanh nghiệp này. Hơn nữa, nền kinh tế của các địa
phương phụ thuộc vào các ngành sản xuất trong vùng và lẽ dĩ nhiên sự phát
triển sản xuất dâu tằm bền vững cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển
bền vững nền kinh tế xã hội trong vùng (Trương Quốc Hưng, 2006).
2.1.2.4. Tạo công ăn việc làm ổn định, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững
Một trong những nhiệm vụ được ưu tiên hàng đầu ở Thái Bình là phát
triển cây trồng, vật nuôi có lợi thế, tạo và giải quyết việc làm cho người lao động,
tăng thu nhập cho người dân, góp phần xoá đói giảm nghèo. Thực tế phát triển
sản xuất dâu tằm không những tạo việc làm ổn định cho lao động trực tiếp sản
xuất dâu tằm, mà còn giải quyết việc làm cho hàng loạt lao động liên quan khác.
Tuy nhiên, một số nơi cây dâu, con tằm đã không mang lại kết quả như mong
muốn. Người sản xuất không đủ vốn và kỹ thuật chăm sóc nên đã không cho
năng suất, kết quả và hiệu quả như mục tiêu đề ra. Vì vậy, phát triển sản xuất dâu
tằm bền vững sẽ tạo ra và ổn định công ăn việc làm cho lao động nông nghiệp và
góp phần xoá đói giảm nghèo một cách bền vững (UBND huyện Vũ Thư, 2007).
2.1.2.5. Phát huy kinh nghiệm sản xuất, củng cố nghề truyền thống, góp phần
ổn định an ninh, an toàn xã hội
Cây dâu con tằm thích nghi đối với những vùng đất bãi ven sông nơi mà