Quân và dân Phú Yên trong Chiến dịch xuân Mậu Thân
Sưu tầm Bài viết của TRẦN VĂN MƯỜI
Chủ tịch Hội CCB tỉnh Phú Yên
(Theo tài liệu Tổng kết Mậu Thân – 1968 của Tỉnh đội Phú Yên)
Đầu xuân Mậu Thân – 1968 là lúc Mỹ, ngụy đưa cuộc chiến tranh cục bộ lên đỉnh cao
nhất, cũng là lúc quân và dân miền Nam kiên quyết thực hiện quyết tâm lớn của Đảng,
nắm vững thời cơ, chuyển hướng chiến lược mở cuộc tổng công kích và tổng khởi nghĩa
đồng loạt trên khắp chiến trường miền Nam.
Hòa với chiến trường chung, quân và dân Phú Yên cũng giành được những thắng lợi
trong chiến dịch Thu Đông năm 1967 tiêu hao, tiêu diệt một bộ phận quân Mỹ, Nam Triều
Tiên, quân ngụy buộc địch co cụm về chốt giữ các trục giao thông, vùng ven đô thị, các
căn cứ quân sự, tăng cường bình định các vùng nông thôn, tăng cường bắt lính.
Đế quốc Mỹ không chịu từ bỏ dã tâm xâm lược, cố đeo đuổi chiến tranh, xuống thang
từng bước kéo dài cuộc chiến, đồng thời ráo riết phản công ta, chúng chuyển hướng từ
“tìm diệt” sang “quét và giữ” thực hiện chính sách “Phi Mỹ hóa chiến tranh”; “Việt Nam
hóa chiến tranh” lấy kế hoạch bình định làm biện pháp chiến lược.
Quán triệt ý định chiến lược của Bộ Chính trị, chấp hành Nghị quyết và mệnh lệnh của
Bộ Tư lệnh Quân khu 5. Những tháng cuối năm 1967, Tỉnh ủy, Tỉnh đội Phú Yên mở
nhiều cuộc hội nghị để quán triệt và triển khai nhiệm vụ, động viên sự nỗ lực của các
ngành, các cấp và lực lượng vũ trang của tỉnh. Phân công cán bộ trực tiếp chỉ huy tổ chức
chuẩn bị chiến trường, chuẩn bị lực lượng đấu tranh chính trị ở thị xã các quận lỵ. Khi
chiến dịch nổ ra, Quân khu quyết định thành lập Đảng ủy Mặt trận mật danh (A9), chiến
dịch Mậu Thân mật danh (T25) do đồng chí Lư Giang làm Tư lệnh, đồng chí Trần Suyền
làm Chính ủy để thống nhất chỉ huy lãnh đạo các lực lượng trong tổng tiến công và nổi
dậy.
I/Tổng tiến công và nổi dậy đợt I (tháng 1-2/1968)
Ngày 20/1/1968 Tỉnh ủy và Đảng ủy A9 họp để kiểm tra công tác chuẩn bị mọi mặt
cho chiến dịch. Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị, tổ chức hiệp đồng tác chiến, hiệp
đồng đấu tranh chính trị, binh địch vận, phân công chỉ huy, lãnh đạo đi trực tiếp chỉ huy
các hướng của chiến dịch.
Trong khi đó các đơn vị lực lượng vũ trang tổ chức cho cán bộ và bộ đội ăn tết trước.

khói lửa ngút trời. Cán bộ và chiến sĩ Tiểu đoàn 12 đã nêu tấm gương anh dũng tuyệt vời,
thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Đến 18 giờ địch không dám tổ chức tấn công, cán
bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 12 còn lại tổ chức rút lui, nhưng thương vong quá lớn, số người còn
lại cũng bị thương nên không đủ sức đưa tử sĩ về phía sau, anh em đành phải chia buồn và
nhờ nhân dân chôn cất. Nhưng địch rất dã man không cho dân chôn cất tử sĩ của ta, gây
lòng căm thù trong nhân dân đối với địch.
Kết quả:
Qua một ngày chiến đấu dũng cảm kiên cường, Tiểu đoàn 12 đã lập thành tích xuất sắc,
tiêu diệt 290 tên địch trong đó có 75 tên Mỹ, thu 4 súng trung liên, phá hủy 4 pháo 105 ly,
4 xe M113, 3 máy bay L19, 3 lô cốt, 1 kho đạn.
Cũng trong đêm 30 rạng sáng 31/1, tất cả các huyện, lỵ, chi khu, thị trấn trong tỉnh đều bị
ta tấn công.
Ở huyện Tuy Hòa 1: Tiểu đoàn 430, Đại đội đặc công 201, đại đội 377 của huyện phối
hợp chiến đấu tập kích vào sân bay Đông Tác, sân bay trực thăng Thọ Lâm, Trung đoàn 28
Bạch Mã, quận lỵ Phú Lâm (Hiếu Xương), trận địa pháo Hảo Sơn, loại khỏi vòng chiến
đấu 481 tên trong đó có 128 tên Mỹ, 216 tên Nam Triều Tiên, phá 18 xe quân sự các loại.
Ta phá hỏng 8 pháo 105 ly và 155 ly, phá hủy 4 máy bay mô hóc và phá hỏng 20 máy bay
phản lực (theo báo cáo của Ban chỉ huy Tiểu đoàn 430 ngày 7/2/1968).
Ở Tuy An: Lực lượng vũ trang huyện cùng du kích, đội công tác tập kích Trung đội Bảo
an ở sân xe quận Phú Tân, bao vây bắn tỉa các đồn của quân Nam Triều Tiên, phá ấp chiến
lược đưa dân về làng cũ, loại khỏi vòng chiến đấu 98 tên, trong đó có 43 tên Mỹ, 36 lính
Nam Triều Tiên, phá hủy 3 xe quân sự.
Ở Sông Cầu: Trung đoàn 10, thiếu Tiểu đoàn 12 phục kích đánh đoàn xe từ Bình Định
vào diệt 8 xe của quân Nam Triều Tiên thuộc Sư đoàn “Mãnh Hổ”. Lực lượng huyện Sông
Cầu tập kích diệt gọn Trung đội dân vệ ở Xuân Cảnh diệt và bắt 25 tên, thu 21 súng.
Ở huyện Đồng Xuân: Lực lượng vũ trang huyện tập kích địch ở ấp Long Thăng, Phước
Lộc, khu đồn Nam La Hai, phá 1 xe M113 ở đèo Đá Ong, loại khỏi vòng chiến đấu 116 tên
trong đó có 26 tên Mỹ và 22 tên Nam Triều Tiên (theo báo cáo của Huyện đội Đồng
Xuân).
Ở Sơn Hòa: Lực lượng vũ trang và du kích tấn công địch ở sân bay Củng Sơn, lô cốt Cây

dùng loa hù dọa hủy diệt các khu phố nhưng nhân dân kiên quyết bám trụ cùng bộ đội,...
Được nhân dân tiếp sức động viên tạo thêm quyết tâm cho bộ đội, mặc dù đây là lần đầu
tiên Tiểu đoàn 85 đánh ban ngày ở thị xã trong điều kiện địch bao vây các hướng, nhưng
tiểu đoàn vẫn giữ vững quyết tâm làm chủ các khu phố. Cả ngày 5/2 tiểu đoàn liên tục
phản kích loại khỏi vòng chiến đấu 164 tên, phá một số lô cốt. Điều quan trọng nhất là đơn
vị được nhân dân thị xã mến phục, tận tình giúp đỡ bộ đội chiến đấu, địch hoang mang dao
động. Bộ đội ta có kinh nghiệm đánh địch ban ngày trong thị xã. Địch đông binh khí, kỹ
thuật hiện đại nhưng ta vẫn làm chủ được ban ngày.
Chiến đấu từ ngày 30/1 đến ngày 6/2/1968: Các lực lượng vũ trang Phú Yên đã loại
khỏi vòng chiến đấu 1.114 tên địch, trong đó có 349 tên Mỹ, 464 tên Nam Triều Tiên, phá
hủy và phá hỏng một khối lượng lớn phương tiện chiến tranh của Mỹ, gồm: 47 máy bay
các loại; 26 xe quân sự, trong đó có 5 xe M113 và M118; 10 khẩu pháo 105 ly và 155 ly;
thu 50 máy thông tin các loại; đốt cháy hàng nghìn lít xăng; phá hủy hàng chục tấn đạn các
loại.
II. Tổng tiến công và nổi dậy đợt 2 (T26-tháng 3/1968)
Sau 1 tuần tấn công, ngày 12/2/1968, Đảng ủy A9 họp đánh giá kết quả đợt 1, đề ra
nhiệm vụ đợt 2 (T26). Mục tiêu là tập trung lực lượng, phương tiện với nỗ lực cao nhất để
đánh chiếm thị xã Tuy Hòa, các quận lỵ, chi khu, diệt sinh lực địch, phá phương tiện chiến
tranh, làm cho địch hoang mang dao động lại càng hoang mang dao động hơn; hỗ trợ quần
chúng đứng lên phá ấp trở về làng cũ.
Đảng ủy A9 phân công đồng chí Tỉnh đội trưởng cùng một bộ phận cán bộ chuẩn bị
chiến trường hướng trọng điểm thị xã Tuy Hòa. Dù địch đã cảnh giác, liên tục tuần tra
khiến ta không chuẩn bị được, nhưng đến ngày nổ súng, ta vẫn đánh địch theo ý định.
Đêm ngày 3, rạng sáng ngày 4/3/1968, đợt 2 (T26) diễn ra với diễn biến như sau: Tiểu
đoàn 85, Đại đội Đặc công 202 tập kích đánh chiếm Trung đoàn bộ 47, khu cố vấn Mỹ.
Quá trình tiến công bị địch phản kích quyết liệt, ta dùng B40, B41, DKZ bắn diệt từng lô
cốt, đánh chiếm được một phần Trung đoàn bộ 47, diệt hàng trăm tên địch, trong đó có 15
tên Mỹ và 25 tên Nam Triều Tiên, bắn hỏng 3 xe M113. Tuy nhiên ta không làm chủ được
trận địa, khi trời sáng phải lui về khu Ninh Tịnh trụ lại đánh địch phản công.
Tiểu đoàn 12 của Trung đoàn 10 phối hợp với Đại đội Quyết Thắng đánh vào Ty cảnh