t r ì n h đ ộ đ à o t ạ o Trục tay lái

Trục tay lái
1
bộ lao động - thơng binh và x hộiã
Tổng cục dạy nghề
Dự án giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (VTEP)
Giáo trình
a)
b)
c)
Hà nội 2004
Mô đun: sửa chữa và bảo dỡng
Hệ thống điều khiển khí nén
M sốã : har 02 17
Nghề : SửA CHữA ÔTÔ
Trình độ cao
Logo
(Mặt sau trang bìa)
Mã tàI liệu: .
Mã quốc tế ISBN : ..
2
Tuyên bố bản quyền :
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình
Cho nên các nguồn thông tin có thể đợc
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho
các mục đích về đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc

Mục lục
đề mục Trang
1. Lời tựa 3
2. Mục lục 4
3. Giới thiệu về mô đun 5
4. Sơ đồ quan hệ theo trình tự học nghề 6
5. Các hình thức học tập chính trong mô đun 7
6. Bài 1 : - Hệ thống điều khiển bằng khí nén 9
- Thực tập sửa chữa hệ thống điều khiển bằng khí nén 11
7. Bài 2 : - Sửa chữa và bảo dỡng cơ cấu treo bằng khí nén 13
- Thực tập sửa chữa cơ cấu cấu treo bằng khí nén 18
8. Bài 3 : - Sửa chữa và bảo dỡng cơ cấu đóng mở nắp động cơ 20
- Thực tập sửa chữa và bảo dỡng cơ cấu đóng mở nắp động cơ 23
9. Bài 4 : - Sửa chữa và bảo dỡng cơ cấu đóng mở cửa ôtô 26
- Thực tập sửa chữa cơ cấu đóng mở cửa ôtô 29
10. Bài 5 ; - Sửa chữa và bảo dỡng cơ cấu nâng hạ ghế ngồi 32
- Thực tập sửa chữa cơ cấu nâng hạ ghế ngồi 35
11. Bài 6 ; - Sửa chữa và bảo dỡng máy nén khí 38
- Thực tập sửa chữa máy nén khí 42
12. Đáp án các câu hỏi và bài tập 47
13. Các thuật ngữ chuyên môn 45
14. Tài liệu tham khảo 45
4
Giới thiệu về mô đun
Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun :
Hệ thống điều khiển bằng khí nén trên ôtô là một bộ phận của khung gầm xe, dùng để
cung cấp khí nén cho cơ cấu treo bằng khí nén, thuỷ - khí nén và điều khiển các cơ cấu
mở cửa nắp động cơ, mở cửa xe ôtô búyt và nâng hạ ghế ngồi đảm bảo êm dịu, nhanh
chóng và thuận tiện. Hệ thống điều khiển bằng khí nén bao gồm : bộ phận cung cấp khí
nén, cơ cấu treo treo bằng khí nén, cơ cấu nâng hạ ghế ngồi, cơ cấu mở nắp động cơ và

- Cơ cấu mở cửa ôtô.
- Cơ cấu nâng hạ nắp động cơ .
- Cơ cấu nâng hạ ghế ngồi.
- Máy nén khí
3. Hiện tợng, nguyên nhân h hỏng và phơng pháp bảo dỡng, kiểm tra, sửa chữa các cơ
cấu điều khiển bằng khí nén.
4. Tháo lắp, bảo dỡng, kiểm tra và sửa chữa các cơ cấu điều khiển bằng khí nén
5
Sơ đồ quan hệ theo trình tự học nghề

6
HAR 01 01
Điện kỹ
thuật
HAR 01 19
SC-BD phần cố định
động cơ
HAR 01 18
Kỹ thuật về động cơ
đốt trong
HAR 01 08
Kỹ thuật
đIện tử
HAR 01 10
Vật liệu cơ
khí
HAR 01 11
Dung sai
lắp ghépvà
ĐLKT

khởi động
HAR 01 27
SC-BD Hệ thống
đánh lửa
HAR 01 28
SC-BD Trang
thiết bị điện ô
HAR 01 29
SC-BD Hệ thống
truyền lực
HAR 01 30 SC-BD
Cầu chủ động
HAR 01 31
SC-BD Hệ thống di
chuyển
HAR 01 32
SC-BD Hệ thống lái
HAR 01 33
SC-BD Hệ thống
phanh
HAR 01 35
SC Pan ô tô
HAR 01 34
K.tra tình trạng kỹ
thuật Đcơ và ô tô
HAR 01 36
nâng cao hieụ quả
công việc
Bằngcông
nhân lành

điều khiển bằng
điện từ
HAR 02 17
SC-BD HT
đ/khiển bằng
khí nén
Bằngcông
nhận
bậc cao
Chứng
chỉ
nghề
HAR 01 09
Cơ kỹ thuật
HAR 02 13
Công nghệ phục hồi
chi tiết trong s/chữa
HAR 02 09
Công nghệ khí nén
và thủy lực
HAR 02 10
Nhiệt kỹ thuật
HAR 02 18
SC-BD Biến
mô thủy lực
Các hình thức học tập chính trong mô đun
1. Học trên lớp về :
- Nhiệm vụ, yêu cầu của các cơ cấu điều khiển bằng khí nén trên ôtô.
- Cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của các cơ cấu điều khiển bằng khí nén.
2. Học tại phòng học chuyên môn hoá về :

1. Kiến thức :
- Trình bày đợc đầy đủ các nhiệm vụ, yêu cầu, cấu tạo và nguyên tắc hoạt động
các bộ phận của các cơ cấu điều khiển bằng khí nén trên ôtô.
- Giải thích đúng những hiện tợng, nguyên nhân h hỏng và phơng pháp bảo d-
ỡng, kiểm tra, sữa chữa các bộ phận của các cơ cấu điều khiển bằng khí nén.
2. Kỹ năng :
- Tháo lắp, kiểm tra và bảo dỡng, sửa chữa đợc các h hỏng chi tiết, bộ phận
của các cơ cấu điều khiển bằng khí nén đúng quy trình, quy phạm và đúng
các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa.
- Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ kiểm tra, bảo dỡng và sửa chữa đảm bảo
chính xác và an toàn.
- Chuẩn bị, bố trí và sắp xếp nơi làm việc vệ sinh, an toàn và hợp lý.
3. Thái độ :
- Chấp hành nghiêm túc các quy định về kỹ thuật, an toàn và tiết kiệm trong
bảo dỡng, sửa chữa các cơ cấu điều khiển bằng khí nén.
- Có tinh thần trách nhiệm hoàn thành công việc đảm bảo chất lợng và đúng
thời gian .
- Cẩn thận, chu đáo trong công việc luôn quan tâm đúng, đủ không để xảy ra
sai sót.
8
Bài 1
Hệ thống điều khiển bằng khí nén - M bài: HAR.02 17 01ã

Giới thiệu :
Hệ thống điều khiển bằng khí nén trên ôtô là một bộ phận của khung gầm xe, dùng
để cung cấp khí nén cho cơ cấu treo bằng khí nén và điều khiển các cơ cấu mở cửa nắp
động cơ, mở cửa ôtô búyt và nâng hạ ghế ngồi đảm bảo êm dịu, nhanh chóng và thuận
tiện. Hệ thống điều khiển bằng khí nén bao gồm : Máy nén khí, bình chứa, cơ cấu treo treo
bằng khí nén, cơ cấu nâng hạ ghế ngồi, cơ cấu mở nắp động cơ và mở cửa ôtô búyt...
Mục tiêu thực hiện:

Khi động cơ hoạt động, máy
nén khí làm việc hút không khí ngoài trời vào xi lanh và nén đến áp suất quy định sau đó
nạp vào bình chứa khí nén.
Khi áp suất trong bình chứa khí nén đạt 0,75MPa thì van điều chỉnh áp suất bắt đầu
hoạt động để ổn định áp suất đúng quy định.
Khí nén đợc phân phối đến các cơ cấu điều khiển bằng khí nén trên ôtô thông qua các
bộ điều khiển của từng hệ thống và cơ cấu nh:
- Cơ cấu phanh bằng khí nén.
- Cơ cấu treo bằng khí nén.
- Cơ cấu đóng mở nắp động cơ và đóng mở của xe
- Cơ cấu nâng hạ ghế ngồi bằng khí nén.
III. nội dung bảo dỡng hệ thống điều khiển bằng khí nén
1. Làm sạch bên ngoài các bộ phận của hệ thống.
2. Kiểm tra bên ngoài các đầu nối, các bộ phận của hệ thống và cơ cấu
3. Điều chỉnh độ căng dây đai máy nén và bôI trơn các bộ phận.
4. Thay dầu máy nén khí và lõi lọc không khí theo định kỳ
5. Kiểm tra áp suất máy nén khí và hệ thống sau khi vận hành động cơ
iv. câu hỏi bài tập
1. Nêu nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống điều khiển bằng khí nén ?
2. Nêu nguyên tắc hoạt động của hệ thống điều khiển bằng khí nén trên ôtô ?
2. (bài tập) Vẽ sơ đồ cấu tạo của hệ thống?
THựC tập BảO DƯỡNG Hệ THốNG điều khiển bằng khí nén

i. bố trí nơi làm việc, chuẩn bị dụng cụ
Hình 1-1: Sơ đồ cấu tạo chung hệ thống điều khiển khí nén trên ôtô

Bộ đ chỉnh P
Bầu phanh bánh xe
Bình khí nén
Bộ đ khiển

b) Vật t:
- Giẻ sạch
- Giấy nhám
- Nhiên liệu rửa, dầu mỡ bôi trơn
- Các van khí nén, lò xo và các joăng đệm....
- Tài liệu phát tay về các quy trình và tra cứu các yêu cầu kỹ thuật sửa chữa hệ thống
điều khiển bằng khí nén
- Bố trí nơi làm việc cho nhóm học viên đủ diện tích, ánh sáng và thông gió.
II. bảo dỡng các bộ phận của hệ thống
1. Làm sạch và kiểm tra bên ngoài các bộ phận
- Phun nớc rửa sạch bên ngoài các bộ phận và gầm xe
- Dùng khí nén thổi sạch khô bên ngoà các bộ phận
- Quan sát và kiểm tra các vết nứt, chảy rỉ bên ngoài các đầu nối của các bộ phận và đ-
ờng ống của hệ thống.
2. Điều chỉnh độ căng dây đai máy nén và bôI trơn các bộ phận
- Kiểm tra và điều chỉnh độ căng dây đai của máy nén khí
- Thay dầu bôi trơn và lõi lọc không khí của máy nén khí
- Bơm mỡ bôi trơn các cơ cấu và bộ phận dẫn động
3. Kiểm tra hệ thống sau khi vận hành động cơ
- Vận hành động cơ
- Kiểm tra áp suất máy nén khí
- Quan sát và kiểm tra các vết nứt, chảy rỉ bên ngoài các đầu nối của các bộ phận và đ-
ờng ống của hệ thống.
11
Các bài tập mở rộng và nâng cao
I. Tên bài tập
Bảo dỡng hệ thống điều khiển bằng khí nén
II. Yêu cầu cần đạt
Vẽ đợc sơ đồ cấu tạo và nêu đợc quy trình bảo dỡng ?
III. Thời gian

13Hình 2-1: Sơ đồ cấu tạo cơ cấu treo thuỷ khí
Thanh ổn định
Đòn dẫn động
Khung vỏ xe
Trục bánh xeTrục dẫn động bánh xe
Bình cầu
14
II. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại cơ cấu treo bằng khí nén
1. Nhiệm vụ
- Cơ cấu treo khí nén dùng để nối đàn hồi và dẫn hớng giữa cầu xe với khung vỏ xe
khách và xe con hiện đại, có tác dụng giảm nhanh các tải trọng động và dập tắt các dao
động nhanh chóng và êm dịu từ mặt đờng không bằng phẳng lên khung vỏ xe.
2. Yêu cầu
- Dập tắt nhanh các dao động từ bánh xe lên khung vỏ xe.
- Đảm bảo vận hành êm và ổn định chuyển động của ôtô ở tốc độ cao.
- Cấu tạo đơn giản dễ bảo dỡng và sửa chữa.
3. Phân loại
- Cơ cấu treo bằng khí nén (dùng cho ôtô khách trung bình, vì cấu tạo lớn, phức tạp và
chịu áp lực trung bình)
- Cơ cấu treo thuỷ khí (dùng ôtô con có tốc độ cao, vì có cấu tạo nhỏ gọn).
III. Cấu tạo và hoạt động của cơ cấu treo khí nén
1. Cấu tạo (hình 2-2 )
Cơ cấu treo khí nén bao gồm : Máy nén khí, bình chứa khí nén, bình phân phối, các van
điều chỉnh áp suất, bộ điều tiết, các đòn dẫn động và các bình xếp cao su chứa khí nén..
- Bộ phận đàn hồi và giảm chấn là các bình xếp bằng vải cao su hai lớp, dùng để chứa
khí nén và bên ngoài có lắp vòng kim loại đàn hồi theo bình xếp khi chịu tải. Bình xếp có
các bu lông để lắp với cầu xe và khung xe.

xe (hình 2 3).
- Khi tải trọng tăng, khoảng cách giữa cầu xe và khung xe giảm, thông qua cần dẫn
động làm cho pittông đi xuống, mở thông đờng khí nén đến bình phân phối và các bình
xếp cao su để nâng nâng khung xe lên vị trí ban đầu.
- Khi giảm tải trọng, khoảng cách giữa cầu xe và khung xe tăng, pittông bộ điều tiết đi
lên phía trên, mở thông khí nén từ các bình xếp xả ra ngoài một phần.
Qua trình đàn hồi của các bình xếp và nạp, xả khí nén qua bộ điều tiết làm giảm chấn
(giảm dao động) và dập tắt các va đập từ mặt đờng và bánh xe truyền lên khung đảm bảo
nhanh chóng và êm dịu.

a) b) c)
Hình 2-3 Sơ đồ hoạt động đàn hồi của các bình xếp
a) Bình xếp cha chịu tải, b) Bình xếp chịu tải trung bình, c) Bình xếp chịu tải lớn
Hình 2-3 Sơ đồ hoạt động đàn hồi của các bình xếp
IV. Cấu tạo và hoạt động của cơ cấu treo thuỷ khí
1. Cấu tạo (hình 2-4 )
Cơ cấu treo thuỷ khí nén bao gồm : Máy nén khí, bình chứa khí nén, bơm dầu, bình chứa
dầu, các van điều chỉnh áp suất, bộ điều tiết, các đòn dẫn động (hoặc các bộ cảm biến và
điều khiển bằng điện tử) và các bình cầu chứa thuỷ khí.
- Bộ phận đàn hồi và giảm chấn là các bình cầu, có màng ngăn bằng cao su, ngăn trên
chứa khí nén và ngăn dới chứa dầu giảm chấn có pitttông và xi lanh. Bình cầu đợc lắp với
khung xe ở phần trên và trục pittông lắp với đòn ngang dới của dàm cầu.
- Bộ điều tiết chất lỏng, bao gồm xi lanh và pittông chứa dầu, dùng để điều tiết chất lỏng
từ bơm dầu đến bình phân phối và xi lanh bình cầu hoặc hồi dầu về bình chứa.
- Các van khí nén và van cấp dầu, dùng để điều chỉnh lợng dầu và khí nén từ bình cầu
đến bình chứa khí nén và bình chứa dầu khi cơ cấu hoạt động.
- Bộ phận cung cấp dầu và khí nén bao gồm : máy nén khí, bình chứa khí nén, bơm dầu,
bình chứa dầu, bình phân phối và các van an toàn, van áp suát..
Bình xếp cao suVòng đàn hồi
Bu lông Bình xếp cao su

Van cấp dầu
Van cấp khí nén
Bình chứa dầu
Bình phân phối
Bộ điều tiết
Bánh xe Bình cầu
Bơm dầu
Dầu về bình chứa
18
IV. Hiện tợng và nguyên nhân h hỏng của cơ cấu treo khí nén
A. HƯ HỏNG CƠ CấU treo khí nén và thuỷ khí
1. Cơ cấu treo hoạt động có tiếng ồn
a) Hiện tợng
Khi ôtô hoạt động nghe tiếng ồn khác thờng ở cụm cơ cấu treo, tốc độ càng lớn tiếng ồn
càng tăng.
b) Nguyên nhân
- Các bình xếp hoặc bình cầu nứt thủng, giảm áp suất khí nén hoặc dầu thủ lực.
- Bộ điều tiết hoặc bộ phân phối h hỏng.
- Thanh ổn định, các cần dãn động hoặc các vòng đàn hồi cong gãy, lỏng các mối lắp
nối
- Máy nén hoặc bơm dầu mòn, hỏng hoặc đứt chùng dây đai làm áp suất giảm.
2. ôtô vận hành không ổn định
a) Hiện tợng
. Khi ôtô vận hành, khung vỏ xe rung không ổn định..tốc độ càng lớn sự rung không ổn
định càng tăng
b) Nguyên nhân
- Thanh ổn định cong, gãy.
- Các đòn liên kết cong hoặc nứt gãy
- Máy nén hoặc bơm dầu h hỏng.
B. kiểm tra cơ cấu treo