Chiếc áo dài và lịch sử hình thành
Đến nay vẫn chưa ai xác định được chính xác nguồn gốc của chiếc áo dài đã gắn bó
với người phụ nữ Việt Nam từ lúc nào. Theo các nhà khảo cổ, hình ảnh chiếc áo dài
với hai tà phất phơ trong gió đã được tìm thấy trong các hình ảnh khắc trên các cổ vật
như mặt trống đồng Ngọc Lũ, Hòa Bình, Hoàng Hạ, trên tháp đồng Đào Thịnh vào
khoảng ba ngàn năm về trước. Theo truyền thuyết thì Hai Bà Trưng đã mặc áo dài hai
tà giáp vàng, che lọng vàng khi cưỡi voi ra trận. Sau này, vì tôn kính Hai Bà nên phụ
nữ Việt đã tránh mặc áo hai tà và thay vào đó áo tứ thân.
Chiếc áo dài có tà thật rộng vào những năm mới bắt đầu
Nhưng đến ngày nay, chiếc váy đó chỉ còn rải rác ở một số vùng quê đồng bằng sông
Hồng và áo tứ thân chỉ còn là trang phục của các đoàn nghệ thuật dân tộc. Chiếc áo
dài đã trở thành biểu tượng của phụ nữ Việt Nam lại có lịch sử hoàn toàn khác. Một
câu hỏi được nhiều người đặt ra: chiếc áo dài Việt Nam đã có từ bao giờ?
Sau đó là tà hẹp hơn một chút với phần tay nối gọn gàng
Lịch sử còn ghi cuộc chiến Trịnh, Nguyễn phân tranh kéo dài gần hai trăm năm. Ở
miền Bắc vua Lê, chúa Trịnh trị vì. Ở miền Nam, các chúa Nguyễn miệng vẫn nói
thuần phục nhà Lê song thực chất họ đã lấy Phú Xuân làm thủ phủ của Đàng trong để
củng cố địa vị cho sự nghiệp 'vạn đại dung thân". Năm 1847, trong dân gian miền
Nam bỗng lưu truyền một câu sấm: "Bát đại thời hoàn Trung đô" Có nghĩa là 'tám đời
phải trở lại Trung đô" (tức là trở lại với Kinh đô Thăng Long). Câu sấm ấy làm cho
Nguyễn Phúc Khoát giật mình. Nếu kể từ chúa Tiên (tức Nguyễn Hoàng) truyền đến
đời ông thì đúng tám đời. Nguyễn Phúc Khoát lo lắng vì gần hai trăm năm đánh nhau
với quân Trịnh, chịu đựng biết bao gian khổ ác liệt để mở mang bờ cõi xuống tận Cà
Mau mà giờ đây lại phải trở lại Trung đô nạp mình cho quân Trịnh thì quả là một đại
họa. Suốt ngày đêm, ông ăn không ngon, ngủ không yên. Cuối cùng ông đã triệu tập
quần thần lại để bàn phương cách thoát nạn. Một phương cách tốt nhất hiện nay, theo
các quần thần, là phải xưng vương và dựng một tân đô. Nhưng muốn thực sự có một
vương quốc mới để đổi mạng trời thì phải thay đổi lễ nhạc, thay đổi văn hóa và việc
quan trọng nhất để thay đổi văn hóa là thay đổi trang phục. Nguyễn Phúc Khoát đã
đồng ý và giao cho quan đại phu thực hiện công việc này.
Áo dài chiết eo thập niên 1960 - 1970

đã bắt đầu xuất hiện, nhưng họ mới chỉ bỏ đi phần nối giữa sống áo vì vải của phương
Tây dệt có khổ rộng hơn vải ta. Tay áo vẫn may nối. Thời đó, Hà Nội đã có các nhà
may nổi tiếng như Cát Tường ở phố Hàng Da và một số ở khu vực Hàng Trống, Hàng
Bông. Năm 1939, nhà tạo mẫu Cát Tường đã tung ra một kiểu áo mới có tên gọi là Le
Mur mang mẫu dáng rất Âu hoá. Áo Le Mur vẫn giữ nguyên phần áo dài may, không
nối sống bên dưới, nhưng cổ áo khoét hình trái tim; có khi áo được gắn thêm cổ bẻ và
một cái nơ ở trước cổ; vai áo may bồng, tay nối ở vai; khuy áo may dọc trên vai và
sườn bên phải. Vậy là áo Le Mur được xem là táo bạo và chỉ có giới nghệ sỹ hay ăn
chơi "thời thượng" lúc đó mới dám mặc. Nhưng chỉ đến khoảng năm 1943 thì loại áo
này đã bị lãng quên.
Áo dài của các Mệ xứ Huế
Đến khoảng những năm 1950, sườn áo dài bắt đầu được may chiết eo. Các nhà may
lúc đó đã cắt áo lượn theo thân người. Thân áo sau rộng hơn thân trước, đặc biệt là
phần mông để áo ôm theo thân dáng mà không cần chiết eo; vạt áo cắt hẹp hơn, cổ
áo cao lên trong khi gấu được hạ thấp xuống.
Vào những năm 1960, áo dài được thay đổi nhiều nhất vì cái nịt ngực được sử dụng
ngày càng phổ biến hơn, nên áo dài phải được may chiết eo, thậm chí người phụ nữ
mặc rất chật để tôn ngực. Eo áo cắt cao lên để hở cạp quần; gấu áo cắt ngang thẳng
và dài gần đến mắt cá chân, cổ áo khoét tròn.