Trường THPT U Minh Thượmg Giáo án Ngữ văn 11
Tuần:5 Ngày Soạn: 5/09/09
Tiết:17 - 18 Ngày dạy: 09/09
LẼ GHÉT THƯƠNG
(Trích Lục Vân Tiên)
NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU 阮 廷 炤
I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp HS:
- Nhận thức được tình cảm yêu ghét phân minh, mãnh liệt và tấm lòng thương dân sâu sắc của NĐC.
- Hiểu được đặc trưng cơ bản của bút pháp trữ tình NĐC: cảm xúc trữ tình - đạo đức nồng đậm, sâu sắc;
vẻ đẹp bình dị, chân chất của ngôn từ.
- Rút ra bài học đạo đức về tình cảm yêu ghét chính đáng.
- Phương pháp: GV hướng dẫn HS tìm hiểu bài theo kiểu kết hợp các phương pháp: hướng dẫn, gợi mở,
vấn đáp và thảo luận …
II. CHUẨN BỊ:
- Giáo viên: SGK ngữ văn 11tập 1, SGV ngữ văn 11tập 1, tư liệu tham khảo: Chân dung Nguyễn Đình
Chiểu, Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Đình Chiểu ngôi sao sáng càng nhìn càng sáng, nghiên
cứu tài liệu, soạn giảng.
- Học sinh: Đọc kĩ bài thơ ở nhà, soạn bài vào tập soạn.
III. TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1. Ổn định lớp, kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra sĩ số học sinh
- Kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc lòng bài thơ “Bài ca ngắn đi trên bãi cát” của Cao Bá Quát, em hãy trình bày những
hiểu biết của em về hình tượng “bãi cát”.
 Đọc thuộc lòng bài thơ “Bài ca ngắn đi trên bãi cát” của Cao Bá Quát, em hãy trình bày những
hiểu biết của em về hình tượng “người đi trên cát”
2. Giới thiệu bài mới:
- Lời vào bài: NĐC được xem là 1 nhà thơ tiêu biểu cho văn học cổ điển VN. Trong số những tác phẩm
của ông, Lục Vân Tiên là 1 tác phẩm được nhiều người yêu thích. Tác phẩm này chứa những bài học đạo
lí về lối sống, cách sống. Lẽ ghét thương là 1 đoạn trích tiêu biểu cho điều đó.

Truyện xoay quanh mối xung đột giữa cái thiện
với cái ác nhằm đề cao tinh thần nhân nghĩa, thể
hiện khát vọng của nhân dân, của tgiả về một xã
hội tốt đẹp trên cơ sở tình yêu thương, nhân ái.
d. Tóm tắt tác phẩm:
3.Đoạn trích:
GV. Kha Chí Công
Trang 54
Trường THPT U Minh Thượmg Giáo án Ngữ văn 11
Em hãy cho biết vị trí của đoạn trích?
Nội dung của đoạn trích? Bố cục của
đoạn trích.
 Ông Quán là nhân vật phụ, nằm trong
hệ thống các lực lượng phù trợ (nhân vật
trợ thủ) cho nhân vật chính trên con
đường thực hiện chính nghĩa (bên cạnh
ông Quán, còn có ông Ngư, ông Tiều,
tiểu đồng, lão bà dệt vải,…). Đây là
nhân vật biểu tượng cho tình cảm yêu,
ghét phân minh, trong sáng của quần
chúng.
 Đoạn trích thể hiện rõ thái độ ghét
thương của ông Quán, đây cũng là quan
điểm, là thái độ tình cảm của nhân dân
đối với những vua chúa bạo ngược vô
đạo, đối với những người hiền tài.
Từ “ghét” được lập lại bao nhiêu lần
trong đoạn trích? Lập như vậy nhằm tác
dụng gì? Ông Quán ghét điều gì? Điểm
chung của những điều ghét đó?

chí lớn không thành, không được trọng dụng
II. ĐỌC – HIỂU CHI TIẾT:
1. Ông Quán bàn về lẽ “ghét”:
- Từ “ghét” lập lại đến 12 lần trong toàn bộ đoạn
trích, bộc lộ sâu sắc và mãnh liệt tình cảm
“ghét” trong tâm hồn nhân vật, cũng là của tác
giả. “Ghét” đến mức tận cùng: “Ghét cay, ghét
đắng, ghét vào tận tâm”.
- Sử dụng nhiều điển cố rút ra từ sách sử Trung
Quốc, nhưng vẫn dễ hiểu vì tác giả đã diễn giải
cụ thể.
- Các đối tượng mà ông Quán ghét: đời Kiệt,
Trụ; đời U, Lệ; đời Ngũ bá thời Xuân Thu; “đời
thúc quý”

 Các triều đại này có cái chung nhất đó là sự
suy tàn, vua chúa say đắm tửu sắc, gây chiến
tranh liên miên, không chăm lo đến đời sống
nhân dân.

- Ông Quán “ghét” tất cả các triều đại trên là vì
“dân”:
+ Để dân đến nỗi sa hầm sẩy hang
+ Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần
+ Chuộng bề dối trá làm dân nhọc nhằn
+Sớm đầu tối đánh lằng nhằng rối dân
 Qua lời của ông Quán, tác giả đã đứng về
phía nhân dân, xuất phát từ quyền lợi của
nhân dân mà phẩm bình lịch sử. Đó là cơ sở
của tình cảm “ghét”. Thể hiện tấm lòng

3. Mối quan hệ khăng khít giữa “thương” và
“ghét”:
- Càng “thương” thì càng “ghét”. Ông Quán
không hề nhập nhằng khi bàn về những điều
mình thương và ghét. Những cặp câu mở đầu là
ghét sau đó là thương rồi kết đoạn “ Nửa phần
…lại thương”. Ong ghét đến điều mà thương
cũng đến độ.
- “Vì chưng hay ghét cũng là hay thương”: tình
cảm “thương”, “ghét” cứ đan xen nối tiếp nhau,
hoà cùng nhịp đập với cuộc đời, với nhân dân.
Ghét cũng chỉ là một biểu hiện khác của tình yêu
thương
 Đó là đỉnh cao tư tưởng và tình cảm của
NĐC.
4. Nghệ thuật của đoạn trích :
- Lời thơ mộc mạc, không cầu kì, trau chuốt:
sa hầm, sẩy hang, lẩm than muôn phần, lằng
nhằng rối dân…
- Phép đối:
+ Đối trong câu :nửa phần lại ghét ,nửa phần
lại thương.
+ Đối cả đoạn thơ:10 câu lẽ ghét ,14 câu lẽ
thương
- Điêp từ thương:12 lần
- Bút pháp trữ tình :mang tính triết lý đạo đức
dạt dào cảm xúc.
III. TỔNG KẾT: Ghi nhớ ( SGK).
4. Củng cố:
- Lẽ ghét thương, mối quan hệ khăng khít giữa “thương” và “ghét”

bỏ dở kỳ thi để về quê chịu tang mẹ. Nỗi đau buồn cùng với mưu mô thâm độc của Trịnh Hâm đã khiến
Lục Vân Tiên lâm vào cảnh mù lòa. Bao nhiêu tiền bạc mang theo đã bị lừa trong việc chữa chạy đôi
mắt, khiến tiền mất tật mang. Lục Vân Tiên chỉ còn chỗ dựa duy nhất là người tiểu đồng trung thành của
mình…
Khoa thi năm ấy Vương Tử Trực đỗ đầu và Trịnh Hâm đỗ thứ hai. Không may cho thầy trò Lục Vân
Tiên khi Trịnh Hâm trên đường trở về đã gặp họ. Trịnh Hâm đã tìm cách đẩy Lục Vân Tiên xuống biển.
May mắn là Lục Vân Tiên đã trôi dạt vào bờ và được một ông lão đánh cá cứu sống. Ông lão đã đưa
Lục Vân Tiên tới nhà Võ Công. Gia đình Võ Công hoàn toàn bất ngờ và thất vọng trước một Lục Vân
Tiên tàn tạ, mù lòa. Điều họ mong muốn lâu nay là một Lục Vân Tiên Trạng Nguyên trở về vinh quy bái
tổ. Chính vì vậy mà Võ Công đã tìm cách bỏ rơi Lục Vân Tiên trong rừng sâu để hại chàng. Trong khi
đó Võ Công quay sang ve vãn Vương Tử Trực hòng gả con gái cho Trực. Vốn là một người nghĩa khí và
là anh em kết nghĩa của Lục Vân Tiên, Vương Tử Trực đã giận dữ và lên án hành động bất nghĩa của
gia đình Võ Công. Riêng Lục Vân Tiên tuy bị bỏ rơi giữa rừng sâu nhưng được Hớn Minh đưa về chùa
trị bệnh (Hớn Minh lúc này đang ẩn mình trong chùa để trốn sự truy nã của Triều đình vì tội dám giết
một tên tham quan)…
Với mưu đồ chiếm ngôi vua, Trịnh Thái Sư đã câu kết với giặc Ô Qua đem quân sang gây hấn. Triều
đình đã cử Vương Tử Trực làm Nguyên soái và Trịnh Hâm là phó soái đem quân đi chống giặc. Do sự
phản bội của Trịnh Hâm, đội quân của Vương Tử Trực đã thất bại và Vương Tử Trực đã bị giặc bắt cầm
tù. Giặc Ô Qua một lần nữa lại ra tối hậu thư với triều đình. Trịnh Thái sư dâng kế cầu hòa bằng cách
tiến cử Kiều Nguyệt Nga đi triều cống để hại nàng nhằm trả thù. Trên đường đi triều cống Nguyệt Nga
đã nhảy xuống biển tự vẫn vì muốn giữ tròn tiết hạnh với Lục Vân Tiên. Kim Liên phải giả Nguyệt Nga
sang làm vợ vua Ô Qua. Nguyệt Nga không chết và đã được một quản gia của gia đình Bùi Kiệm cứu
sống. Bùi Kiệm muốn lấy Kiều Nguyệt Nga làm vợ nếu không sẽ tố cáo mọi chuyện nàng đã không tuân
chỉ. Nguyệt Nga một lần nữa phải bỏ trốn… Giữa lúc đó triều đình lại mở khóa thi tuyển chọn nhân tài
ra giúp nước chống giặc ngoại xâm.
Lục Vân Tiên lúc này đã chữa khỏi mắt và một lần nữa lại vào kinh ứng thí. Lần này Lục Vân Tiên đã
đỗ trạng nguyên. Chàng được phong làm Nguyên soái thống lĩnh đội quân chống giặc. Lục Vân Tiên đã
xin vua cho triệu tập Hớn Minh và một số người quen biết vào đội quân tướng của mình. Với tài nghệ
và mưu trí thao lược Lục Vân Tiên đã đánh tan giặc Ô Qua, giải cứu được Vương Tử Trực và tìm lại
được Kiều Nguyệt Nga. Đồng thời âm mưu đen tối của cha con Trịnh Thái sư và Trịnh Hâm cũng bị