Chǎm sóc bệnh nhân giai đoạn cuối, hấp hối và bệnh nhân tử vong
1. Mở ĐầU
1.1. Một số bệnh nhân khi vào các cơ sở y tế trong tình trạng ốm yếu có thể ở
giai đoạn cuối của cuộc đời vì đôi khi cái chết xảy ra bất thình lình.
Trách nhiệm đầu tiên của người điều dưỡng là tạo sự thoải mái cho người bệnh
tới mức có thể đáp ứng những nhu cầu về mặt cảm xúc của bệnh nhân và thân
nhân
Vấn đề quan trọng cần nhớ là chǎm sóc bệnh nhân ở giai đoạn cuối cùng quan
trọng như chǎm sóc bệnh nhân đang hồi phục. Vì như vậy là giúp cho bệnh nhân
ở giai đoạn cuối cuộc đời được thanh thản trước cái chết.
Sự chết là rất đáng sợ, ở giai đoạn cuối cuộc đời bệnh nhân thường cảm thấy
rất cô đơn tuyệt vọng, do vậy người điều dưỡng phải luôn luôn có mặt bên cạnh
bệnh nhân để an ủi và giúp đỡ bệnh nhân.
Khi bác sĩ xác nhận bệnh nhân đã chết, ngoài việc đáp ứng yêu cầu của bệnh
nhân và thân nhân theo phong tục tập quán, tôn giáo riêng, người điều dưỡng
cần phải thực hiện các công việc cần làm khi bệnh nhân tử vong.
1.2. Trước khi bệnh nhân chết có nhiều diễn biến, thay đổi khác nhau theo 5 giai
đoạn sau đây:
Hình 20. Giai đoạn cuối của cuộc đời bệnh nhân. (trang 65)
1.2.1. Sự từ chối:
Giai đoạn này bệnh nhân không chấp nhận cái chết, họ nghĩ điều này không xảy
ra với họ mà nó xảy ra với người khác. Đây là phản ứng đầu tiên của bệnh nhân.

1.2.2. Sự tức giận:
Giai đoạn tức giận được thể hiện bằng nhiều cách, bệnh nhân có thể được biểu
lộ bằng sự giận dữ với nhân viên bệnh viện hoặc người nhà vì một lý do nào đó.
Đây là sự phản ứng bình thường vì họ đang phản ứng với sự mất mát mà họ
thấy từ trước.
1.2.3. Sự mặc cả.
Đây là giai đoạn người bệnh tìm cách mặc cả để có một kết quả khác, sự mặc
cả này có liên quan đến tội lỗi, bệnh nhân sẽ yêu cầu gọi thầy cúng, mục sư...

bệnh nhân được thoải mái (H.23)
Hình 23. Kê gối cho bệnh nhân nằm thoải mái (trang 67)
2.2.3. Đáp ứng nhu cầu giao tiếp.
Đối với những bệnh nhân vẫn còn tỉnh táo, điều dưỡng viên luôn luôn ở bệnh
cạnh an ủi bệnh nhân.
Không nói những điều liên quan đến bệnh tật của bệnh nhân để bệnh nhân nghe
thấy, vì sự nghe của bệnh nhân là một trong những giác quan cuối cùng trước
khi chết.
2.2.4. Đáp ứng nhu cầu về thị giác.
Phòng của bệnh nhân đảm bảo sạch sẽ, thoáng khí bởi vì khi sắp chết sự nhìn
nhận của bệnh nhân sẽ tan dần đi, một cǎn phòng tối om làm cho bệnh nhân sợ
hãi.
2.2.5. Đáp ứng nhu cầu về dinh dưỡng:
Bệnh nhân cần thiết ǎn lỏng, mềm, số lượng ít, ǎn làm nhiều bữa trong ngày,
nếu bệnh nhân không ǎn được cho bệnh nhân ǎn bằng ống thông hoặc truyền
dịch.
2.2.6. Đáp ứng nhu cầu vệ sinh rǎng miệng.
Bệnh nhân cần được chǎm sóc rǎng miệng, đặc biệt miệng bệnh nhân có thể bị
khô vì bệnh nhân thở qua đường miệng.
Trong trường hợp này điều dưỡng có thể bôi mỡ glycerin vào môi bệnh nhân
(bệnh nhân tiết nhiều đờm dãi phải hút đờm dãi cho bệnh nhân), nếu bệnh nhân
có rǎng giả, điều dưỡng viên tháo rǎng giả ra làm vệ sinh xong lại lắp lại cho
bệnh nhân (H.24).
Hình 24. Tháo rǎng giả làm vệ sinh (trang 68)
2.2.7. Đáp ứng nhu cầu về bài tiết:
- Bệnh nhân ở giai đoạn cuối có thể ỉa đái dầm dề, không tự chủ, nhiệm vụ của
điều dưỡng là luôn giữ cho cơ thể bệnh nhân và giường bệnh được sạch sẽ
- Thay ga trải giường bất cứ lúc nào thấy cần thiết giúp cho bệnh nhân được
sạch sẽ, dễ chịu.
2.2.8. Đáp ứng nhu cầu về oxy liệu pháp:

3.3. Bệnh nhân giảm trương lực cơ, cơ thể trở nên ủ rũ, thiếu sinh lực, quai hàm
trễ ra, miệng bệnh nhân lệch, mũi vẹo, nói khó, nuốt khó dần dần mất phản xạ.
3.4. Mắt đờ dại không phản xạ khi đưa tay ngang qua mắt bệnh nhân (đồng tử
giãn).
3.5. Sự thở chậm đi và khó thở hơn. Họng bị ứ đọng đờm, chất nhầy. Khi thở có
thể gây ra âm thanh gọi là "tiếng nấc hấp hối".
3.6. Mạch bệnh nhân nhanh, nhỏ, rối loạn, khó bắt.
3.7. Trước lúc bệnh nhân ngừng thở, mạch sẽ mờ dần đi, lúc này không sờ thấy
mạch bệnh nhân nữa.
3.8. Khi bệnh nhân sắp chết, điều dưỡng luôn có mặt bên cạnh bệnh nhân, phát
hiện kịp thời các dấu hiệu và sự thay đổi về tình trạng của bệnh nhân. Báo cáo
ngay cho điều dưỡng trưởng và bác sĩ biết mặc dù ở giai đoạn này điều dưỡng
không thể làm được nhiều cho bệnh nhân nhưng sự có mặt thường xuyên sẽ là
nguồn an ủi lớn đối với bệnh nhân và thân nhân.
4. THựC HIÊN CáC VIệC CầN LàM KHI BệNH NHÂN Tử VONG.
Khi bác sĩ xác định bệnh nhân đã chết, ngoài việc đáp ứng các nhu cầu của thân
nhân người chết. Điều dưỡng viên chuẩn bị phương tiện để thực hiện các công
việc cần làm tiếp khi bệnh nhân tử vong.
4.1. Chuẩn bị phương tiện.
- Bình phong
- Kìm Kocher, kéo
- Khay quả đậu, bông thấm nước, bông gạc.
- Bǎng dính, bǎng cuộn.
- Quần áo sạch, khǎn bông.
- Vải phủ, túi đựng đồ bẩn
- Phiếu bệnh nhân, hồ sơ bệnh án.