Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC HÌNH THỨC TRẢ LƯƠNG, TRẢ
THƯỞNG
I. Cơ sở lý luận các hình thức trả lương
1. Một số quan niệm về tiền lương
- Trước thời ký đổi mới ở nước ta:
Người ta quan niệm tiền lương là một phần của thu nhập Quốc dân được
biểu hiện bằng tiền và được phân chia cho người lao động một cách có kế hoạch
theo quy luật phân phối theo lao động.
- Tổ chức lao động quốc tế (ILO) cho rằng: Tiền lương là số tiền mà người sử
dụng lao động trả cho người lao động theo một số lượng nhất định không căn cứ
vào số giờ làm việc thực tế, thường được trả theo tháng hoặc nửa tháng….
1.2 Khái niệm tiền lương trong nền kinh tế thị trường
Tiền lương là giá cả sức lao động được hình thành trên cơ sở thoả thuận
giữa người lao động với người sử dụng lao động thông qua hợp đồng lao động
(bằng văn bản hoặc bằng miệng), phù hợp với quan hệ cung cầu sức lao động
trên thị trường lao động và phù hợp với các quy định tiền lương của pháp luật
lao động một cách thường xuyên và ổn định trong khoảng thời gian hợp đồng
lao động.
1.3 Yêu cầu của tiền lương
- Tiền lương đóng vai trò chủ yếu trong việc thực hiện quy luật phân phối
theo lao động, đồng thời vận động trong mối quan hệ chặt chẽ với các quy luật
kinh tế khác.
- Tiền lương phải là nguồn thu nhập chủ yếu đảm bảo đời sống vật chất
tinh thần cho người lao động theo sự phát triển kinh tế xã hội trong quá trình
làm việc cũng như khi hết độ tuổi lao động.
- Tiền lương được xác định dựa trên các yếu tố điều kiện lao động, các
tiêu chuẩn lao động và chế độ làm việc ngày càng hoàn thiện theo quy định của
pháp luật lao động.
- Tiền lương phải được đặt trên mối quan hệ hợp lý với các chỉ tiêu lợi
nhuận, năng suất lao động, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế và các chính sách
xã hội.

phần tích luỹ dự phòng cho cuộc sống sau này, khi họ hết khả năng lao động
hoặc chẳng may gặp rủi ro.
* Chức năng xã hội
Cùng với việc kích thích không ngừng nâng cao năng suất lao động tiền
lương là yếu tố kích thích việc hoàn thiện các mối quan hệ lao động.
2. Tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế
2.1 Tiền lương danh nghĩa
Tiền lương danh nghĩa là số lượng tiền tệ mà người sử dụng lao động trả
cho người lao động, phù hợp với số lượng, chất lượng lao động mà họ đã bỏ ra.
2.2 Tiền lương thực tế
Là số lượng tư liệu sinh hoạt và dịch vụ mà người sử dụng lao động, trao
đổi bằng tiền lương danh nghĩa của mình sau khi đã đóng góp các khoản thuế,
khoản đóng góp phải nộp theo quy định.
2.3 Vai trò của tiền lương trong sản xuất kinh doanh
- Tái sản xuất sức lao động: Tiền lương phải đảm bảo được tái sản xuất
sức lao động giản đơn và sức lao động mở rộng.
- Tiền lương có vai trò điều phối người lao động: Với mức thu nhập thoả
đáng mà doanh nghiệp trả, sẽ có trách nhiệm hơn trong công viêc và họ sẽ tự
giác nhận công việc được giao trong điều kiện phù hợp.
- Tiền lương có vai trò quản lý lao động: Qua việc trả lương, doanh
nghiệp có thể giám sát, quản lý người lao động theo cách của từng công ty và
phù hợp với luật lao động Việt Nam.
- Tiền lương có chức năng thanh toán: Dùng tiền lương để thanh toán các
chi phí phát sinh trong đời sống sinh hoạt hằng ngày.
2.4 Những nguyên tắc cơ bản trong tiền lương
- Trả lương theo số lượng, chất lượng lao động. Kết quả sản xuất biểu hiện ở
chất lượng và hiệu quả công việc. Nó thể hiện ở chỗ ai lao động nhiều, công
việc hiệu quả trình độ tay nghề cao thì được trả lương cao và ngược lại.
- Đảm bảo tốc độ tăng năng suất lao động tăng nhanh hơn tiền lương bình quân.
Tiêu dùng không thể vượt quá khả năng sản xuất mà cần có tích luỹ. Việc đảm

Trong đó:
- Lsp: tiền lương sản phẩm của công nhân
- Q: Sản lượng thực tế của công nhân
- ĐG: Đơn giá sản phẩm
b) Hình thức trả lương sản phẩm tập thể
Là chế độ trả lương căn cứ vào số lượng sản phẩm hay công việc do một
tập thể công nhân đã hoàn thành và đơn giá tiền lương của một đơn vị sản phẩm
hay một đơn vị công việc cho tập thể.
3.2 Hình thức trả lương theo thời gian
Là hình thức trả lương căn cứ vào mức lương cấp bậc hoặc chức vụ và
thời gian làm việc thực tế của công nhân viên chức. Thực chất của hình thức
này là trả công theo số ngày công thực tế đã hoàn thành.
4. Quy chế trả lương trong các cơ quan, doanh nghiệp
* Khái niệm: Quy chế trả lương là văn bản quy định những nội dung, nguyên
tắc, phương pháp hình thành, sử dụng và phân phối quỹ lương trong cơ quan
doanh nghiệp nhằm đảm bảo tính công bằng và tạo động lực trong trả lương.
4.1 Các nguyên tắc xây dựng quy chế trả lương
- Công khai, dân chủ trong xây dựng quy chế trả lương.