Thực trạng chính sách quản lý giá của nhà nớc
mặt hàng xăng dầu nhập khẩu ở việt nam
I. Thực trạng và chính sách quản lý giá ở Việt Nam từ năm 1991 đến nay
Cơ chế và chính sách quản lý giá trong cơ chế thị trờng đã đợc thực hiện, đợc
chỉnh lý ngày càng hoàn thiện hơn kể từ năm 1991 tới nay thông qua các mặt hoạt
động sau đây.
1. Bình ổn giá cả thị trờng
ổn định giá là tiền đề của sự phát triển kinh tế. Nếu không tạo đợc sự ổn định
giá một cách vững chắc trên mặt bằng xã hội thì tất cả các giải pháp cải cách đều
mất hết ý nghĩa kinh tế xã hội và chúng không còn cơ sở xã hội nữa. Để chủ động
thực hiện tốt công tác bình ổn giá, Thủ tớng Chính phủ có quyết định số 151-TTg
ngày 12/4/1993 về việc hình thành, sử dụng và quản lý quỹ bình ổn giá. Việc hình
thành và sử dụng quỹ bình ổn giá nhằm mực đích giữ giá các mặt hàng chủ yếu cho
sản xuất và đời sống đợc định, góp phần kiềm chế lạm phát. Quỹ bình ổn giá đợc
hình thành bởi các khoản thu linh hoạt và chỉ áp dụng đối với những mặt hàng có
chênh lệch giá phát sinh khi doanh nghiệp có lợi thế kinh doanh, do thị trờng hoặc
do điều kiện sản xuất tạo ra chênh lệch giá, và có lợi nhuận siêu ngạch. Các khoản
phụ thu này đợc quy định và thực hiện linh hoạt phù hợp với sự biến động của giá
thị trờng trong nớc và thế giới. Quỹ bình ổn giá thực sự là một giải pháp quan
trọng, nó sử dụng quan hệ thị trờng để giải quyết chính vấn đề của thị trờng một
cách hợp quy luật. Quỹ bình ổn giá giúp nhà nớc có một lực lợng vật chất để chủ
động chi phối cung cầu, điều hoà thị trờng, ổn định giá cả hàng hoá, góp phần ổn
định thu chi ngân sách.
2. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý giá
Theo quyết định 137/HĐBT về quản lý giá, các cơ quan quản lý giá từ trung ơng
đến địa phơng đã đợc kiện toàn. Đồng thời đã có các thông t, chỉ thị, hớng dẫn thực
hiện việc phân công, phân cấp quản lý giá, thực hiện đăng ký giá, hiệp thơng giá,
niêm yết giá
3. Tăng cờng công tác thông tin giá cả, thị trờng
Ban vật giá Chính phủ đã chủ động tích cực thiết lập mạng lới thông tin giá cả,
thị trờng thống nhất trong cả nớc. Các quy định về báo cáo, phân tích, dự báo giá

việc đa dạng hoá nguồn cung cấp năng lợng và cơ bản sản xuất của họ có khả năng
cạnh tranh cao, năng suất cao, hiệu quả lớn thì đã hạn chế đợc phần nào tác động
gây thiệt hại cho nền kinh tế. Nhng ở nhiều nớc cũng phải chấp nhận giải pháp nhà
nớc không can thiệp trực tiếp vào mức giá xăng dầu, không thực hiện việc trợ giá,
bù lỗmà để giá xăng dầu vận động theo cơ chế thị trờng.
Trên thị trờng thế giới, xăng dầu các loại có quan hệ mật thiết với dầu thô cả về
cung và giá cả. Hàng năm Việt Nam sản xuất trên 17 triệu tấn dầu thô nhng chủ
yếu cho xuất khẩu, trong khi đó hầu nh lại phải nhập khẩu hầu nh toàn bộ xăng,
dầu các loại với mức khoảng 10 triệu tấn/năm. Điều đó không chỉ ảnh hởng tới lợi
nhuận thu đợc từ hoạt động dầu khí mà còn làm ảnh hởng tới chính sách an toàn
năng lợng quốc gia.
Ngân hàng thế giới WB dự báo cầu xăng dầu trong giai đoạn 2001 - 2005 của
Việt Nam trên cơ sở các giả định về tốc độ tăng GDP bình quân là 7,1%/1 năm và
tốc độ tăng dân số là 1,6%/1 năm thì nhu cầu về xăng dầu tăng bình quân là
7,7%/1 năm. Trong khi đó, sản xuất nội địa mới đạt đợc sản lợng quá nhỏ. Tháng
10/1998, Saigonpetro sản xuất xăng đạt 3000 tấn/1 tháng, đến năm 2003 đã đạt 154
nghìn tấn. Nếu tiến trình xây dựng nhà máy lọc dầu Dung Quất diễn ra đúng nh dự
kiến thì khoảng 2008, Việt Nam cũng chỉ có thể tự cung tự cấp đợc khoảng 6,5
triệu tấn, hơn 50% còn lại phải nhập khẩu. Khi nhà máy lọc dầu Nghi Sơn đi vào
hoạt động, việc thiếu xăng dầu vẫn tiếp tục xảy ra. Nh vậy, cả hiện tại và tơng lai, l-
ợng xăng dầu tiêu thụ ở Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Điều đó có ảnh h-
ởng đáng kể đến giá và chính sách giá của các sản phẩm xăng, dầu.
Nguồn nhập khẩu cũ trớc năm 1990 là từ Liên Xô (cũ) và nay là từ Singapore,
Thái Lan, Nhật Bản và Hàn QuốcKhối lợng nhập khẩu tăng bình quân 10%/1
năm. Năm 2001, nhập 9,2 triệu tấn, năm 2002 - 10,3 triệu tấn, năm 2003 - 11,5
triệu tấn, năm 2004 khoảng 13 triệu tấn. Chủ trơng của chính phủ Việt Nam là đảm
bảo đáp ứng đầy đủ nhu cầu xăng dầu trong nớc do vậy có thể nói tơng quan cung
cầu mặt hàng xăng dầu trong thời gian tới, cả về mặt ngắn hạn và trung hạn sẽ
không có gì căng thẳng. Tuy nhiên hầu hết lợng xăng dầu bán lẻ từ các đại lý là do
nhập khẩu nên giá xăng dầu trong nớc là rất nhạy cảm với giá thị trờng thế giới;

trờng thế giới tại thời điểm điều chỉnh giá cuối tháng 2/2004 thì xăng Mogas 92
tăng 22,5%; diezel 0,5% tăng 11,7%; dầu hoả 20,8%; madút 12,4%. Với mức giá
xăng dầu thế giới nh vậy thì giá vốn (trừ thuế nhập khẩu là 0%) của các loại xăng
dầu trong nớc cao hơn giá bán hiện hành từ 9,1% đến 19,7% tuỳ từng loại nhiên
liệu.
Thứ t, đây lại là mặt hàng thờng xuyên biến động do rất nhiều yếu tố trong đó
phải kể đến chính sách về giá dầu của OPEC. Các quyết định cũng nh chính sách
của OPEC nhằm đem lại lợi ích cho các quốc gia thành viên, song lại ảnh hởng rất
lớn và làm biến động nền kinh tế toàn cầu thông sự điều chỉnh về giá cũng nh lợng
cung dầu. Nhìn lại cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 - 1974, lệnh cấm vận dầu
mỏ - ngng mọi hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của các nớc Trung Đông đã gây hậu
quả tai hại đối với thị trờng dầu mỏ thế giới, đặc biệt là các thị trờng Mỹ, Nhật Bản
và Hà Lan. Tuy nhiên, thiệt hại thực sự đối với nền kinh tế thế giới chính là quyết
định tăng giá dầu của OPEC đợc đa ra vào đúng thời gian đó. Vào tháng 1/1974,
giá dầu thô nhập từ các nớc arập tăng gấp 4 lần. Vào thời điểm hiện nay, cho dù
giá năng lợng chỉ tăng 10% cũng đã gây ảnh hởng lớn tới nền kinh tế thế giới. Tốc
độ hồi phục của nền kinh tế Mỹ nhanh hơn dự đoán sau cuộc khủng hoảng 11/9.
Tuy nhiên, giá năng lợng tăng mạnh, đặc biệt là dầu mỏ, chính là rào cản chính
kìm hãm đà phục hồi của nền kinh tế lớn nhất thế giới này. Các quốc gia phải nhập
khẩu dầu mỏ, đặc biệt là các thành viên của EU và Nhật Bản, cũng không phải là
trờng hợp ngoại lệ. Mối quan hệ biện chứng giữa giá năng lợng và hiệu quả hoạt
động của các nền kinh tế lớn trên thế giới hết sức rõ ràng. Tốc độ phục hồi thần kỳ
của nền kinh tế Mỹ trong giai đoạn cuối thập kỷ 90 phụ thuộc phần lớn vào giá
năng lợng thấp. Kể từ năm 1998, giá năng lợng tăng nhanh đã làm chậm tốc độ
tăng trởng kinh tế và khiến Mỹ rơi vào suy thoái. Trong giai đoạn cuối thập kỷ 90,
giá dầu thấp một phần cũng do tình hình hoạt động thiếu hiệu quả của các nớc
OPEC. Đơn cử, trong năm 2002, tính cả 11 quốc gia thành viên OPEC cũng chỉ
chiếm 1/3 tổng sản lợng dầu mỏ thế giới. Các nhà sản xuất dầu mỏ phải đau đầu
lựa chọn giữa lợi ích của giá cao và sự cần thiết phải duy trì doanh thu của mình.