7.1 DẪN NHẬP
Trong chương này, chúng ta tìm hiểu một ít về cách thiết kế chương trình theo hướng đối
tượng, các bước cơ bản cần thiết khi bắt tay vào viết chương trình trên quan điểm thiết kế
và thảo chương.
7.2 CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG
Có năm giai đoạn để phát triển hệ thống phần mềm theo hướng đối tượng:
Phân tích yêu cầu (Requirement analysis)
Phân tích (Analysis)
Thiết kế (Design)
Lập trình (Programming)
Kiểm tra (Testing)
Phân tích yêu cầu
Bằng việc tìm hiểu các trường hợp sử dụng (use case) để nắm bắt các yêu cầu của
khách hàng, của vấn đề cần giải quyết. Qua trường hợp sử dụng này, các nhân tố
bên ngoài có tham gia vào hệ thống cũng được mô hình hóa bằng các tác nhân. Mỗi
trường hợp sử dụng được mô tả bằng văn bản, đặc tả yêu cầu của khách hàng.
Phân tích
Từ các đặc tả yêu cầu trên, hệ thống sẽ bước đầu được mô hình hóa bởi các khái
niệm lớp, đối tượng và các cơ chế để diễn tả hoạt động của hệ thống.
Trong giai đoạn phân tích chúng ta chỉ mô tả các lớp trong lĩnh vực của vấn đề cần
giải quyết chứ chúng ta không đi sâu vào các chi tiết kỹ thuật.
Thiết kế
Trong giai đoạn thiết kế, các kết quả của quá trình phân tích được mở rộng thành
một giải pháp kỹ thuật. Một số các lớp được thêm vào để cung cấp cơ sở hạ tầng kỹ
thuật như lớp giao diện, lớp cơ sở dữ liệu, lớp chức năng, …
Lập trình
Đây còn gọi là bước xây dựng, giai đoạn này sẽ đặc tả chi tiết kết quả của giai đoạn
thiết kế. Các lớp của bước thiết kế sẽ được chuyển thành mã nguồn theo một ngôn
ngữ lập trình theo hướng đối tượng nào đó.
Kiểm tra
Trong giai đoạn kiểm tra, có bốn hình thức kiểm tra hệ thống:

Tìm kiếm các đặc tính chung (dữ liệu chung) trong các dạng đối tượng này,
những gì chúng cùng nhau chia xẻ.
Xác định được lớp cơ sở dựa trên cơ sở các đặc tính chung của các dạng đối
tượng.
Từ lớp cơ sở, sử dụng quan hệ tổng quát hóa để đặc tả trong việc đưa ra các lớp
dẫn xuất chứa các thành phần, những đặc tính không chung còn lại của dạng đối
tượng. Bên cạnh đó, chúng ta còn đưa ra các lớp có quan hệ với các lớp cơ sở và
lớp dẫn xuất; các quan hệ này có thể là quan hệ kết hợp, quan hệ tập hợp lại, quan
hệ phụ thuộc.
Với các bước trên chúng ta có được cây phả hệ và quan hệ giữa các lớp. Đối với hệ thống
phức tạp hơn, chúng ta cần phải phân tích để giải quyết được vấn đề đặt ra theo trật tự sau:
Phân tích một cách cẩn thận về các đối tượng của bài toán theo trật tự từ dưới lên
(bottom up).
Tìm ra những gì tồn tại chung giữa các đối tượng, nhóm các đặc tính này lại để
được các lớp cơ sơ như hình 7.1
Hình 7.1
Tiếp tục theo hướng từ dưới lên, chúng ta thiết kế được các đối tượng phù hợp
như hình 7.2
Hình 7.2
Bằng cách này, chúng ta tiếp tục tìm các đặc tính chung cho đến tột cùng của các đối
tượng.
Sau đó cài đặt theo hướng đối tượng từ trên xuống bằng cách cài đặt lớp cơ sở
chung nhất.
Tiếp tục cài đặt các lớp dẫn xuất trên cơ sở các đặc tính chung của từng nhóm đối
tượng.
Cho đến khi tất cả các dạng đối tượng của hệ thống được cài đặt xong để được
cây phả hệ.
7.5 CÁC VÍ DỤ
Ví dụ 7.1: Tính tiền lương của các nhân viên trong cơ quan theo các dạng khác nhau.
Dạng người lao động lãnh lương từ ngân sách Nhà nước được gọi là cán bộ, công chức

17: float Luong;
18: public:
19: Nguoi();
20: virtual void TinhLuong()=0;
21: void Xuat() const;
22: virtual void Nhap();
23: };
24:
25: #endif
File PERSON.CPP
PERSON.CPP
1: //PERSON.CPP
2: Định nghĩa hàm thành viên cho lớp Nguoi
3: #include <iomanip.h>
4: #include <string.h>
5: #include "person.h"
6:
7: Nguoi::Nguoi()
8: {
9: strcpy(HoTen,"");
10: strcpy(MaSo,"");
11: Luong=0;
12: }
13:
14: void Nguoi::Xuat() const
15: {
16: cout<<"Ma so:"<<MaSo<<",Ho va ten:"<<HoTen
17: #9;
<<",Luong:"<<setiosflags(ios::fixed)<<setprecision(0)<<
Luong<<endl;

18: #endif
File STAFF.CPP
STAEF.CPP
1: //STAFF.CPP
2: Định nghĩa hàm thành viên cho lớp BienChe
3: #include "staff.h"
4:
5: BienChe::BienChe()
6: {
7: HeSoLuong=HeSoPhuCap=0;
8: }
9:
10: void BienChe::Nhap()
11: {
12: Nguoi::Nhap();
13: cout<<"He so luong:";
14: cin>>HeSoLuong;
15: cout<<"He so phu cap chu vu:";
16: cin>>HeSoPhuCap;
17: }
18:
19: void BienChe::TinhLuong()
20: {
21: Luong=MUC_CO_BAN*(1.0+HeSoLuong+HeSoPhuCap);
22: }
File CONTRACT.H
CONTRACT.H
1: //CONTRACT.H
2: Định nghĩa lớp HopDong
3: #ifndef CONTRACT_H

12: Nguoi::Nhap();
13: cout<<"Tien cong:";
14: cin>>TienCong;
15: cout<<"Ngay cong:";
16: cin>>NgayCong;
17: cout<<"He so vuot gio:";
18: cin>>HeSoVuotGio;
19: }
20:
21: void HopDong::TinhLuong()
22: {
23: Luong=TienCong*NgayCong*(1+HeSoVuotGio);
24: }
File CT7_1.CPP:
CT7_1.CPP
1: //CT7_1.CPP
2: //Chương trình 7.1
3: #include <iostream.h>
4: #include <ctype.h>
5: #include "person.h"
6: #include "staff.h"
7: #include "contract.h"