Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU.

I.

Đặt vấn đề.
Hiện nay giáo dục phổ thông nước ta đã và đang chuyển từ chương trình

giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học. Đòi hỏi người
giáo viên phải tích cực đổi mới về phương pháp dạy học theo hướng dạy cách
học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm
chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra
trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề,
coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình
học tập của học sinh. Để đáp ứng được yêu cầu đó, dạy học hoạt động trải
nghiệm sáng tạo được xem là phương pháp dạy học tích cực và có hiệu quả.
Đối với học sinh, học tập dưới dạng hoạt động trải nghiệm là phương pháp thực
hiện học đi đôi với hành, học qua làm, học giải quyết các vấn đề thực tiễn trong
cuộc sống ngay trong lớp, trong trường. Đây được đánh giá là phương pháp ưu
việt cho sự phát triển năng lực sáng tạo, giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức,
hình thành các kĩ năng, giá trị và phẩm chất của bản thân.
Từ thực tiễn giảng dạy, tôi luôn trăn trở và suy nghĩ làm thế nào để mỗi bài
học, mỗi hoạt động của học sinh đều để lại được dấu ấn tích cực trong tâm trí
của các em, làm thế nào để các em tham gia hoạt động trải nghiệm như là một
nhu cầu của bản thân, các em có cơ hội được thể hiện mình. Qua đó giáo viên
phát hiện được năng lực thực sự của học sinh để có những điều chỉnh phù hợp
về phương pháp dạy học..
Từ những lí do đó tôi chọn đề tài “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh
tham gia các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học môn Ngữ văn 9” làm
đề tài nghiên cứu. Trên tinh thần tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi và học hỏi kinh


Phần thứ hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.

Cơ sở lí luận

1. Quan niệm về hoạt động trải nghiệm sáng tạo.

Tác giả: Cao Đình Cường.
2


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

Hiện nay, hoạt động trải nghiệm sáng tạo đã được áp dụng khá phổ biến
trong dạy học. Đây được xem là một hoạt động mà qua đó giúp học sinh kết nối
kiến thức được học trong sách vở với cuộc sống.
Trong dự thảo về chương trình giáo dục phổ thông mới, Bộ giáo dục đưa ra
cũng đã nêu “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục trong đó
từng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã
hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm,
đạo đức, các kỹ năng và tích luỹ kinh nghiệm riêng của cá nhân. Trải nghiệm
sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học; đồng thời trong kế
hoạch giáo dục cũng bố trí các hoạt động trải nghiệm sáng tạo riêng, mỗi hoạt
động này mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kỹ năng
khác nhau. Bằng hoạt động trải nghiệm của bản thân, mỗi học sinh vừa là người
tham gia, vừa là người kiến thiết và tổ chức các hoạt động cho chính mình nên
học sinh không những biết cách tích cực hoá bản thân, khám phá bản thân, điều
chỉnh bản thân mà còn biết cách tổ chức hoạt động, tổ chức cuộc sống và biết

Krông Ana về việc hướng dẫn các trường THCS triển khai thực hiện nhiệm vụ
Giáo dục THCS năm học 2018-2019 cũng đã nêu một trong những nhiệm vụ
trọng tâm là “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học phù hợp với
yêu cầu hiện nay. Tăng cường ứng dụng CNTT trong dạy học; Dạy học trải
nghiệm sáng tạo; kích thích HS nghiên cứu khoa học; Dạy học tài liệu địa
phương” …. Như vậy dạy học hoạt động TN-ST được xem là một nội dung quan
trọng trong đổi mới dạy học và đây cũng là một phương pháp dạy học mới nhằm
tiếp cận dần với nội dung chương trình giáo dục phở thông mới. Thông qua hoạt
động TN-ST học sinh sẽ nâng cao khả năng vận dụng kiến thức từ các bài học
vào từng tình huống thực tiễn của cuộc sống. Chính điều này đã làm cho học
sinh tiến gần hơn đến với những chân lí khoa học.
Như vậy có thể thấy rằng: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được xem là một
phần quan trong của việc đổi mới phương pháp dạy học. Kết quả hoạt động trải
nghiệm của học sinh có thể được sử dụng để đánh giá kết quả quá trình học tập
của học sinh.
II.

Thực trạng.

Tác giả: Cao Đình Cường.
4


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

1. Chương trình hoạt động TN- ST trong môn học Ngữ văn 9.
Trường THCS Lê Văn Tám nằm trên địa bàn xã Bình Hòa, huyện Krông
Ana, tỉnh ĐăkLăk. Năm học 2018-2019, trường có tổng số 427 học sinh, định
biên thành 12 lớp trong đó khối 9 có 3 lớp với tổng số 94 học sinh.
Những năm qua, dạy học hoạt động TN-ST đã được giáo viên áp dụng vào

về lý thuyết.
Đối với học sinh, các em là học sinh nông thôn nên việc được tham gia hoặc
chứng kiến các hoạt động của địa phương liên quan đến chủ đề người lính hay
người phụ nữ là tương đối hạn chế. Ở địa phương không có cở sở hay địa điểm
nào để đáp ứng nhu cầu về trải nghiệm tham quan điều này cũng gây nên nên
hạn chế cho các em khi tìm hiểu học tập, trải nghiệm về hai chủ đề nói trên.
Việc hướng dẫn học sinh ở một số giáo viên còn mang tính chủ quan, một
chiều – tức là giáo viên giao nhiệm vụ và học sinh thực hiện rồi báo cáo, làm
như vậy chưa thực sự phát huy được tiềm năng sáng tạo của học sinh. Chưa tạo
cho các em nhận thức về hoạt động TN-ST là một nhu cầu của cuộc sống, giáo
viên chưa bám sát được học sinh, không nắm bắt hết được những khó khăn
vướng mắc của học sinh để giúp các em tháo gỡ. Một số học sinh cũng chưa
nhận thức đầy đủ được những yêu cầu cụ thể của hoạt động như: Hoạt động này
để làm gì? Cần phải đạt được gì? Vì vậy mà một số em không thực sự hào hứng
tham gia, nhiều khi không hoàn thành được nhiệm vụ của cá nhân.
Để làm rõ hơn về những tồn tại và hạn chế của vấn đề này, ngay từ đầu năm,
tôi đã thực hiện một khảo sát đối với 94 em học sinh lớp 9 trong năm học 20182019 với nội dung và kết quả như sau:
Câu hỏi 1. Em có thích học môn Ngữ văn không? Vì sao?
Câu hỏi 2. Em thấy hoạt động TN-ST trong dạy học Ngữ văn có cần thiết
không?
Câu hỏi 3. Em có hứng thú khi tham gia các hoạt động trải nghiệm trong môn
Ngữ văn không?

Tác giả: Cao Đình Cường.
6


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

Kết quả khảo sát cho thấy vẫn có khoảng 20% học sinh không thích học bộ


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

III. Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
Dạy học định hướng phát triển năng lực ở học sinh thì giáo viên cần phải
nhận biết được khả năng, năng lực của học sinh thông qua nhiều kênh thông tin
khác nhau. Có học sinh thì kể chuyện hay; có học sinh viết văn hay; có học sinh
diễn kịch tốt, có em mạnh dạn nhưng có em nhút nhát..vv.. trong dạy học giáo
viên cần phải kích thích được học sinh để các em có thể tham gia trải nghiệm
một cách chủ động, nhiệt tình.
Từ thực tế giảng dạy, trên cơ sở đánh giá những nội dung và kết quả tổ
chức triển khai các hoạt động TN-ST trong những năm học trước, hướng đến
những điều chỉnh tích cực đổi mới phương pháp dạy học tôi đã tiến hành những
biện pháp sau đây:
1. Biện pháp 1.
Giúp học sinh nhận thức đầy đủ về hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong học tập môn Ngữ văn 9.
Ngay từ đầu năm học giáo viên phải định hướng cho học sinh hiểu rõ
được Thế nào là hoạt động trải nghiệm sáng tạo? Tham gia hoạt động để làm gì?
Học sinh phải làm gì trong mỗi hoạt động đó?...
Đồng thời để kích thích các em sự tò mò, hào hứng tham gia các hoạt
động giáo viên cần phải hướng dẫn giúp các em có được cái nhìn tổng thể về
những yêu cầu cho mỗi hoạt động theo chủ đề hoặc yêu cầu về hoạt động trải
nghiệm cho mỗi bài học.
Đối với chủ đề hoạt động trải nghiệm “Phụ nữ xưa và nay” được triển
khai từ khi học xong tiết 41 và học sinh báo cáo kết quả sau khi học tiết 57. Yêu
cầu học sinh phải có được những cảm về những vẻ đẹp của người phụ nữ Việt
Nam qua từng thời kỳ: trong thời kỳ đất nước còn chế độ phong kiến và trong
thời kỳ ngày nay. Qua các văn bản đã được học gồm: “Chuyện người con gái
Nam Xương” của Nguyễn Dữ; “Truyện Kiều” của Nguyễn Du; truyện “Lục Vân

điểm của địa phương và tình hình thực tế của nhà trường, giáo viên có thể chọn
một số hình thức hoạt động trải nghiệm như: Hội thi; Tham quan thực địa;
2. Biện pháp 2.
Tác giả: Cao Đình Cường.
9


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

Giúp giáo viên bộ môn nâng cao chất lượng trong việc xây dựng kế
hoạch, thiết kế chương trình cho mỗi hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
Có thể nói vai trò của người giáo viên được xem là một tổng đạo diễn. Để
chuẩn bị cho mỗi hoạt động cần phải tiến hành xây dựng kế hoạch chi tiết để
hướng dẫn cho học sinh tham gia hoạt động theo một kịch bản nhất định. Các
nội dung trải nghiệm cần phải phù hợp với chủ đề, đúng quan điểm đường lối
giáo dục.
Kế hoạch cho một chủ đề hoạt động trải nghiệm cần đảm bảo các yêu cầu
sau:
- Đáp ứng đúng nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
- Đặt tên cho hoạt động
- Xác định mục tiêu của hoạt động TNST
- Xác định nội dung và phương pháp, phương tiện, hình thức của hoạt động
- Lập kế hoạch
- Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy.
- Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động
Kế hoạch tổng thể này cần xác định cụ thể về nội dung và hình thức tổ chức
hoạt động (tham khảo phụ lục 1)
Người giáo viên bộ môn xây dựng kế hoạch chi tiết có sự tham khảo ý
kiến của nhóm giáo viên cùng bộ môn. Kế hoạch này phải được thông qua tổ
chuyên môn góp ý và duyệt trước khi thực hiện.

- Thành phần tham gia: Nhóm gồm các học sinh có đặc điểm giống nhau
hay không giống nhau?
- Hình thức tổ chức / Quy mô: Hình thức tổ chức nào phù hợp nhất với hoạt
động học tập? Quy mô như nào thì đạt được mục đích?
- Cách thức tiến hành: Các nhóm sẽ được tiến hành như thế nào?
Tác giả: Cao Đình Cường.
11


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

Nhóm tối ưu là nhóm có khả năng kết hợp và hỗ trợ tốt cho nhau trong quá
trình làm việc. Mỗi thành viên có ý thức trách nhiệm và hoàn thành tốt phần
nhiệm vụ của mình giúp nhóm dễ đạt được mục tiêu của hoạt động. (Tham khảo
phụ lục 2)
Bước 2. Hướng dẫn nhóm học sinh xây dựng kế hoạch.
Kế hoạch của nhóm là một phần cụ thể hóa kế hoạch tổng thể của giáo viên.
Giáo viên tránh làm thay, làm hộ học sinh. Giáo viên chỉ đóng vai trò là người tư
vấn giúp đỡ. Làm như vậy các em mới có cơ hội bộc lộ khả năng của bản thân,
rèn luyện các phẩm chất, năng lực cần thiết.
Học sinh phải định hình những công việc cần làm làm là gì? Tổ chức ở
đâu ? Những ai thực hiện ? Cần có sự giúp đỡ của ai ở trong hoặc ngoài nhà
trường ? Cần những gì về cơ sở vật chất, thiết bị, đồ dùng… để thực hiện? Các
em vừa là người thu thập và xử lý thông tin, phân tích tình hình và tổ chức lớp
để bàn bạc đi đến thống nhất nội dung công việc cần làm. Ở bước này giáo viên
cần phải tư vấn hướng dẫn chi tiết cho mỗi nhóm, giúp các em nhận thấy được
mục tiêu và cần đạt được sau khi kết thúc hoạt động.
Bước 3.Tổng duyệt chương trình
Sau khi hướng dẫn và góp ý cho các nhóm, mõi nhóm học sinh sẽ chọn
nội dung và phương pháp thực hiện hoạt động của nhóm mình, kế hoạch này

tất cả các bước tổ chức thực hiện; kết quả công việc và ý nghĩa của nó; những
bài học kinh nghiệm về mọi mặt. … Thông qua đây, giúp học sinh sẽ có khả
năng tư duy sâu hơn; việc giao tiếp được mạnh dạn, tự tin; ý thức trách nhiệm
của các em được bộc lộ.
Dưới đây là phần thiết kế cho hoạt động TN- ST chủ đề Người lính.
Hoạt động TN-ST chủ đề: NGƯỜI LÍNH
Hình thức hoạt động: Ngoại khóa: Hội thi và trình diễn
1. Mục tiêu hoạt động
- Về kiến thức: Giúp học sinh:
Tác giả: Cao Đình Cường.
13


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

+ Nắm vững được bản chất, đặc điểm, vai trò của nội dung chủ đề học trải
nghiệm.
+ Giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp về hình ảnh người lính được khắc họa
trong các tác phẩm mà các em đã được học, được đọc, được xem.
- Về kĩ năng:
+ Học sinh thể hiện được kĩ năng diễn xuất, biểu diễn, thuyết trình, kĩ
năng vẽ.
+ Biết vận dụng lí thuyết đã học vào thực hành.
+ Biết vận dụng một cách sáng tạo kiến thức đã học để giải quyết các tình
huống học tập và cuộc sống.
- Tư tưởng, thái độ:
+ Giáo dục lòng biết ơn đối với những hi sinh của thế hệ cha anh.
+ Giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, ý chí quyết tâm xây dựng và
bảo vệ tổ quốc.
+ Có ý thức tự tu dưỡng, rèn luyện bản thân.

lính.
Nhóm 3: Tiểu phẩm kịch: “Chiếc lược ngà” (chuyển thể từ tác phẩm cùng
tên của nhà văn Nguyễn Quang Sáng)
Nhóm 4: Phim tư liệu tổng hợp: Người lính qua các thời kì và lồng thuyết
minh.
Nhóm 5. Sưu tầm hình ảnh: Người lính trong lòng nhân dân.
Phương pháp:
- Học sinh xây dựng ý tưởng, lựa chọn nội dung phù hợp
- Học sinh thu thập và xử lí thông tin
- Tập luyện và hoàn thiện sản phẩm
- Học sinh báo cáo sản phẩm trải nghiệm
Tác giả: Cao Đình Cường.
15


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

Cách thức tiến hành:
Học sinh tiến hành “báo cáo” các hoạt động đã chuẩn bị theo kịch bản một
chương trình hội thi, trình diễn đan xen các tiết mục:
- Xem phim tư liệu. (Nhóm 4)
- Hát tốp ca “Lá xanh”. (Nhóm 2)
- Thuyết trình sản phẩm Kể chuyện theo tranh .(nhóm 1, nhóm 5)
- Đơn ca: “Nơi đảo xa” (nhóm 2) trình bày.
- Nhóm 3 thực hiện tiểu phẩm kịch “Chiếc lược ngà”
- Múa: “Linh thiêng Việt Nam” (nhóm 2)
4. Đánh giá kết quả hoạt động
- Các nhóm nhận xét nhóm mình, đồng thời nhận xét góp ý cho kết quả
của nhóm khác .
- Giáo viên đánh giá học sinh: Thông qua kết quả đánh giá của ban giám

phần thưởng mà các em được hưởng trong quá trình học tập. Vì vậy các em luôn
trông chờ để được trực tiếp tham gia vào các hoạt động.
Cũng thông qua hoạt động này các em đã cảm nhận được sự nhẹ nhàng trong
học tập. Tham gia một hoạt động mang tính ngoại khóa học sinh cảm thấy vui
hơn, không bị gò bó. Trải nghiệm mang tính vừa học vừa chơi sẽ kích thích
được học sinh trong quá trình học tập.

Phần thứ ba: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I.

Kết luận
Hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục thực

tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường. Hoạt
động trải nghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục được tổ chức
ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho
hoạt động dạy học.
Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể, học sinh sẽ
phát huy vai trò cụ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân.
Các em được tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động từ thiết kế,
chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả. Bên cạnh đó, các em còn được bày tỏ
quan điểm ý tưởng và lựa chọn ý tưởng của chính mình. Do vậy mà các em thật
Tác giả: Cao Đình Cường.
17


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

sự hào hứng và rất tích cực khi được học tập dưới dạng hoạt động trải nghiệm
sáng tạo.


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

Đối với nhà trường: Cần có trang bị tốt hơn về mặt cơ sở vật chất nhằm
đảm bảo cho việc tổ chức các hoạt động TN-ST được thiết thực và đi vào cuộc
sống của học sinh.
Đối với Cụm tổ bộ môn và Phòng giáo dục: Thường xuyên tổ chức các
chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học trong đó chú trọng đến dạy học trải
nghiệm sáng tạo giúp cho giáo viên có môi trường học tập trao đổi kinh nghiệm
nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học.

Bình Hòa, ngày 25 tháng 4 năm 2019
Người viết

Cao Đình Cường

NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH CẤP TRƯỜNG
…………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………...
Tác giả: Cao Đình Cường.
19


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn
………………………………………………………………………………………….
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG




Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

PHỤ LỤC
PHỤ LỤC 1. Mẫu thiết kế kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo:

TUẦN LỄ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO:
CHỦ ĐỀ: …
Họ và tên giáo viên: …………………….
Lớp thực hiện: ……………
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
2. Kỹ năng
3. Thái độ, tình cảm
Tác giả: Cao Đình Cường.
22


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

4. Định hướng phát triển năng lực
5. Năng lực vận dụng kiến thức liên môn (nếu có)
Để giải quyết các vấn đề đạt ra, học sinh cần vận dụng các kiến thức liên
môn:
Môn

Bài liên quan đến chủ đề

II. THỜI GIAN THỰC HIỆN


Hướng dẫn học sinh lớp 9 tham gia các hoạt động TN-ST trong dạy học môn ngữ văn

VII. RÚT KINH NGHIỆM

PHỤ LỤC 2. Kỹ thuật lập nhóm hoạt động TN –ST theo chủ đề

·

Luyện tập / vận dụng kĩ năng

Mục đích

·

Tìm hiểu nội dung mới

Hoạt động này hướng đến trải nghiệm

·

Kiểm tra một văn bản, một

học tập nào?

tài liệu,…

Thời lượng
Hoạt động nhóm này diễn ra trong bao
lâu?


Nhiều hơn một tuần

·

Sự sẵn sàng / Cấp độ kĩ năng

·

Hứng thú

·

Trải nghiệm

·

Hoàn cảnh

·

Giống nhau

·

Không giống nhau

·

Theo cặp


PHỤ LỤC 3.

Một số hình ảnh về hoạt động TN-ST
tại trường THCS Lê Văn Tám

Tác giả: Cao Đình Cường.
25