CON ĐƯỜNG ĐẾN VỚI
MÁI TRƯỜNG ĐẠ TÔNG.
Trần Sông Gianh

Cầm tờ giấy báo trúng tuyển Đại học trên tay, Hắn vừa mừng nhưng lại vừa lo.
Hắn mừng vì đã xóa bỏ được suy nghĩ về sự kém cỏi của bản thân khi năm thứ
nhất phải nằm buồn rũ rượi không dám nhìn bạn bè đến chào từ biệt trước khi
bước vào giảng đường đại học. Và mừng hơn khi Hắn thấy nụ cười đã nở trên
môi của người mẹ già sống một đời cơ cực, lam lũ, vất vã và thiếu thốn vì con.
Nhưng nỗi lo đã nhanh chống khõa lấp và tràn ngập suy nghĩ của Hắn. Hắn lo
không biết làm sao để theo hết 4 năm đại học, và lo hơn khi Hắn nghe mọi người
nhỏ to với nhau rằng : “ Con nhà nghèo đậu được đại học củng mừng đó, nhưng
không biết lấy gì để ăn học đây, và học xong ra trường liệu có xin được công việc mà
làm hay không ”. Hắn cảm thấy buồn theo những tiếng thở dài đầy thông cảm của
bà con lối xóm. Nhưng nghĩ lại, nhìn cảnh quanh năm vất vã “ Bán mặt cho đất,
bán lưng cho trời ” của bố mẹ mà cuộc sống vẫn khó khăn; cái nghèo, cái khổ cứ
đeo đẳng mãi; hay nghĩ đến những ngày đi làm công nhân cực khổ vì công việc
nặng nhọc và đặc biệt tính Hắn không chịu được cảnh bị người ta chửi quát với lý
do không chính đáng hoặc vô lý do, hay nghĩ đến những ngày đi phụ hồ mồ hôi
ướt nhễ nhại mà tiền công chẳng đáng bao nhiêu ... những điều đó càng thôi thúc
Hắn quyết tâm hơn.
Bước vào giảng đường đại học với bao suy nghĩ, bao nỗi lo toan nhưng rồi với
sự giúp sức, động viên của gia đình, bè bạn; mà đặc biệt là sự giúp đở về vật chất
của anh trai, sự động viên về tinh thần của mẹ và bao người thân khác đã giúp
Hắn vượt qua tất cả để tốt nghiệp ra trường như mong ước bấy lâu của Hắn củng
như của gia đình, bạn bè và biết bao người thân .
***
Cầm mãnh bằng Đại học và bộ hồ sơ xin việc trên tay, Hắn đi và đi nhưng đáng
buồn thay không có ai chịu thông cảm cho hoàn cảnh éo le của Hắn. Điều đó càng
làm Hắn thêm thấu hiểu sâu sắc hơn những điều mà cách đây 4 năm bà con hàng

độ hè đến Hắn ước ao được về thăm quê, thăm mẹ và để mỗi trưa hè được ngâm
mình dưới Dòng Sông Gianh “ 1 ” cho thõa thích. Nhưng Hắn đành gác lại cái mơ
ước nhỏ nhoi đó để san sẽ sự cực nhọc mà anh trai Hắn phải vất vã bấy lâu có
phần vì Hắn. Hắn đã nghĩ và nghĩ rất nhiều, có khi Hắn thấy mình là gánh nặng
của gia đình, của anh trai và Hắn mong muốn nhanh chống học xong khóa học để
về quê xin việc, để được đi làm, để được phụ giúp gia đình, để được đở đần bớt
khó khăn cho mẹ và người thân. Những lúc nhớ quê Hắn thường nghêu ngao
ngâm mấy câu thơ : “ Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường, yêu quê hương qua
từng trang sách nhỏ ...”.
Có lẽ cái quy luật sinh tồn và phát triển đã làm cho Hắn táo bạo hơn khi đang
lưởng lự giữa hai con đường nếu ở quê thì Hắn sẽ phải làm việc mà Hắn không
thích, nhưng nếu xa quê thì cái cảm giác nhớ nhung, khắc khoãi về chốn quê nhà
sẽ đeo đẳng suốt cuộc đời của Hắn. Bởi hơn ai hết, Hắn hiểu rỏ bản thân mình là
một kẻ nặng tình với quê hương. Cuối cùng Hắn cũng phải quyết định ra đi.
***
Ngồi trên chuyến xe Bắc - Nam mà lòng Hắn trĩu nặng. Hắn suy nghĩ : Mình
quyết định ra đi là vì cái gì ? Biết bao nhiêu câu trả lời dồn dập hiện ra trong đầu
Hắn : Vì miếng cơm manh áo; vì muốn thực hiện ước mơ đã ấp ủ bấy lâu; và vì cả
những sự lo lắng của bao người thân trước khi Hắn bước vào giảng đường đại học
củng như cả bây giờ ... nhưng cuối cùng Hắn chẳng cắt nghĩa được là vì điều gì
nữa.
Nhìn qua kính cửa xe đang chạy, nhìn cảnh Dòng Sông Gianh êm ả uốn lượn
phía dưới chân cầu làm lòng Hắn như thắt lại. Hắn biết rồi đây có lẽ mỗi năm
Hắn chỉ về thăm quê được 1 lần và có khi cuộc sống chỉ cho phép dăm ba năm
mới được về thăm quê. Bởi nơi Hắn sẽ đến cách quê hương cả hơn ngàn cây số.
Một khoảng cách không xa lắm nhưng là một nỗi lo của không ít người vất vã vì
cuộc sống sinh nhai.
***
Đã khá lâu, giờ ngồi nhớ lại cái cảnh hôm đó từ trên xe khách bước xuống bến
xe Đà Lạt lúc 2 giờ sáng một cảm giác lạnh buốt lan tõa khắp cơ thể. Hắn cảm

với những lời chỉ dạy, động viên, định hướng và nhắc nhở phần nào Hắn cũng đã
tưởng tượng được nơi mình sắp đến nên Hắn không tỏ ra nao núng mà đã sẵn
sàng đón nhận.

* * *
Người ta thường nói : “ Trong khó khăn, vất vã con người ta sống tình cảm và
gần gủi nhau hơn ”. Hắn cảm nhận được điều đó một cách sâu sắc ngay từ những
ngày đầu mới đến nhận công tác. Từ thái độ tiếp đón ân cần của Thầy Hiệu
Trưởng; từ sự tận tình của Chị Chủ Tịch Công Đoàn và đặc biệt từ những tình
cảm chân thật của các anh chị đồng nghiệp đi trước rất tận tình chỉ bảo cho Hắn
từ miếng ăn, chổ ngủ. Có lẽ chính những điều đó đã giúp Hắn vơi đi nỗi nhớ quê
hương, nhớ người thân để ở lại mãnh đất này cho đến ngày hôm nay. Nhưng từ
sâu thẳm cỏi lòng của Hắn, trong quá trình làm việc Hắn đã cảm nhận được nỗi
khổ cực, vất vã của các em học sinh mà hàng ngày Hắn vẫn thường tiếp xúc để
dạy bảo. Hắn cảm nhận được nỗi khổ của bản thân trước đây chỉ bằng một phần
nỗi khổ của các em hôm nay.
Những ngày đầu lên lớp, Hắn ngại không muốn bước xuống gần học sinh để
giảng bài như phong cách sư phạm mà Hắn đã dày công luyện tập khi còn ngồi
trên giảng đường đại học. Nói ra điều này có lẽ Hắn cảm thấy có lỗi với học sinh
nhưng đó là sự thật, bởi Hắn không chịu được cái mùi vừa khét nắng, vừa ẩm ướt
do các em phải lội qua suối, phải dầm mưa khi đến lớp. Và có lẽ đó cũng là khởi
điểm của tình yêu thương, càng sống ở địa phương xa xôi, khó khăn này; càng
tiếp xúc với bao thế hệ học sinh nơi đây càng làm Hắn thấy thương yêu và cảm
thông cho các em hơn.
Hắn vẫn nhớ như in hình ảnh của bao thế hệ học trò đã đi qua, đã trưởng
thành có bàn tay dìu dắt của Hắn. Hắn thấy vui vì điều đó nhưng Hắn củng thấy
rất buồn bởi trong hơn 5 năm đứng lớp, Hắn chứng kiến quá nhiều cảnh “ phải
quay lại ” của không ít học sinh khi “ không đủ sức để đi hết con đường ” với vô
vàn lí do khác nhau.
Có lẽ cái buổi tối hôm đó Hắn sẽ không bao giờ quên. Hôm đó, khi màn đêm

trai đầu lòng đi học lại với hy vọng mong manh. Vì Hắn biết, có lẽ bà không đủ
điều kiện để đảm bảo cho con yên tâm học hành và bà cũng không dám khuyên
con vì bà hiểu rõ hoàn cảnh của mình hơn ai hết. Hắn thất vọng chào gia đình
bước ra về mà lòng đầy tâm sự. Hắn nhìn vào nồi cháo trắng thấy toàn nước
trong veo và nhớ đến những vẽ mặt xanh xao yếu ớt của một số học sinh không ít
khi ngồi nghe giảng. Có lẽ nguyên nhân chính là từ đây.
Suốt đêm hôm đó, Hắn thao thức không ngủ được phần vì nhớ gia đình, nhớ
quê hương; phần vì nhớ người yêu ở chốn xa xôi. Hắn nghĩ thầm : “ Có lẽ Cô ấy
cũng đang cô đơn và nhớ người mình yêu - chính là Hắn ”. Rồi Hắn lại nhớ tới
cảnh 5 mẹ con ngồi quanh bếp lửa cùng chia nhau chén cháo trắng sau 1 ngày lao
động vất vã. Hắn lại nghĩ tới cảnh mẹ già cũng đang vất vã, neo đơn nơi chốn quê
nhà ... . Những suy nghĩ đó cứ đua nhau hiện ra trong tâm trí của Hắn. Hắn trở
mình muốn ngủ, muốn gạt hết tất cả mọi suy nghĩ đang ngổn ngang để chợp mắt
vì sáng ngày mai còn lên lớp. Hắn giật mình khi bấm đèn xem đồng hồ thấy đã
gần 3 giờ sáng. Và rồi Hắn thiếp đi khi nào không hay biết trong bao suy nghĩ
bộn bề.
Ngày tháng trôi qua, sau bao năm gắn bó với mãnh đất đầy nắng gió đã để lại
trong Hắn biết bao nhiêu kỷ niệm buồn vui. Những khuôn mặt kham khổ của bao
cụ già, những tấm thân thiếu thốn, những mãnh đời bất hạnh mà Hắn đã chứng
kiến và đã làm Hắn rung cảm. Hắn nhớ cái hôm mà một học sinh trong lớp mang
chồng sách đến với lời nhắn : “ Bạn Tình gửi sách trả Thầy ”. Hăn thấy buồn, có lẽ
nỗi buồn của một “anh giáo trẻ ” năm đầu tiên làm công tác chủ nhiệm và cũng là
năm đầu tiên đứng lớp. Hắn buồn vì thương cảm trước số phận éo le của một
mãnh đời bất hạnh và Hắn nghĩ có lẽ ở cái xứ Đam Rông “ 5 ” này còn rất nhiều
mãnh đời như vậy. Hắn cảm thấy buồn và giận khi học sinh không đến gặp Hắn
theo lời nhắn : “ Khi nào Tình về thì Bác nhớ báo cho Cháu biết hoặc bảo Tình đến
tập thể giáo viên gặp Cháu Bác nhé ” trước khi Hắn chào và xin phép ra về trong
buổi tối đến nhà Tình lần thứ hai vào cái đêm mưa gió đó. Nhưng Hắn chợt cảm
thấy lòng se lạnh, một cảm giác cảm thông sâu sắc và xót xa khi Hắn thấy một
mãnh giấy nhỏ trong túi đựng sách rớt ra khi Hắn mở túi định kiểm tra sách với