BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

BỘ TƯ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HÀ LỆ THỦY

CHẾ ĐỊNH BIỆN PHÁP TƢ PHÁP TRONG
LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM – NHỮNG VẤN
ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Chuyên ngành : Luật
Mã số

sự v tố tụ

: 9380104

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

N ƣời ƣớng dẫn khoa học:
1.TS PHẠ

ẠNH H NG

2.TS HNGV NH NG

HÀ NỘI, 2020

sự


và các cán bộ, chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan đến đề tài luận án đã
cung cấp số liệu và đóng góp nhiều ý kiến quý báu, ủng hộ nhiệt tình để tôi có
thể thực hiện được đề tài nghiên cứu này.
Cuối cùng, tôi xin chan thành cảm ơn tới gia đình và bạn be, những
người đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa
học của mình.
Xin trân trọng cảm ơn./.


MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án ........................................................... 4
2.1. Mục tiêu của luận án ............................................................................................ 4
2.2. Nhiệm vụ của luận án ........................................................................................... 4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 5
3.1. Đối tượng nghiên cứu........................................................................................... 5
3.2. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 5
4. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................... 6
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án ............................................................. 7
6. Kết cấu của luận án ................................................................................................. 7
T NG UAN VỀ VẤN ĐỀ NGHI N CỨU ..................................................... 8
1. Tình hình nghiên cứu tro ƣớc ........................................................................ 8
1.1. Các công trình nghiên cứu về các biện pháp tư pháp nói chung ......................... 8
1.2. Các công trình nghiên cứu về từng biện pháp tư pháp cụ thể ............................ 12
2. Tình hình nghiên cứu ở ƣớc ngoài................................................................... 17
2.1. Các công trình nghiên cứu về các biện pháp tư pháp nói chung ....................... 17
2.2. Các công trình nghiên cứu về từng biện pháp tư pháp cụ thể ............................ 20
3Đ
i t

năm 1945................................................................................................................. 57
1.2.2. Giai đoạn từ Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật
hình sự năm 1985.................................................................................................... 59
1.2.3. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 cho đến trước khi
ban hành Bộ luật hình sự năm 1999........................................................................ 61
1.2.4. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 cho đến trước khi
ban hành Bộ luật hình sự năm 2015........................................................................ 64
1.3. Khái quát pháp luật hình sự một số ƣớc về các biệ p p tƣ p p.........67
1.3.1. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Thụy Điển..............69
1.3.2. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự cộng h a Pháp........70
1.3.3. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Đức......................... 72
1.3.4. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Liên bang Nga........74
1.3.5. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Trung Quốc............77
Kết luận chương 1.............................................................................................................................. 79
CHƢƠNG 2. CÁC BIỆN PHÁP TƢ PHÁP THE UY ĐỊNH CỦA PHÁP
LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG.......84
2.1. Quy định của pháp luật hình sự Việ
ệ
ề biệ p áp ư p áp......84
2.1.1. Quy định về biện pháp tư pháp tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm
.........................................................................................................................................85
2.1.2. Quy định về biện pháp tư pháp trả lại tài sản, sửa chữa ho c bồi thường
thiệt hại, buộc công khai xin lỗi.............................................................................. 91
2.1.3. Quy định về biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh...................................... 96
2.1.4. Quy định về biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng đối với
người dưới 18 tuổi phạm tội.................................................................................. 101
2.1.5. Quy định về biện pháp tư pháp áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội .. 105

2.2. Thực tiễn áp dụ
ở Việt Nam từ ăm 2008

ực và trách nhiệm nghề nghiệp củ ội
ũ
bộ làm
.....................................................................................................................

ô
tiều tra, truy tố, xét xử và thi hành án ................................................
169
34 Tă
ƣờng sự phối hợp giữ
ơ qu
ó t ẩm quyền trong việc áp
dụng các biệ p p tƣ p
172
3.5. Hoàn thiện tổ chứ
ơ qu
ti
ói u v
ơ qu t i
các biệ p p tƣ p p
ói ri
173
3.6. Ti p tụ ầu tƣ â ấp hệ thố
ơ sở vật chất, hạ tầ
p ứng việc
thi hành các biệ p p tƣ p p iệu quả ............................................................
174
3.7. Một số giải pháp khác ....................................................................................
175
Kết luận chương 3 ...................................................................................................

: BLDS

Bộ luật hình sự

: BLHS

Bộ luật tố tụng dân sự

: BLTTDS

Bộ luật tố tụng hình sự

: BLTTHS

Bồi thường thiệt hại

: BTTH

Cơ quan điều tra

: CQĐT

Cơ quan tiến hành tố tụng

: CQTHTT

Luật thi hành án hình sự

: LTHAHS



ỤC CÁC ẢNG

Bảng 1.2: Tình hình áp dụng biện pháp Tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan
đến tội phạm........................................................................................ 113
Bảng 2.2: Thống kê xét xử các nhóm tội phạm áp dụng BPTP trả lại tài sản,
sửa chữa ho c bồi thường thiệt hại từ năm 2008 đến năm 2017...........116
Bảng 3.2: Số vụ án về các tội danh có áp dụng biện pháp trả lại tài sản, sửa chữa
ho c bồi thường thiệt hại...................................................................... 118
Bảng 4.2: Tình hình bị cáo bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh ở các giai đoạn

tố tụng
122
Bảng 5.2: Tình hình bị can, bị cáo bị mất khả năng nhận thức ho c khả năng
điều khiển hành vi................................................................................ 123
ảng 6.2: Tình hình người dưới 18 tuổi phạm tội bị áp dụng biện pháp tư pháp
từ năm 2008 đến năm 2017.................................................................. 126
ảng 7.2: Các tội danh do người dưới 18 tuổi thực hiện có áp dụng biện pháp
tư pháp................................................................................................. 127
Bảng 8.2: Tình hình số vụ án và bị cáo dưới 18 tuổi phạm tộitheo các nhóm tội
phạm.................................................................................................... 128
Bảng 9.2: Tình hình áp dụng biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
ở Hà Nội, Hồ Chí Minh và Đà Nẵng từ năm 2008 đến 2017...............130


1

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọ


Dưới góc độ lý luận, các BPTP vẫn còn những quan điểm khác nhau khi đề cập
đến khái niệm, đ c điểm, tính chất hay vai trò của chúng trong PLHS.Trên thế giới, có
nước quy định các biện pháp này trong LHS nhưng có nước quy định chúng vừa trong
BLHS, vừa trong các văn bản pháp luật khác để áp dụng với nhiều đối tượng. Cách gọi
tên các PTP cũng có sự khác nhau trong PLHS mỗi nước. Ngoài ra, dù


2
đều có sự thống nhất trong quan điểm khoa học của PLHS các nước coi đây là biện
pháp cưỡng chế hình sự khác ngoài hình phạt, tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp
này trong thực tiễn với mục đích cụ thể như thế nào lại chưa được làm rõ. Sự khác nhau
trong chính sách hình sự của mỗi nước, sự khác nhau về đ c điểm kinh tế, chính trị, văn
hóa, xã hội của mỗi nước cũng đưa đến cách nhìn nhận và quy định các BPTP trong
PLHS mỗi nước theo cách khác nhau. Trong khi đó, các nhà lập pháp hình sự Việt Nam
quy định các biện pháp này trong BLHS cùng với hình phạt và các biện pháp giám sát
giáo dục.Bên cạnh những m t đạt được, có thể thấy rằng, việc nghiên cứu về các BPTP
trong khoa học pháp l hình sự hiện nay chưa thực sự được quan tâm đúng mức. Cho
đến nay, chúng ta chưa xây dựng được một cơ sở lý luận đầy đủ về chế định PTP, chưa
xây dựng khái niệm pháp lý về PTP cũng như làm rõ

đ c điểm, vai trò và mục đích của các biện pháp này. Chính vì vậy, trên các diễn đàn
học thuật vẫn đang tồn tại nhiều quan điểm khác nhau khiến cho việc hiểu đúng và
vận dụng các BPTP trong thực tiễn xử lý tội phạm chưa có sự thống nhất. Dưới góc
độ lý luận, vẫn còn những điều cần phải nghiên cứu một cách có hệ thống để giúp
đánh giá toàn diện về các BPTP trong luật hình sự Việt Nam hiện nay.
Dưới góc độ PLHS, việc qui định các BPTP bên cạnh hệ thống hình phạt góp
phần làm đa dạng hóa các biện pháp xử lý hình sự, giúp cho các cơ quan áp dụng
pháp luật có được sự lựa chọn đa dạng và linh hoạt trong việc xử lý triệt để tội
phạm nhưng cũng vẫn đảm bảo được hiệu quả của việc xử lý. Các PTP được quy
định, được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện dần qua những lần pháp điển hóa hình sự.

BLHS nhưng chưa nói lên được rằng, trong thực tiễn chúng đã được áp dụng triệt để
hay chưa. Một vấn đề nữa đ t ra là, phải xây dựng hệ thống các qui phạm PLHS nói
chung và các qui phạm liên quan đến các BPTP nói riêng sao cho tương thích với
pháp luật quốc tế và phù hợp với đ c điểm tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong
nước. Dưới góc độ lập pháp hình sự, những qui định mới của PLHS hiện hành về
các BPTP vẫn còn nhiều khía cạnh pháp lý cần phải được phân tích, làm sáng tỏ để
làm sao có thể đưa chúng đến gần hơn với thực tiễn áp dụng, qua đó phát huy vai
trò không thể thiếu của BPTP.
Dưới góc độ thực tiễn, trong những năm qua,trong quá trình giải quyết các vụ
án hình sự, các PTP được các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng áp dụng
cùng với các biện pháp xử lý hình sự khác đã góp phần khắc phục những thiệt hại
do tội phạm gây ra, đồng thời góp phần giáo dục, cải tạo người phạm tội, phòng
ngừa tội phạm và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ
chức.Tuy nhiên, cùng với những kết quả đạt được, việc áp dụng các PTP cũng c n
những hạn chế và khó khăn, vướng mắc. Một số t a án hiện nay chưa nhận thức đầy
đủ về tính chất và vai tr của PTP dẫn tới việc áp dụng không đúng các PTP; việc áp
dụng một số PTP riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở nhiều nơi chưa đáp
ứng được yêu cầu là mang tính hướng thiện, hỗ trợ các biện pháp xử lý


4
hình sự khác trong việc giáo dục, cải tạo, đưa các em sớm tái hòa nhập cộng đồng.
Bên cạnh đó, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thi hành các BPTP lại được qui định
trong các văn bản khác nhau như LTTHS, LTTDS, LTHAHS…, nhiều quy định
thiếu sự hướng dẫn nên áp dụng thiếu thống nhất. Việc thi hành các BPTP do nhiều
cơ quan khác nhau thực hiện (như cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án
dân sự, U ND, cơ quan công an, cơ sở y tế…) nhưng vẫn còn thiếu cơ chế phối hợp
giữa các cơ quan này dẫn tới hiệu quả áp dụng PTP chưa cao.
Trong bối cảnh hiện nay, một số BPTP mới lần đầu tiên được quy định trong
BLHS năm 2015 cũng cần phải được phân tích, làm rõ, tạo cơ sở cho việc áp dụng

tương đồng, khác biệt với luật hình sự Việt Nam;
- Nghiên cứu và phân tích, đánh giá về m t thực tiễn các quy định của PLHS
hiện hành và thực trạng áp dụng các BPTP trong PLHS Việt Nam, chỉ ra được
những vướng mắc, hạn chế trong quá trình áp dụng các BPTP;
- Nghiên cứu và tìm ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật, xác định các yếu tố
đảm bảo cho việc áp dụng đúng các quy định pháp luật về các PTP để qua đó nâng
cao hiệu quả áp dụng các BPTP trong thực tiễn.
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Để đạt được các mục tiêu trên, tác giả xác định đối tượng nghiên cứu của luận
án là chế định các BPTP trong luật hình sự Việt Nam trên các phương diện sau: về
phương diện lý luận: nghiên cứu những vấn đề lý luận về các BPTP,có sự tham chiếu
các quy định của PLHS Việt Nam từ năm 1945 đến trước khi có LHS năm 2015 và
PLHS một số nước trên thế giới; về phương diện pháp luật thực định: nghiên cứu quy

định của PLHS Việt Nam hiện hành về

PTP; về phương diện áp dụng pháp luật:

nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định về các PTP ở Việt Nam, các giải pháp
nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng chế định các BPTP trong PLHS Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận án nghiên cứu chế định các PTP dựa trên các quy định của pháp luật hình
sự Việt Nam, có tham chiếu pháp luật hình sự một số nướcvà các văn bản pháp luật
khác có liên quan. Đồng thời để đánh giá thực trạng áp dụng các biện pháp này
ở Việt Nam, luận án đã nghiên cứu các bản án, quyết định tố tụng, các số liệu trong
phạm vi cả nước trong 10 năm, từ năm 2008 cho đến năm 2017, trong đó có chọn
điểm là một số tỉnh, thành phố có số lượng án lớn so với các địa phương khác trong
phạm vi cả nước.Ngoài ra, luận án cũng giới hạn phạm vi nghiên cứu về thực tiễn
chỉ đối với các BPTP áp dụng đối với cá nhân phạm tội mà không khảo sát số liệu

PLHS để phân tích, đánh giá các quy định của PLHS Việt Nam về các BPTP, từ đó khái
quát lên thành những vấn đề có tính lý luận và tính thực tiễn, kết hợp giữa lý luận, luật
thực định và thực tiễn áp dụng để làm cơ sở đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật
và nâng cao hiệu quả áp dụng các BPTP ở Việt Nam trong thời gian tới.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp và đánh giá: luận án đã phân tích một cách

cụ thể và toàn diện các quy định của PLHS về PTP, phân tích, đánh giá chi tiết từng
điều kiện, đ c điểm của các PTP. Trên cơ sở tổng hợp những quan điểm khoa học, luận
án xây dựng một số khái niệm có nghĩa về m t lý luận liên quan đến các BPTP này.
Thông qua các quy định của PLHS hiện hành, tác giả cũng phân tích nội dung của các
BPTP áp dụng đối với các chủ thể phạm tội, đánh giá các quy định của BLHS Việt
Nam hiện hành để rút ra kết luận và đưa ra các kiến nghị, các giải pháp phù hợp.

- Phương pháp so sánh: phương pháp này được sử dụng trong việc tham khảo
kinh nghiệm lập pháp hình sự của một số nước điển hình trên thế giới có quy định
tương tự về các BPTP, từ đó rút ra những điểm chung, điểm khác biệt. Bên cạnh đó,
tác giả cũng sử dụng phương pháp này để đối chiếu, so sánh với PLHS Việt Nam và
rút ra bài học kinh nghiệm trong lĩnh vực lập pháp hình sự về các BPTP.
- Phương pháp thống kê: luận án đã chọn mẫu ngẫu nhiên để đánh giá thực
tiễn áp dụng các BPTP thông qua thống kê số lượng 500 bản án ở các tòa án cấp
tỉnh trên phạm vi cả nước, sử dụng phương pháp thống kê để nắm được tình hình
xét xử vụ án hình sự nói chung trên cả nước, số bị cáo đã thực hiện tội phạm, các


7
nhóm tội mà tòa án áp dụng các BPTP nhiều nhất để thấy được tần suất sử dụng các
BPTP trong thực tiễn.
5Ý

ĩ k o

Chương 3. Hoàn thiện pháp luật vàcác giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp
dụng các biện pháp tư pháp


8

B.T NG

UAN VỀ VẤN ĐỀ NGHI N CỨU

1. Tình hình nghiên cứu tro

ƣớc

Để nghiên cứu về chế định PTP qui định trong

LHS Việt Nam dưới cả góc

độ lý luận và thực tiễn, tác giả đã tìm hiểu, phân tích, đánh giá các tài liệu, công
trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài này theo thứ tự về m t thời gian,
đồng thời phân chia thành hai nhóm: nhóm các công trình nghiên cứu các PTP nói
chung và nhóm các công trình nghiên cứu về từng PTP cụ thể.
11C
-

ô

tr

i

nay, một số PTP vừa mang dấu hiệu và đ c điểm của TNDS ho c có biện pháp không
hoàn toàn phát sinh từ TNHS nhưng chưa được công trình làm rõ.
- Cuốn sách chuyên khảo Sau đại học “Những vấn đề cơ bản trong khoa học
luật hình sự (Phần chung)” của Lê Cảm. Tác giả cũng dành một mục nghiên cứu
khái niệm, đ c điểm của các

PTP, đồng thời phân biệt các

PTP với hình phạt


9
[33;679-682]. phần khác của công trình, khi xây dựng mô hình lý luận của chế định
BPTP, tác giả đã đề xuất việc đưa khái niệm các BPTP vào BLHS và nhấn mạnh
việc liệt kê các BPTP bao gồm cả biện pháp áp dụng đối với người dưới 18 tuổi
phạm tội [33;706]. Điều này một lần nữa lại được tác giả thể hiện trong cuốn sách
chuyên khảo “Hệ thống tư pháp hình sự trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp
quyền”[30]. Như vậy, hai công trình trên của tác giả Lê Cảm đã nghiên cứu chuyên
sâu về m t lý luận các qui định của BLHS về các PTP, đưa ra mô hình l luận và kiến
giải lập pháp về các PTP. Tuy nhiên, kiến giải lập pháp mà tác giả đưa ra khi xây
dựng định nghĩa về các PTP c n là vấn đề có nhiều quan điểm khác nhau cần phải
tiếp tục nghiên cứu.
- Cuốn sách “Hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam” của tác giả
Trịnh Quốc Toản. Chúng tôi cho rằng, công trình này có giá trị tham khảo bởi
cónghiên cứu so sánh giữa PTP với hình phạt bổ sung- là một trong những nội dung s được đề cập trong luận án. Thông qua việc so sánh, đối chiếu hình phạt bổ sung
với các biện pháp cưỡng chế hình sự khác, tác giả công trình rút ra những đ c điểm chung cơ bản như: đều là những biện pháp cưỡng chế hình sự được quy định trong
luật hình sự, đều là biện pháp cưỡng chế nhà nước, đều do t a án áp dụng đối với cá nhân phạm tội nhằm để loại bỏ những điều kiện phạm tội, ngăn ngừa họ phạm tội
trong tương lai [104; 85-95]. Đ c biệt thông qua công trình này, việc tiếp cận nghiên cứu các BPTP trong luật hình sự Việt Nam được nhìn dưới góc độ rộng hơn. Điểm
chưa được làm sáng tỏcủa cuốn sách này, đó là có hay không các PTP áp dụng đối với pháp nhân phạm tội, bởi vì luật hình sự các nước mà tác giả nghiên cứu có đ t ra
TNHS của pháp nhân. Ngoài ra, khi nghiên cứu pháp luật trong nước, do bối cảnh là khi chưa có LHS năm 2015 ra đời nên những đ c điểm, phân loại

2015. Tuy nhiên cuốn sách mới chỉ dừng lại ở việc bình luận các điểm mới về nhiều
nội dung (trong đó bao gồm PTP) mà chưa phải là công trình nghiên cứu hoàn toàn
về PTP nên cũng chỉ là nguồn tài liệu tham khảo bổ sung cho việc viết luận án.
- Cuốn sách “Nhận th
sau pháp đi n h a lần th

c khoa học về phần chung pháp luật h nh sự iệt Nam
ba” của tác giả Lê Văn Cảm biên soạn cùng tập thể

nhóm nghiên cứu. Đây là công trình mới nhất tính đến thời điểm hiện tại khi LHS
năm 2015 chính thức có hiệu lực pháp luật và là công trình nghiên cứu chuyên khảo
đồng bộ, có hệ thống và toàn diện dưới khía cạnh lập pháp của khoa học pháp l nói
chung và khoa học luật hình sự nói riêng ở Việt Nam. trong mục Chế định lớn về
các biện pháp cưỡng chế hình sự”, công trình đã nêu những điểm mới của LHS năm
2015 về các PTP, đồng thời phân tích cụ thể và sâu sắc những k thuật lập pháp trong
các điều luật này, chỉ ra những điểm tồn tại, hạn chế cần phải được khắc phục. Trên
cơ sở đó, công trình đưa ra mô hình lập pháp trong tương lai theo định hướng tiếp
tục hoàn thiện PLHS Việt Nam về phần chung của LHS trong đó không thể thiếu
mô hình lập pháp của các PTP 32; 226-230].
- cấp độ luận án tiến sĩ, trước tiên phải kể đến công trình nghiên cứu của tác
giả Phạm Mạnh Hùng “Chế định trách nhiệm hình sự theo Luật hình sự Việt Nam”.
Trong nội dung luận án, khi đề cập đến khái niệm TNHS, tác giả cũng đã phân tích
bản chất, vai trò của PTP như là một bộ phận cấu thành của TNHS nhưng bản thân
việc áp dụng các BPTP không phải bao giờ cũng thuộc nội dung của việc thực hiện
TNHS theo qui định của luật hình sự. Bên cạnh đó, công trình cũng đã đề cập đến
vai trò của các BPTP áp dụng riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, phân tích
nguyên tắc và nội dung của việc áp dụng hai BPTP thay thế hình phạt đối với người
dưới 18 tuổi phạm tội [65;139]. Tác giảcho rằng, thực chất đây là qui định về việc
tòa án không áp dụng hình phạt mà áp dụng các BPTP thay thế hình phạt đối với


cả thực tiễn thi hành các PTP. Đề tài cũng đã phân tích và làm rõ các tồn tại, vướng
mắc trong quá trình thi hành các biện pháp cưỡng chế hình sự nói trên, đồng thời
đưa ra những nguyên nhân lý giải cho việc chậm thi hành hay vướng mắc trong việc
thi hành dẫn tới giảm hiệu quả phòng ngừa tội phạm[122].
- Bên cạnh đó, trên các diễn đàn khác nhau, các nhà khoa học cũng đã có các
bài viết nghiên cứu về các

PTP nói chung cũng như thực tiễn áp dụng và hướng


12
hoàn thiện các biện pháp này. Đó là các bài báo:“Các biện pháp tư pháp trong Bộ
luật hình sự n m 999 và vấn đề hoàn thiện Bộ luật tố tụng hình sự về trình tự, thủ
tục áp dụng các biện pháp đ ”của tác giả Phạm Hồng Hải, tạp chí Luật học, số
5/2000; “Hình phạt và biện pháp tư pháp trong luật hình sự Việt Nam” của tác giả
Lê Cảm, tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 11/2000; “Thực trạng qui định của pháp
luật hình sự về biện pháp tư pháp: Thực ti n áp dụng và một số đề xuất” của tác giả
Trương Quang Vinh, tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 2/2010; “ iện pháp tư pháp
trong luật hình sự Việt Nam và vấn đề bảo vệ quyền con người” của Nguyễn Thị
Ánh Hồng, tạp chí Khoa học pháp lý, số 3/2012; “Những kiến giải lập pháp cụ th
về chế định trách nhiệm hình sự, chế định hình phạt và chế định các biện pháp tư
pháp hình sự trong Dự thảo phần chung Bộ luật hình sự (sửa đổi)” của Lê Cảm,
Mạc Minh Quang, tạp chí Tòa án nhân dân, số 4/2015. M c dù các bài báo trên đây
mới chỉ nghiên cứu một cách khái quát và sơ lược về vấn đề lý luận hay vấn đề thực
tiễn do chỉ giới hạn trong khuôn khổ một bài báo. Tuy vậy, những công trình này
cũng đã nêu lên những quan điểm của người viết nên có giá trị tham khảo hữu ích
trong quá trình bình luận về nội dung của các BPTP trong luận án này.
12C

ô

Nam trên cơ s số liệu địa bàn thành phố H Chí Minh)” của tác giả Ngô Thanh Sơn.
Công trình nghiên cứu khả năng áp dụng và tác dụng của biện pháp BBCB đến hiệu
quả của hoạt động đấu tranh phòng và chống tội phạm; đưa ra những giải pháp
nhằm hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này trong việc đấu
tranh phòng ngừa và chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay 90 . Tuy
nhiên, những vấn đề khác như: xác định biện pháp C thực chất có phải là một loại
biện pháp cưỡng chế hình sự phát sinh khi có TNHS đ t ra đối với người phạm tội
không; biện pháp này nếu do CQĐT,VKS áp dụng có thể coi đó là biện pháp thay
thế hình phạt không; cơ sở y tế, cơ sở điều trị chuyên khoa nơi thi hành
biện pháp C có được xem là cơ quan thi hành án hình sự hay không; LTHAHS đã có
quy định cụ thể về vấn đề này chưa, vẫn chưa được luận văn đề cập hay làm sáng tỏ.
- Luận văn “ iện pháp tư pháp trả lại tài sản, sửa chữa ho c b i thường thiệt
hại theo ộ luật h nh sự n m 999” của tác giả Vũ Thị Phượng. Công trình đã chỉ ra
rằng, bản chất của biện pháp trả lại tài sản, sửa chữa ho c BTTH mang tính dân sự
và giải quyết TNDS trong vụ án hình sự là một trong những nguyên tắc quan trọng
đã được quy định tại Điều 28 LTTHS năm 2003, tuy nhiên quá trình áp dụng vẫn
còn tồn tại nhiều ý kiến, cách hiểu và áp dụng khác nhau. Tác giả đã phân tích
những điểm vướng mắc liên quan đến biện pháp này và đề xuất bổ sung thêm quy
định đối tượng tài sản bị người phạm tội sử dụng trái phép [84]. Tuy nhiên, công
trình chưa nêu rõ được bản chất của biện pháp buộc công khai xin lỗi; chưa phân
biệt rõ được biện pháp BTTH với tư cách là một PTP buộc người phạm tội phải thi
hành với trường hợp BTTH do người phạm tội tự nguyện thực hiện được coi là tình
tiết giảm nh .
- Luận văn“ rách nhiệm hình sự của pháp nhân trong luật hình sự Việt Nam”
của tác giả Trần Thị Huyền. Công trình có đề cập và phân tích các hình thức TNHS
khác đối với pháp nhân trong đó có đề cập đến các BPTP áp dụng đối với pháp nhân
thương mại phạm tội. Đây có thể coi là một trong số ít những công trình lần đầu tiên
nghiên cứu về các BPTP áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội kể từ khi
LHS năm 2015 ra đời và chính thức có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, công trình
cũng chỉ mới nghiên cứu dưới góc độ lý luận do bối cảnh thực tế là chưa thể có số

ng”của Phạm Văn Thiệu, tạp chí Tòa án nhân dân, số 20/2012; “Thực ti n áp dụng biện
pháp tư pháp tịch thu, b i thường và việc xử lý vật ch ng trong xét xử các vụ án hình
sự” của Quách Thành Vinh, tạp chí Nghề Luật, số 3/2013.Tuy là nghiên cứu một cách
chi tiết và cụ thể nhưng do đ c thù là một bài báo, các nội dung cần truyền tải giới hạn,
do đó các bài báo mới chỉ dừng lại ở việc đề cập đến một vấn đề cụ thể như thẩm quyền
áp dụng, phạm vi áp dụng, thực tiễn áp dụng của một hay một


15
số BPTP. Vì thế, chúng cũng không đảm bảo được tính toàn diện của việc nghiên
cứu các PTP.
Nghiên cứu về PTP nói riêng áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội có
các bài báo sau:
- Các bài tham luận trong Hội thảo“ ảo vệ quyền của người chưa thành niên
phạm tội trong pháp luật h nh sự và tố tụng h nh sự iệt Nam”của Vụ pháp luật hình
sự- Hành chính thuộc ộ Tư pháp. Nội dung các bài viết đã đề cập đến các PTP đối
với người chưa thành niên phạm tội dưới một góc độ khác - góc độ bảo vệ quyền
con người. Công trình cũng đã phân tích khá đầy đủ vấn đề bảo vệ quyền của người
chưa thành niên trong việc thi hành các PTP. Việc bảo vệ quyền của người chưa
thành niên được áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn chủ yếu được
thể hiện trên ba phương diện, đó là thúc đẩy quá trình phục hồi, phục thiện của
người chưa thành niên; bảo vệ người chưa thành niên trước những ảnh hưởng tiêu
cực của môi trường xung quanh và trước mọi hình thức kỳ thị, phân biệt đối xử và
hỗ trợ quá trình tái h a nhập của các em [137]. Những nội dung công trình đề cập
liên quan đến các PTP đã đem đến góc nhìn đa diện về các biện pháp này, rằng các
PTP không phải chỉ được hiểu là hậu quả pháp l bất lợi phát sinh khi có bản án có
hiệu lực đối với người phạm tội, mà một số biện pháp c n có thể được coi như là sự
thể hiện chính sách nhân đạo của nhà nước đối với chính người
đã thực hiện tội phạm.
- Các bài tham luận trong Hội thảo“Tham vấn về t ng cường tư pháp cho