185
5- Hậu phương kháng chiến phát triển mọi mặt như thế nào
trong giai đoạn 1950 - 1953?
6- Vẽ lược đồ chiến dịch Biên giới thu - đông 1950.
Chương IV
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP KẾT
THÚC (1953 - 1954)
Chương IV nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về cuộc
kháng chiến toàn quốc trong năm cuối đi đến kết thúc:
- Pháp - Mĩ đẩy mạnh chiến tranh xâm lược
Đông dương,
thực hiện Kế hoạch Nava với âm mưu giành thắng lợi quân sự
quyết định, “kết thúc chiến tranh trong danh dự”.
- Chủ trương kế hoạch Đông - Xuân 1953 - 1954 của Đảng,
Chủ tịch Hồ Chí Minh về một cuộc tiến công chiến lược và trận
"quyết chiến chiến lược" Điện Biên Phủ.
- Trận thắng Điện Biên Phủ đã quyết định đi đến họp Hội
nghị Giơnevơ và kí Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại
hoà bình ở Đông Dương.
I- Âm mưu mới của đế tluốe Pháp - Mĩ ở Đông Dương. Kế
hoạch Nava
Sau gần tám năm tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược Việt
Nam (1945 -1953), thực dân Pháp đã phải chịu những tổn thất
rất nặng nề: Khoảng 390.000 quân bị loại khỏi vòng chiến đấu,
không kể hàng chục vạn quân viễn chinh đang bị giam chân
trên chiến trường Đông Dương, chủ yếu là Việt Nam; tiêu tốn
khoảng 2.130 tỉ phrăng. Vùng kiểm soát của chúng ngày càng
bị thu hẹp. Trên chiến trường Việt Nam, quân Pháp ngày càng
186
tăng cường viện trợ quân sự để buộc Pháp phải kéo dài, mở rộng
và quốc tế hoá cuộc chiến tranh. Chính Aixenhao đã nhiều lần
tuyên bố, quyết không để cho chủ nghĩa cộng sản quốc tế tiến
thêm một bước nào ở Đông Nam Á, đặc biệt ở Đông Dương, nơi
được coi là có vị trí chiến lược hết sức quan trọng. Đế quốc Mĩ
thường xuyên gây áp lực đối với thực dân Pháp, yêu cầu thực
187
dân Pháp phải có những cố gắng chiến tranh mới, đồng thời tích
cực chuẩn bị để thay thế Pháp. Đi đôi với việc tăng cường viện
trợ về mọi mặt cho Pháp, đế quốc Mĩ đã buộc Pháp phải trao trả
quyền "độc lập”, cho các chính phủ bù nhìn, tạo điều kiện cho
Mĩ có thể nắm trực tiếp các chính phủ này. Viện trợ quân s
ự của
Mĩ vào năm 1953 hằng tháng lên tới trên 2 vạn tấn, có tháng lên
đến 4 vạn tấn. Chúng còn đưa hàng trăm nhân viên quân sự. cử
một phái đoàn quân sự để kiểm soát thực dân Pháp và các chính
quyền bù nhìn, ngày càng trực tiếp tham gia vào việc điều khiển
chiến tranh ở Đông Dương
1
.
Được sự thoả thuận của Mĩ, ngày 7-5-1953, Chính phủ Pháp
cử Đại tướng Hăngri Nava (Henri Navarre), đang giữ chức
Tham mưu trưởng lục quân khối Bắc Đại Tây Dương, sang
Đông Dương làm Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh.
Nava nhận định rằng, một thiếu sót cơ bản trong sự lãnh đạo
chiến tranh của Chính phủ Pháp là không xác định được rõ ràng
mục đích của cuộc chiến tranh và đó là nguyên nhân chính làm
cho tinh thần của quân đội viễn chinh ngày càng sút kém, quân
ngụy ngày càng không có tinh thần chiến đấu. Do đó, theo Nava
một khối cơ động chiến lược mạnh để đối phó với các cuộc tiến
công của đối phương. Theo Nava, cần phải cải biến tình thế đó
bằng cách xây dựng một quân đội ngụy lớn mạnh để giải quyết
vấn đề quân số, thành lập gấp rút một lực lượng cơ động chiến
lược mạnh.
Từ những nhận định nói trên, Nava vạch ra một kế hoạch
quân sự với hi vọng trong 18 tháng sẽ giành một thắng lợi quyết
định về quân sự, xoay chuyển tình thế cuộc chiến tranh Đông
Dương, chuyển bại thành thắng. Về tác chiến, Kế hoạch Nava
thực hiện theo hai bước:
- Bước thứ nhất: Từ thu - đông 1953 đến mùa xuân 1954,
Nava chủ trương tránh giao chiến với chủ lực của ta, giữ thế
phòng ngự chiến lược trên chiến trường phía bắc vĩ tuyến 18;
thực hiện tiến công chiến lược ở phía nam vĩ tuyến 18 nhằm
bình định miền Trung và miền Nam Đông Dương, đặc biệt là
tiến công chiếm đóng vùng tự do Liên khu V.
- Bước thứ hai: Từ thu - đông 1954, sau khi nắm trong tay ưu
thế về lực lượng cơ động, Nava chủ trương chuyển lực lượng ra
chiến trường miền Bắc, thực hiện tiến công chiến lược, cố giành
thắng lợi quyết định về quân sự, buộc ta phải chấp nhận những
1
H. Nava: Đông Dương hấp hối. Bản dịch tiếng Việt.189
điều kiện chính trị do chúng đưa ra.
Để có đủ điều kiện cần thiết cho việc thực hiện kế hoạch đã
vạch ra, Nava chủ trương giải quyết theo ba biện pháp: mở rộng
Pháp và Mĩ đều đánh giá cao kế hoạch Nava. Thủ tướng Lanien
1.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Điện Biên Phủ... Sđd, tr.50.
2.3.
Tiếng sấm Điện Biên Phủ. NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội,
1984, tr. 61.190
tuyên bố trên diễn đàn Quốc hội Pháp (22-10-1953): “Kế hoạch
Nava chẳng những được Chính phủ Pháp mà cả những người
bạn Mĩ cũng tán thành. Nó cho phép hi vọng đủ mọi điều”2.
Ngoại trưởng Mĩ Đalét cũng khẳng định: "Kế hoạch Nava trong
hai năm tới nếu không phải là một thắng lợi hoàn toàn thì ít
nhất cũng thu được kết quả nhất định v
ề quân sự”
1
.
Ngay sau khi Kế hoạch Nava được thông qua, Chính phủ
Pháp quyết định gấp rút điều quân để tăng viện cho chiến trường
Đông Dương. Chính phủ Mĩ cũng sử dụng 400 triệu đảm để tổ
chức quân ngụy ở Việt Nam, quyết định tăng thêm viện trợ quân
sự cho Pháp (năm 1953 là 650 triệu đôla và năm 1954 là 1.264
triệu đôla, chiếm 73% chi phí chiến tranh Đông Dương); đồng
thời cung c
ấp thêm trang bị cho nhiều tiểu đoàn và trung đoàn
pháo binh, cơ giới, vận tải, tăng thêm 123 máy bay và 212 tàu
chiến các loại
phá hoại kinh tế, phá hoại lực lượng dự trữ của ta. Một số nơi
(Nam Bộ) do mắc sai lầm hữu khuynh, nên hoạt động vũ trang
của ta ở các vùng tạm bị chiếm và vùng du kích bị giảm sút rõ
rệt. Những sai lầm này được kịp thời uốn nắn, nên tình hình
được cải thiện dần. Ở các nơi khác, tuy giặc Pháp đặt thêm được
một số vị trí nhỏ nhằm kiểm soát chặt hơn các trục đường giao
thông thủy, bộ và bắt thanh niên vào lính, nhưng vẫn không cải
thiện được thế chiếm đóng của chúng; các khu du kích vẫn đứng
vững và ngày càng mở rộng.
Tại Việt Bắc, từ giữa tháng 7-1953, địch tiến hành cuộc hành
quân đổ bộ đường không chớp nhoáng theo kiểu biệt kích, mang
tên chiến dịch Chim én. Ngày 17-7, địch thả 3 tiểu đoàn dù
xuống một địa điểm nhỏ hẹp ở phía bắc thị xã Lạng Sơn, nhằm
phá hủy các hang động chứa vũ khí của ta. Vừa đặt chân tới mặt
đất, chưa kịp triển khai đội hình, quân địch đã bị ta chặn đánh
quyết liệt, nên chỉ kịp đặt các gói thuốc nổ phía ngoài cửa hang
rồi rút chạy về hướng Tiên Yên. Tại Tây Bắc, trong tháng 6 và
tháng 7, địch tăng cường hoạt động gián điệp, thả biệt kích, mở
rộng những vùng thổ phỉ ở các khu vực gần Lào Cai, Lai Châu
và nhất là Sơn La. Tháng 8-1953, địch rút toàn bộ binh lực ở Nà
Sản về tập trung ở đồng bằng Bắc Bộ.
Tháng 10-1953, địch huy động 6 binh đoàn cơ động mở cuộc
tấn công lớn vào vùng Nam Ninh Bình, uy hiếp vùng tự do
Thanh Hoá, nhằm phá kế hoạch tiến công của ta.
Với những hoạt động tích cực, trên thực tế thực dân Pháp đã
thực hiện được một phần trong Kế hoạch Nava. Đến cuối năm
1953, chúng đã lập được 54 tiểu đoàn ngụy quân; đồng thời xây
dựng được 84 tiểu đoàn quân cơ động; trong đó có 44 tiểu đoàn
192
chủ động, cơ động, linh hoạt", "Đánh ăn chắc" (chắc thắng thì
đánh cho kì thắng, không chắc thắng thì kiên quyết không
đánh).
193
Thực hiện chủ trương chiến lược của Bộ Chính trị, trong
Đông - Xuân 1953 - 1954, quân đội ta chủ động mở một loạt
chiến dịch tiến công địch trên khắp các chiến trường Đông
Dương.
Vào trung tuần tháng 11-1953, một đơn vị chủ lực của ta bắt
đầu tiến lên Tây Bắc, hướng chính là Lai Châu; một đơn vị khác
vượt qua rừng núi Trường Sơn, tiến sang Trung Lào phối hợp
cùng với bạn chuẩn bị đánh địch.
Phát hiện sự di chuyển của quân ta lên Tây Bắc, ngày 20-11-
1953, Nava cho 6 tiểu đoàn lính Âu - Phi tinh nhuệ nhảy dù
xuống chiếm đóng Điện Biên Phủ (chiến dịch Casto). Bằng
hành động này, thực dân Pháp nhằm bảo vệ chiến trường Tây
Bắc, Thượng Lào và phá kế hoạch tiến công của ta.
Ngày 10-12-1953, quân ta mở cuộc tiến công vào thị xã Lai
Châu; một bộ phận khác tiến xuống bao vây Đ
iện Biên Phủ.
Qua 10 ngày chiến đấu, quân ta đã tiêu diệt và làm tan rã 24 đại
đội địch, giải phóng toàn bộ khu vực Lai Châu, uy hiếp Điện
Biên Phủ từ phía bắc. Thực dân Pháp buộc phải rút bớt 6 tiểu
đoàn quân cơ động từ đồng bằng Bắc Bộ lên xây dựng Điện
Biên Phủ thành nơi tập trung binh lực thứ hai. Kế hoạch Nava
bước đầu bị phá sản. Đầu tháng 12-1953, phối hợp với bộ đội
Pathét Lào, quân ta mở chiến dịch ở Trung Lào, loại khỏi vòng
chiến đấu 3 tiểu đoàn Âu - Phi, giải phóng tỉnh Thà Khẹt, uy
hiếp căn cứ Xênô (Xavanakhẹt). Địch buộc phải điều quân cơ
trung binh lực thứ tư của quân Pháp.
Để đánh lạc hướng phán đoán của địch, tạo điều kiện thuận
lợi cho việc tiếp tục đẩy mạnh mọi công tác chuẩn bị tiến công
tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, từ cuối tháng 1-1954, bộ đội
chủ lực ta phối hợp với bộ đội Pathét Lào mở cuộc tiến công
địch ở Thượng Lào. Trải qua hơn 10 ngày chiến đấu, quân ta
tiêu diệt 17 đại đội địch, thu hàng chục tấn vũ khí, đạn dược,
giải phóng lưu vực sông Nậm Hu. Nhân lúc địch hoang mang,
một bộ phận liên quân Việt - Lào tiến công lên phía bắc, giải
phóng hoàn toàn tỉnh Phong Xa Lì rộng khoảng 10.000 km2. Từ
sau chiến thắng này, cả một vùng rộng lớn Đông Bắc, Việt Bắc,
Tây Bắc của Việt Nam và khu giải phóng Sầm Nưa của Lào
được nối liền thành một dải liên hoàn vững chắc.
Nhằm đối phó với tình hình trên, Bộ chỉ huy quân đội Pháp ở
195
Đông Dương buộc phải lập một cầu hàng không đưa quân từ
đồng bằng Bắc Bộ lên tăng cường cho Luông Phabăng - Mường
Sài. Luông Phabăng - Mường Sài trở thành nơi tập trung binh
lực thứ năm của địch trên chiến trường Đông Dương.
Phối hợp với các cuộc tiến công của bộ đội chủ lực trên các
mặt trận chính diện, tại các mặt trận sau lư
ng địch, từ Nam Bộ,
Nam Trung Bộ, Bình - Trị - Thiên đến đồng bằng Bắc Bộ, quân
và dân ta đẩy mạnh chiến tranh du kích.
Ở Nam Bộ, bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương đẩy mạnh
tiến công vào vùng tạm bị chiếm, tiêu diệt nhiều địch, kết hợp
với công tác binh vận, tạo điều kiện cho quần chúng đấu tranh
chính trị.
Ở Nam Trung Bộ, chiến tranh du kích phát triển mạ
huỷ phương tiện chi
ến tranh, giải phóng nhiều vùng đất rộng
lớn. Các hoạt động bền bỉ, liên tục, rộng khắp với hiệu quả cao
của quân và dân ta buộc địch phải bị động phân tán lực lượng cơ
đông đang tập trung ở đồng bằng Bắc Bộ đến các chiến trường
rừng núi; trong đó, bộ phận quân tinh nhuệ bậc nhất bị giam
chân tại Điện Biên Phủ. Số quân cơ động của địch ở đồng bằng
Bắc Bộ từ chỗ có 44 tiểu đoàn, chỉ còn lại 20 tiểu đoàn. Kế
hoạch Nava bị phá sản một bước rất nghiêm trọng. Thắng lợi
của ta trong các cuộc tiến công chiến lược Đông - Xuân 1953 -
1954 là sự chuẩn bị những điều kiện vật chất và tinh thần cho
quân và dân .ta mở trận quyết chiến chiến lược vào tập đoàn cứ
điểm Điện Biên Phủ.
1.Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954)
Sau khi không đạt được âm mưu bảo vệ chiến trường Tây
Bắc, Thượng Lào và cũng không ngăn chặn được kế hoạch tiến
công của ta trong Đông - Xuân 1953 - 1954, Bộ chỉ huy quân
đội Pháp ở Đông Dương quyết định chấp nhận cuộc chiến đấu
với chủ lực ta tại chiến trường rừng núi Tây Bắc Việt Nam. Do
đó, từ đầu tháng 12-1953, Nava chủ trương xây dựng Điện Biên
Phủ thành một tập đoàn cứ điểm mạnh.
Điện Biên Phủ là một thung lũng rộng lớn thuộc phía nam
tỉnh Lai Châu, có chiều đài từ 18 đến 20 km; chiều rộng từ 6 đến
8 km; cách Hà Nội khoảng 300 km và cách Luông Phabăng
khoảng 200 km theo đường chim bay. Thung lũng Điện Biên
nằ
m gần biên giới Việt - Lào, trên một ngã ba có nhiều tuyến
đường quan trọng. Dưới con mắt của các nhà quân sự Pháp,
Điện Biên Phủ "là một vị trí chiến lược quan trọng chẳng những
đặt tại giữa thung lũng Mường Thanh (huyện lị Điện Biên, nay
là thành phố Điện Biên). Tại phân khu này, có năm sở chỉ huy
của Tướng Đờ Cátxtơri, một sân bay chính Mường Thanh - nơi
1.
2. Theo: Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1945 -
1954. T. 2. Sđd. tr.301
198
được coi là "trái tim" và là cái "dạ dày" của tập đoàn cứ điểm.
Địch tập trung ở phân khu Trung tâm tới 2/3 lực lượng. Ở phía
đông phân khu Trung tâm có một hệ thống cao điểm rất lợi hại
(A1, C1, D1, El), hợp thành một bức bình phong thiên nhiên
vững chắc mà địch cho là khó lòng vượt qua. Cụm cứ điểm Him
Lam tuy thuộc phân khu Trung tâm, nhưng cùng với các cụm cứ
điểm Độc Lập, Bản Kéo là những vị trí ngo
ại vi đột xuất của
địch, có nhiệm vụ án ngữ phía bắc và đông bắc, ngăn chặn cuộc
tiến công của ta từ hướng Tuần Giáo vào Điện Biên Phủ.
Lực lượng địch ở tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ tăng dần
từ 6 tiểu đoàn lên 9 tiểu đoàn, rồi 12 tiểu đoàn. Cho đến thượng
tuần tháng 3-1954, tổng số binh lực của địch là 17 tiểu đoàn
(16.200 tên), phần lớn là các đơn vị lính Âu - Phi tinh nhuệ.
Với hệ thống công sự vững chắc, lực lượng cơ động mạnh,
binh khí kĩ thuật nhiều và hiện đại, tập đoàn đế quốc Pháp - Mĩ
đều coi Điện Biên Phủ là "Pháo đài bất khả xâm phạm", là "cái
bẫy hiểm ác", "cái máy nghiền khổng lồ" để nghiền nát quân
chủ lực của ta.
dân tộc thống nhất dựa trên nền tảng liên minh công nông được
củng cố và mở rộng. Hơn nữa, quân đội ta đã trưởng thành
không chỉ về số lượng, mà cả về chất lượng, có khả năng đánh
được một tập đoàn cứ điểm.
Từ nhận định trên, Bộ Chính trị quyết định mở chiến dịch
Điện Biên Phủ, mang mật danh chiến dịch Trần Đình. Mục tiêu
của chiến dịch là tiêu diệt toàn bộ lực lượng địch tạt đây, giải
phóng toàn bộ lãnh thổ Tây Bắc và tạo điều kiện thuận lợi cho
bạn giải phóng miền Bắc Thượng Lào; đồng thời tiêu hao một
phần sinh lực địch trên chiến trường Đông Dương.
Điện Biên Phủ trở thành điểm quyết chiến chiến lược giữa ta
và địch.
Trong Chỉ thị ngày 22-12-1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu
rõ chiến dịch Điện Biên Phủ là một chiến dịch rất quan trọng
không những về quân sự mà cả về chính trị, không những đối
với trong nước mà cả đối với quốc tế. Vì vậy, toàn Đảng, toàn
quân phải tập trung hoàn thành cho kì được.
Từ sau quyết định của Bộ Chính trị, mọi công tác chuẩn bị
cho chiến dịch được xúc tiến rất khẩn trương. Bộ chỉ huy và
Đảng uỷ Mặt trận được thành lập do Đại tướng Võ Nguyên Giáp
- Uỷ viên Bộ Chính trị, Tổng Tư lệnh quân đội nhân dân Việt
Nam trực tiếp làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng uỷ Mặt
200
trận. Chính phủ ra quyết định thành lập Hội đồng cung cấp mặt
trận do Phạm Văn Đồng - Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng
Chính phủ, làm Chủ tịch.
Quyết tâm chiến lược của Bộ Chính trị Trung ương Đảng và
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã biến thành ý chí và hành động của
toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Với khẩu hiệu "Tất cả cho
Copyright: Tài liệu đại học ©