ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

ĐỖ THỊ NGA

PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG

Ở THỊ XÃ SẦM SƠN, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

ĐỖ THỊ NGA

PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG

Ở THỊ XÃ SẦM SƠN, TỈNH THANH HÓA
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60 31 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. VŨ ĐỨC THANH
XÁC NHẬN CỦA

nghiên cứu và thực hiện đề tài. Trong quá trình thực hiện, luận văn khó tránh khỏi
những sai sót, rất mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp của quý thầy cô và bạn
đọc để luận văn đƣợc hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cám ơn!


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT................................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC BẢNG............................................................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ............................................. Error! Bookmark not defined.
MỞ ĐẦU................................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC
VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG.................................... 5
1.1.Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.......................................... 5
1.2. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững.......Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Phát triển bền vững................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Phát triển du lịch theo hướng bền vững..........Error! Bookmark not defined.
1.3. Kinh nghiệm phát triển du lịch theo hƣớng bền vững trong và ngoài nƣớc
Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Một số điển hình phát triển du lịch không bền vữngError! Bookmark not
defined.
1.3.2. Một số kinh nghiệm phát triển du lịch theo hướng bền vững..................Error!
Bookmark not defined.
1.3.3. Những bài học kinh nghiệm cho Sầm Sơn......Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU............Error! Bookmark not defined.
2.1. Phƣơng pháp luận......................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Chủ nghĩa duy vậy biện chứng...........................Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Chủ nghĩa duy vậy lịch sử.................................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Các phƣơng pháp cụ thể............................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học..........Error! Bookmark not defined.

vững ........................................................................... Error! Bookmark not defined.

3.3.1. Những thành công chủ yếu ............................ Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Hạn chế và những nguyên nhân của hạn chế Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG BỀN VỮNG Ở
THỊ XÃ SẦM SƠN GIAI ĐOẠN 2016 - 2020 ........ Error! Bookmark not defined.

4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nƣớc ảnh hƣởng đến phát triển du lịch theo hƣớng
bền vững ở thị xã Sầm Sơn ....................................... Error! Bookmark not defined.

4.1.1. Bối cảnh quốc tế ............................................ Error! Bookmark not defined.


4.1.2. Bối cảnh trong nước............................................... Error! Bookmark not defined.
4.2. Mục tiêu và quan điểm phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở thị xã
Sầm Sơn..................................................................................... Error! Bookmark not defined.
4.2.1. Mục tiêu phát triển du lịch Sầm Sơn đến năm 2020Error! Bookmark not
defined.
4.2.2. Quan điểm phát triển du lịch Sầm Sơn............Error! Bookmark not defined.
4.3. Một số giải pháp phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Sầm Sơn........Error!
Bookmark not defined.
4.3.1. Hoàn thiện công tác xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển du lịch
Error! Bookmark not defined.
4.3.2. Giải pháp cho xây dựng cơ chế vận dụng pháp luật và chính sách của nhà
nước về phát triển du lịch theo hướng bền vững......Error! Bookmark not defined.
4.3.3. Giải pháp cho xây dựng tổ chức bộ máy quản lý và phát triển du lịch theo
hướng bền vững ở thị xã Sầm Sơn................................. Error! Bookmark not defined.
4.3.4. Giải pháp trong công tác thanh tra, kiểm tra công tác tổ chức, quản lý các
hoạt động du lịch.................................................................. Error! Bookmark not defined.
4.3.5. Nhóm các giải pháp điều kiện............................. Error! Bookmark not defined.

số điểm tài nguyên có giá trị, mặc dù đã có đƣợc sự đầu tƣ khai thác, song thời gian

1


qua những giá trị tài nguyên này chƣa phát huy đƣợc để tạo thành sản phẩm du lịch
hấp dẫn tƣơng xứng. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới trình trạng này, một trong
những nguyên nhân đó là vai trò quản lý nhà nƣớc đối với ngành du lịch ở thị xã
Sầm Sơn còn nhiều bất cập, vấn đề quy hoạch và thực hiện quy hoạch còn nhiều
thiếu sót; cơ chế, chính sách phát triển du lịch còn nhiều bất cập, chƣa tạo ra môi
trƣờng thuận lợi để các chủ thể kinh tế phát triển du lịch,…
Xuất phát từ những thực tế nêu trên, việc nghiên cứu phát triển du lịch, nhất
là phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở thị xã Sầm Sơn là rất cần thiết và cấp
bách. Làm sao để vừa phát triển du lịch, vừa bảo tồn, gìn giữ thiên nhiên, bảo vệ
môi trƣờng sinh thái, đảm bảo công bằng xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa địa
phƣơng. Chính vì vậy, tác giả đã chọn đề tài: “Phát triển du lịch theo hướng bền
vững ở thị xã Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ
chuyên ngành kinh tế chính trị.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu

2.1.Mục tiêu nghiên cứu:
Trên cơ sở lý luận chung về du lịch, luận văn đi sâu phân tích, đánh giá tiềm
năng và thực trạng phát triển du lịch ở thị xã Sầm Sơn. Từ đó đề xuất các giải pháp và
kiến nghị để phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở thị xã Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

2.2.Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Khái quát hoá những vấn đề lý luận về phát triển du lịch bền vững; kinh

nghiệm phát triển du lịch theo hƣớng bền vững và du lịch không bền vững ở một số
địa phƣơng trong nƣớc và trên thế giới, từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm cho

- Nghiên cứu lý luận chung về phát triển du lịch theo hƣớng bền vững; nội

dung, tiêu chí, các nhân tố ảnh hƣởng đến phát triển du lịch theo hƣớng bền vững
cấp huyện; kinh nghiệm phát triển du lịch theo hƣớng bền vững và không bền vững
của một số quốc gia trên thế giới và một số địa phƣơng trong nƣớc, từ đó rút ra bài
học cho phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Sầm Sơn.
- Nghiên cứu và xác định đƣợc những vấn đề cơ bản trong nội dung phát

triển du lịch theo hƣớng bền vững ở thị xã Sầm Sơn bao gồm: xây dựng chiến lƣợc,
quy hoạch phát triển du lịch; xây dựng cơ chế chính sách vận dụng pháp luật và
chính sách phát triển du lịch; xây dựng bộ máy và quản lý các hoạt động du lịch;
thanh tra, kiểm tra công tác tổ chức, quản lý và các hoạt động kinh doanh cấp
huyện. Từ đó, đánh giá mức độ phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở thị xã Sầm
Sơn theo quan điểm phát triển bền vững để tìm ra những vấn đề đặt ra đối với phát
triển du lịch trên các mặt: kinh tế, xã hội và môi trƣờng;
- Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ và cụ thể đã đƣợc nghiên cứu nhằm

phát huy những lợi thế và hạnchế bất cập để góp phần đảm bảo sự phát triển du lịch
theo hƣớng bền vững ở thị xã Sầm Sơn.

3


5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu
thành 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở khoa học về phát triển du
lịch theo hƣớng bền vững
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở thị xã Sầm Sơn

chặn những tác động tiêu cực tới sự phát triển lâu dài. Đây là quan điểm đã nhận
đƣợc sự đồng thuận khá cao của các tác giả khác nhƣ Murphy (1994)“Tourism and
sustainable development” (Du lịch và phát triển bền vững). Trong khi đó, Machado
(2003) trong nghiên cứu “Capacity Building for Tourism Development in Viet Nam”
(Khả năng xây dựng phát triển du lich ở Việt Nam), nhấn mạnh đến tính bền vững
của các sản phẩm trong phát triển du lịch, ông cho rằng phát triển du lịch bền
5


vững là quá trình phát triển các sản phẩm du lịch nhằm đóng góp vào sự thỏa mãn
các nhu cầu của du khách và cộng đồng tại một điểm đến nhất định; góp phần tăng
trƣởng kinh tế của quốc gia, khu vực và địa phƣơng mà sự phát triển còn góp phần
nâng cao mức độ công bằng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các thành viên và giữa
các thế hệ trong xã hội; đóng góp vào việc giảm sự bất bình đẳng và nghèo đói của
cộng đồng tại điểm đến nhất định. Cũng nghiên cứu về du lịch bền vững có công
trình của đồng tác giả Larry Dwyer và Deborah Edwards (2010)“Understanding the
Sustainable development of tourism” (Hiểu phát triển bền vững về du lịch), đã trình
bày các kết quả của nghiên cứu đƣợc tiến hành giữa các thành viên của công chúng
ở Anh về sự hiểu biết của họ về du lịch bền vững; phản ứng của họ với bốn mục

tiêu hành vi du lịch mong muốn và kỳ vọng về vai trò của chính phủ và ngành công
nghiệp du lịch trong việc khuyến khích du lịch bền vững. Nghiên cứu này cho thấy
sự thiếu nhận thức về du lịch tác động liên quan đến hành vi hàng ngày, cảm giác
không có quyền và không sẵn sàng để thực hiện những thay đổi đáng kể đối với
hành vi du lịch hiện nay.
Ở Việt Nam, phát triển du lịch bền vững đã và đang trở thành nhu cầu cấp

thiết đối với phát triển kinh tế - xã hội nói chung và du lịch nói riêng, điều đó đặt ra
yêu cầu nghiên cứu về du lịch và phát triển du lịch bền vững cả về học thuật, thực
tiễn và chính sách. Nghiên cứu hệ thống lý luận của du lịch bền vững có công trình

chỉ đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch, ngành du lịch và cộng đồng địa
phƣơng mà còn không ảnh hƣởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tƣơng
lai và du lịch bền vững đóng góp vào giảm các tệ nạn xã hội, duy trì và phát huy
đƣợc tính đa dạng và bản sắc văn hóa dân tộc, không ngừng nâng cao đời sống vật
chất và tinh thần, giảm tình trạng ô nhiễm môi trƣờng.
Nhóm thứ hai, nghiên cứu về tiêu chí đánh giá du lịch bền vững, cũng đã
có nhiều nghiên cứu về vấn đề này, cụ thể có thể kể đến nhƣ: "Managing
Sustainable Tourism : Indicators for Better Decisions” (Quản lý du lịch bền vững :
Các chỉ số cho các quyết định tốt hơn) của Manning Edward (1992); “Statistical
Indicators Needed to Monitor Sustainable Travel and Tourism Development”(Các
chỉ số thống kê cần thiết để giám sát du lịch và phát triển du lịch bền vững), của
World Travel and Tourism Council (1993). Điển hình có công trình của Ted
Manning (2000) “Indicators of Sustainable Development for Tourism Destinations”
(Các chỉ tiêu phát triển bền vững cho điểm du lịch), nghiên cứu sâu rộng về các chỉ

7


số về phát triển du lịch bền vững trên toàn thế giới. Công trình nghiên cứu là tài nguyên
toàn diện nhất về chủ đề này, kết quả của một nghiên cứu sâu rộng bao gồm 62 chuyên
gia từ hơn 20 quốc gia. Công trình mô tả trên 40 vấn đề bền vững lớn, từ việc quản lý
các nguồn tài nguyên thiên nhiên (chất thải, nƣớc, năng lƣợng, vv), để kiểm soát sự hài
lòng của khách du lịch và cộng đồng sở tại, bảo tồn di sản văn hóa, tính mùa vụ, rò rỉ
kinh tế, hoặc thay đổi khí hậu. Đối với mỗi vấn đề, chỉ số và kỹ thuật đo lƣờng đƣợc
gợi ý với các nguồn thông tin thực tế và ví dụ, nghiên cứu cũng có chứa một số thủ tục
để xây dựng các chỉ đích đến cụ thể, việc sử dụng chúng trong chính sách du lịch và
quy trình lập kế hoạch, cũng nhƣ các ứng dụng trong các loại đích khác nhau (ví dụ
nhƣ ven biển, đô thị, du lịch sinh thái, cộng đồng nhỏ). Nhiều ví dụ và 25 trƣờng hợp
nghiên cứu toàn diện cung cấp một loạt các kinh nghiệm tại các công ty, địa điểm, cấp
quốc gia và khu vực từ tất cả các châu lục. UNWTO tổ chức một loạt các hội thảo khu


Bên cạnh đó, phát triển du lịch bền vững còn là chủ đề thảo luận của các
cuộc hội thảo quốc tế và trong nƣớc nhƣ Hội thảo quốc tế về Phát triển du lịch bền
vững ở Việt Nam do Tổng cục Du lịch Việt Nam kết hợp với Quỹ Hanns Seidel
(CHLB Đức) tổ chức tại Huế (tháng 5/1997), Hội thảo về Du lịch sinh thái với phát
triển bền vững ở Việt Nam (tại Hà Nội, tháng 4/1998)…
Nhóm thứ tư, nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững ở thị xã Sầm Sơn,
có một số nghiên cứu nhƣ: luận văn thạc sỹ của Lê Thị Diễm Hƣơng (2006) "Sầm
Sơn - phát triển du lịch bền vững", luận văn đã nêu lên đƣợc những điều kiện cơ
bản và đặt ra một số giải pháp để phát triển du lịch bền vững tại thị xã Sầm Sơn.
Tuy nhiên, các giải pháp đặt ra để phát triển du lịch theo hƣớng bền vững chƣa bám
sát đƣợc các nguyên tắc và tiêu chí về phát triển bền vững ở cả 3 mặt: kinh tế, văn
hóa - xã hội và tài nguyên môi trƣờng. Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Văn
Thanh (2013) "Nâng cao hiệu quả quản lý các di tích lịch sử trên địa bàn thị xã
Sầm Sơn". Trên cơ sở thực trạng các di tích trên địa bàn thị xã Sầm Sơn, tác giả đã
đề xuất các giải pháp quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động của các di tích trong
phục vụ du lịch. Tuy nhiên, luận văn mới chỉ dừng lại ở việc đề ra các giải pháp
nâng cao hiệu quả quản lý các di tích lịch sử từ góc độ của chính quyền địa phƣơng.
* Những kết quả đạt đƣợc trong các công trình nghiên cứu

Thứ nhất, từ nhiều cách tiếp cận và góc độ khác nhau, với những phƣơng
pháp và phạm vi nghiên cứu cụ thể, các nhà khoa học đã đƣa ra những định nghĩa
khác nhau về phát triển du lịch bền vững. Qua việc tổng hợp, phân tích, khái quát để
đƣa ra định nghĩa về phát triển du lịch bền vững có thể rút ra đƣợc nội hàm cơ bản,

9


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt


7.

Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu, 2001. Du lịch bền vững. Hà Nội: NXB Đại
học Quốc gia.

8.

Lê Thị Diễm Hƣơng, 2006. Sầm Sơn - phát triển du lịch bền vững. Khoá luận
tốt nghiệp. Trƣờng Đại học Dân lập Đông Đô.

9.

Lâm Thị Hồng Loan, 2014. Phát triển du lịch theo hướng bền vững ở tỉnh Ninh
Bình. Luận văn thạc sỹ. Trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.

10. Phạm Trung Lƣơng, 2002. Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển du lịch bền

vững ở Việt Nam. Đề tài KHCN độc lập cấp Nhà nƣớc. Viện Nghiên cứu Phát
triển du lịch – Tổng cục Du lịch.
11. Nguyễn Văn Thanh, 2013. Nâng cao hiệu quả quản lý các di tích lịch sử trên

địa bàn thị xã Sầm Sơn. Luận văn Thạc sỹ. Trƣờng Đại học Văn hóa Hà Nội.
12. Thủ tƣớng Chính phủ, 2011. Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm

2020, tầm nhìn đến năm 2030. Hà Nội.

10




hành cơ chế, chính sách hỗ trợ ngư dân trên địa bàn thị xã Sầm Sơn bị ảnh
hưởng của dự án “Không gian du lịch ven biển phía đông đường Hồ Xuân
Hương, thị xã Sầm Sơn”. Thanh Hóa.
23. La Nữ Ánh Vân, 2013. Phát triển du lịch bền vững Bình Thuận. Luận án tiến

sỹ. Trƣờng đại học Sƣ phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
Tiếng Anh
24. Butler, R, W., 1993. Tourism: an evolutionary perspective. In J. G. nelson, R.

Butler & G wall (Eds), Tourism & sustainable development: monitoring,

11


planning, & managing (pp. 27-43). Dept, of geography publication series No.
37. Waterloo, Ontario: university of waterloo..
25. Murphy, P., 1994. Tourism and sustainable development. Oford: Butterworth

Heinemann.
26. Machado, 2003. Capacity Building for Tourism Development in VietNam. Viet

Nam: VNAT and FUDESO.
27. Larry Dwyer and Deborah Edwards, 2010. Understanding the Sustainable

development of tourism. Oxford: Goodfellow Publishers Limited.
28. Manning Edward, 1992. Managing Sustainable Tourism : Indicators for Better

Decisions. New York: John Wiley and Sons.
29. World Travel and Tourism Council, 1993. Statistical Indicators Needed to