Thực trạng phát triển ngành dịch vụ logistics ở Việt Nam
I. Đặc điểm kinh tế kĩ thuật và quá trình phát triển của ngành dịch
vụ logistics ở Việt Nam.
1. Đặc điểm kinh tế kĩ thuật của các dịch vụ logistics.
- Dịch vụ logistics là một hệ thống các hoạt động nhằm tối ưu hoá mọi
công việc, mọi thao tác từ khâu cung ứng , sản xuất, phân phối và tiêu dùng sản
phẩm chứ không phải chỉ là "kho" và "vận", "giao" và "nhận" như một số người
lầm tưởng. Đây là một chuỗi các dịch vụ chứ không phải là một dịch vụ đơn
thuần.
- Dịch vụ logistics hỗ trợ hoạt động của các doanh nghiệp: dịch vụ
logistics hỗ trợ toàn bộ quá trình hoạt động của doanh nghiệp từ cung ứng các
yếu tố đầu vào cho quá trình sản xuất cho tới phân phối các sản phẩm đầu ra,
ngay cả khi sản phẩm đã ra khỏi dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp và đến
tay người tiêu dùng. Doanh nghiệp cung ứng có thể kết hợp bất cứ yếu tố nào
của các dịch vụ logistics với nhau hay tất cả các yếu tố logistics tuỳ theo yêu
cầu của khách hàng.
- Dịch vụ logistics là sự phát triển cao, hoàn chỉnh của dịch vụ vận tải
giao nhận, vận tải giao nhận gắn liền và nằm trong logistics.
Cùng với quá trình phát triển của mình, các dịch vụ logistics đã làm đa
dạng hóa khái niệm vận tải giao nhận truyền thống. Từ chỗ chỉ thay mặt khách
hàng để thực hiện các khâu rời rạc như nhận hàng, bao gói, bảo quản, làm thủ
tục thông quan, vận chuyển hàng hoá...cho đến cung cấp dịch vụ trọn gói. Từ
chỗ đóng vai trò đại lý, người uỷ thác trở thành một chủ thể chính trong các
hoạt động vận tải giao nhận với khách hàng, chịu trách nhiệm trước các nguồn
luật điều chỉnh. Ngày nay, người giao nhận vận tải trở thành người cung ứng
dịch vụ logistics thực hiện một loạt các nghiệp vụ, quản lý một hệ thống đồng
bộ từ giao nhận tới vận tải, cung ứng nguyên vật liệu phục vụ sản xuất kinh
doanh, bảo quản hàng hoá trong kho, phân phối hàng hoá đúng nơi, đúng lúc, sử
dụng thông tin điện tử để theo dõi kiểm tra...
- Các dịch vụ trong chuỗi dịch vụ logistics là một chuỗi công việc có tính
chất liên hoàn, số lượng công việc nhiều, tính chất công việc phức tạp, thời gian

chuỗi các dịch vụ logistics. Các dịch vụ cung ứng còn nhỏ lẻ, gián đoạn. Thực
tế, ngành dịch vụ logistics của Việt Nam vẫn chưa hoàn thiện và vẫn đang ở giai
đoạn phôi thai, chưa thực sự có được dịch vụ logistics của riêng mình, chưa trở
thành ngành dịch vụ theo đúng nghĩa là chuỗi dịch vụ logistics.
II. Thực trạng phát triển ngành dịch vụ logistics ở Việt Nam hiện
nay.
1. Khái quát thực trạng ngành dịch vụ logistics ở Việt Nam trong
thời gian qua.
Mặc dù dịch vụ logistics đã và đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới
nhưng ở Việt Nam còn khá mới mẻ. Cùng với quá trình hội nhập, logistics và
dịch vụ logistics đã theo chân những nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.
Hàng loạt các công ty, doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics ở Việt Nam
đã ra đời và cung ứng các dịch vụ logistics cho các khách hàng trong và ngoài
nước. Thời gian qua, ngành dịch vụ logistics của Việt Nam đã có những bước
phát triển mạnh mẽ bên cạnh đó cũng còn những hạn chế, những khó khăn cần
khắc phục. Để có những biện pháp hữu hiệu nhằm phát triển ngành dịch vụ
logistics của Việt Nam trong thời gian tới thì trước hết cần thấy được thực trạng
của ngành dịch vụ logistics trong thời gian qua.
Do nhận biết dịch vụ logistics là một lĩnh vực hoạt động đặc biệt, có thể
mang lại lợi nhuận siêu ngạch, nên thời gian gần đây, ở Việt Nam, đặc biệt ở
các thành phố lớn, đã xảy ra hiện tượng" nhà nhà đăng ký kinh doanh dịch vụ
logistics, người người đăng ký kinh doanh logistics". Theo sở Kế hoạch và Đầu
tư thành phố Hồ Chí Minh, trung bình mỗi tuần có một công ty kinh doanh dịch
vụ logistics được cấp phép hoạt động hoặc bổ sung chức năng dịch vụ logistics.
Chính sự đăng ký ồ ạt đã tạo nên ảo tưởng ngành dịch vụ logistics Việt Nam
phát triển nhanh chóng: từ một vài doanh nghiệp giao nhận quốc doanh vào cuối
thế kỷ XX đến cuối năm 2007, cả nước đã có khoảng gần 1000 công ty kinh
doanh dịch vụ logistics, nhưng chỉ có khoảng 800-900 doanh nghiệp thực sự có
tham gia hoạt động. Số lượng các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics thì
tăng lên nhanh chóng nhưng nếu xét về chất lượng thì các doanh nghiệp

đều do hệ thống đại lý thực hiện, cung cấp.
Về các lĩnh vực dịch vụ logistics được thực hiện ở các doanh nghiệp kinh
doanh dịch vụ logistics Việt Nam có thể thấy rằng: Ở Việt Nam dịch vụ
logistics chưa được các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics cung cấp đầy
đủ như đúng bản chất của nó( một chuỗi các dịch vụ ) mà chỉ mới cung cấp một
số dịch vụ trong chuỗi dịch vụ logistics mà thôi. Các dịch vụ logistics chủ yếu
mà các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics Việt Nam cung ứng cho
khách hàng là dịch vụ kho bãi, vận tải hàng hoá, giao nhận hàng hoá, bốc xếp,
dịch vụ phân loại, đóng gói bao bì, lưu kho...còn các dịch vụ khác trong chuỗi
dịch vụ logistics mặc dù cũng có một số doanh nghiệp cung ứng nhưng số lượng
không nhiều và chưa thực sự được quan tâm phát triển.
Trong các dịch vụ logistics chủ yếu được cung ứng bởi các doanh nghiệp
logistics của Việt Nam thì dịch vụ giao nhận vận tải và kinh doanh kho bãi là
phát triển nhất.
- Dịch vụ vận tải giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu.
Kể từ khi đất nước mở cửa cùng với quá trình “ container hoá” trong vận
tải biển, hoạt động kinh doanh vận tải giao nhận xuất nhập khẩu thực sự phát
triển mạnh. Ở Việt Nam hiện nay, vận tải giao nhận chủ yếu phát triển trên lĩnh
vực đường biển và đường hàng không, trong đó vận tải đường biển chiếm ưu
thế tuyệt đối hơn cả vì hàng hoá xuất nhập khẩu chủ yếu đi bằng đường biển.
Lượng hàng hoá thông qua các cảng biển ngày càng gia tăng và trải rộng ở
nhiều cảng, nhiều cửa khẩu khác nhau chứ không chỉ được thực hiện ở một số
cảng chính như trước kia, trong đó có nhiều cảng mới, cảng chuyên dụng được
xây dựng. Tại các cảng hiện nay, ngoài dịch vụ vận tải giao nhận đơn thuần còn
có các dịch vụ trợ giúp như: lưu kho bảo quản hàng hoá, tái chế, đóng gói, kẻ ký
mã hiệu, thu gom hàng hoá xuất khẩu...Cơ sở vật chất kĩ thuật tại các cảng biển
được tăng cường đặc biệt là hệ thống cầu cảng, trang thiêt bị xếp dỡ và hệ thống
kho bãi...đây là những yếu tố cơ bản làm tăng chất lượng dịch vụ vận tải giao
nhận hàng hoá xuất nhập khẩu tại cảng. Theo cục hàng hải Việt Nam, năm 2007
là năm hàng hoá thông qua các cảng biển tăng mạnh nhất trong 10 năm trở lại

xe chuyên dụng truyền thống thông thường, các doanh nghiệp đã trang bị xe
chuyên dụng chở container từ Hải Phòng đi các tỉnh phía Bắc, Đà Nẵng đi các
tỉnh miền Trung và Sài Gòn đi các tỉnh đồng bằng Nam bộ. Ngoài ôtô, ngành
đường sắt cũng tổ chức chuyên chở hàng hoá học tuyến Bắc Nam tạo sự liên kết
chặt chẽ các địa phương, các vùng, các miền trong lưu thông hàng hoá và tích
cực tham gia chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu. Từ chỗ chưa có toa xe
chuyên dụng chở container đến nay xe chuyên dụng của đường sắt đã đáp ứng
yêu cầu vận chuyển container của khách hàng trên toàn tuyến.
Về phân phối hàng hoá, các doanh nghiệp lớn có thế mạnh trong việc
cung ứng dịch vụ vận chuyển hàng hoá có khối lượng lớn, hàng theo kế hoạch,
hàng siêu trường, siêu trọng thì các doanh nghiệp nhỏ lại có lợi thế trong cung
ứng dịch vụ vận chuyển hàng thông thường như hàng bách hoá, hàng rời, hàng
container có khối lượng nhỏ và đặc biệt là thầu việc phân phối các sản phẩm từ
nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ trong nội địa cho các doanh nghiệp sản xuất kinh
doanh hoặc vận chuyển máy móc, thiết bị, hàng công trình ra vào các cảng Việt
Nam theo yêu cầu của khách hàng.
- Dịch vụ phân loại và đóng gói bao bì hàng hóa
Dịch vụ phân loại và đóng gói bao bì hàng hoá cũng là một trong các dịch
vụ thuộc chuỗi dịch vụ logistics mà các doanh nghiệp logistics Việt Nam cung
ứng cho khách hàng. Khi các doanh nghiệp có nhu cầu thuê dịch vụ phân loại và
đóng gói bao bì thì doanh nghiệp logistics sẽ triển khai thực hiện sao cho tiết
kiệm chi phí cho doanh nghiệp khách hàng. Đối với hàng phi mậu dịch, hàng
hội chợ, triển lãm, hàng có khối lượng nhỏ, nguồn hàng không thường xuyên,
hàng của các văn phòng đại diện hay các cơ quan ngoại giao, sứ quán...các
doanh nghiệp logistics thường sử dụng các nguyên vật liệu phục vụ đóng gói
bao bì bằng những thứ có sẵn trong nước như: giấy, gỗ, bao nylon, nhựa tái
chế...dể giảm chi phí. Ngoài ra tuỳ theo yêu cầu cũng như đặc điểm của hàng
hoá, các nguyên liệu cao cấp sản xuất tại chỗ cũng được đưa vào sử dụng: bao
xốp khí, kệ xốp...để đóng gói những sản phẩm có giá trị cao như hàng công
nghiệp, hàng điện tử của các khu công nghiệp, khu chế xuất. Đối với hàng mậu

quá hạn...Kho ngoại quan ở Việt Nam hiện nay chủ yếu bố trí tại các cửa khẩu
lớn như: Sài Gòn, Đà Nẵng, Hải Phòng...hay ở một số ga đường sắt liên vận
quốc tế.
+ Các loại hình kho bãi khác: đó là các loại hình kho bãi truyền thống như
kho hàng rời, kho hàng bách hoá, kho chuyên dụng hay kho đặc biệt...
Ngoài các dịch vụ điển hình trên, các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ
logistics còn cung ứng một loạt các dịch vụ khác thuộc chuỗi dịch vụ logistics
như: cung ứng nguyên vật liệu đầu vào; tư vấn quy trình sản xuất, công nghệ
sản xuất, kênh phân phối, xúc tiến bán hàng...; ghi ký mã hiệu, dán nhãn...nhưng
các dịch vụ này chưa được quan tâm phát triển mà mới chỉ là các dịch vụ đi
kèm những dịch vụ chính ở trên mà thôi.
Về thị trường của ngành dịch vụ logistics Việt Nam: Theo đánh giá của
các chuyên gia trong ngành dịch vụ logistics Việt Nam thì ngành dịch vụ
logistics Việt Nam mới giới hạn ở thị trường nội địa, các doanh nghiệp cung
ứng dịch vụ logistics Việt Nam hầu như mới chỉ giới hạn đáp ứng nhu cầu
logistics cho các doanh nghiệp khách hàng trong nước chứ hầu như chưa có khả
năng đáp ứng nhu cầu logistics thế giới. Một số doanh nghiệp logistics Việt
Nam có cung ứng dịch vụ logistics ra thị trường thế giới nhưng đó cũng chỉ là
làm thuê cho các đại lý logistics nước ngoài chứ chưa thực sự tự mình cung
ứng, nếu là tự mình cung ứng thì cũng chỉ sang thị trường Lào, Campuchia,
Trung Quốc chứ chưa vươn được xa hơn.
Theo nghiên cứu của viện Nomura - Nhật Bản, các doanh nghiệp
logistics Việt Nam mới chỉ đáp ứng được khoảng 25% nhu cầu thị trường
logistics trong nước. Trong đó theo tính toán mới nhất của cục Hàng hải Việt
Nam, lĩnh vực quan trọng nhất trong dịch vụ logistics là vận tải biển thì doanh
nghiệp trong nước mới chỉ đáp ứng chuyên chở được 18% tổng lượng hàng hoá
xuất nhập khẩu, phần còn lại đang bị chi phối bởi các doanh nghiệp nước ngoài.
Điều này cho thấy thực trạng ngành dịch vụ logistics của Việt Nam còn yếu
kém bởi có đến 90% hàng hoá xuất nhập khẩu vào Việt Nam được vận chuyển
bằng đường biển.