CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH
DOANH
Một doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ, sản xuất kinh doanh trên bất kỳ lĩnh
vực nào đòi hỏi phải có hiệu quả thì mới tồn tại và phát triển được. Để sản
xuất kinh doanh đạt hiệu quả, vấn đề phân tích hiệu quả của sản xuất kinh
doanh mang một ý nghĩa quan trọng cần đặt lên hàng đầu. Nó giúp cho các
nhà quản lý có những quyết định đúng đắn đầu tư đúng mục đích để đạt hiệu
quả.
Sản xuất kinh doanh:
Kinh doanh: Là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của
quá trình đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trên
thị trường nhằm mục đích sinh lời.
Trong cuộc sống nhu cầu của con người là vô hạn nhưng hầu hết người
tiêu dùng không tự làm được những sản phẩm vật chất và dịch vụ mà chính
mình có nhu cầu. Các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh đã xuất hiện để thoả
mãn những nhu cầu đó của nguời tiêu dùng. Hoạt động của các doanh nghiệp
gọi là sản xuất kinh doanh. Những hoạt động này sáng tạo ra sản phẩm vật chất
hoặc dịch vụ thoả mãn nhu cầu của người tiêu dùng nhằm thu được lợi nhuận.
1.1. Hiệu quả sản xuất kinh doanh
*Khái niệm
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ
sử dụng các nguồn lực sản xuất, trình độ tổ chức và quản lý của doanh nghiệp
để đạt được kết quả cao nhất trong quá trình kinh doanh với chi phí thấp nhất.
Trình độ sử dụng các nguồn lực chỉ có thể đánh giá trong mối quan hệ
với kết quả tạo ra để xem xét xem với mỗi sự hao phí nguồn lực xác định có
thể tạo ra kết quả ở mức độ nào. Như vậy hiệu quả sản xuất kinh doanh phản
ánh chất lượng các sản xuất kinh doanh, không phụ thuộc vào qui mô và tốc
độ biến động của từng nhân tố.
Kết quả đầu ra
Hiệu quả sản xuất kinh doanh =
Yếu tố đầu vào

càng cao và ngược lại.
Doanh nghiệp là một tế bào của xã hội, một bộ phận cấu thành của nền
kinh tế quốc dân. Vì vậy hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phải
đặt trong mối quan hệ mật thiết chung của của toàn nền kinh tế quốc dân. Phải
nhìn nhận hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp một cách toàn diện
trên cả hai mặt: hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội. Hiệu quả kinh tế và hiệu
quả xã hội là hai phạm trù khác nhau giải quyết ở hai góc độ khác nhau song có
mối quan hệ biện chứng với nhau. Thực tế cho thấy có những doanh nghiệp
không có hiệu quả về kinh tế nhưng vẫn tồn tại bởi vì nó có hiệu quả xã hội đó
là sự ổn định việc làm cho người lao động, ổn định xã hội, cũng có doanh
nghiệp chỉ đạt được hiệu quả kinh tế nhưng hiệu quả xã hội không đạt được như
làm ô nhiễm môi sinh, môi trường. Vấn đề đặt ra là làm sao để tạo ra sự thống
nhất giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội, đó cũng là sự thống nhất giữa
hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp và hiệu quả của xã hội.
* Phân biệt giữa kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh
Kết quả sản xuất kinh doanh là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau
một chu kỳ kinh doanh nhất định. Kết quả bao giờ cũng là mục tiêu của doanh
nghiệp có thể biểu hiện bằng đơn vị hiện vật hoặc đơn vị giá trị. Kết quả ở
doanh nghiệp thường được phản ánh bằng các chỉ tiêu định lượng như: Sản
lượng, số lượng sản phẩm tiêu thụ, doanh thu, lợi nhuận... và cũng có thể phản
ánh bằng chỉ tiêu định tính như: uy tín, chất lượng sản phẩm, uy tín của doanh
nghiệp.
Bản chất của hiệu quả cho thấy không có sự đồng nhất giữa hiệu quả kinh
tế và kết quả sản xuất kinh doanh. Về bản chất, hiệu quả sản xuất kinh doanh là
phạm trù so sánh giữa các khoản bỏ ra và các khoản thu về. Kết quả là cái đạt
được của doanh nghiệp trong mỗi kỳ kinh doanh. Kết quả chỉ phản ánh cho ta
thấy qui mô mà nó đạt được là to hay nhỏ mà không phản ánh chất lượng sản
xuất kinh doanh mà nó được tạo ra. Có kết quả thì mới tính toán được hiệu quả.
Kết quả dùng để tính toán và phân tích hiệu quả trong từng sản xuất kinh doanh.
Vì vậy kết quả và hiệu quả là hai khái niệm độc lập và khác nhau nhưng có mối

doanh nghiệp phải kinh doanh có hiệu quả. Hiệu quả càng cao sự tồn tại và phát
triển của doanh nghiệp càng lớn. Ngược lại, nếu doanh nghiệp không nâng cao
được hiệu quả sản xuất kinh doanh, kinh doanh không có lợi nhuận thì chắc
chắn doanh nghiệp sẽ không còn chỗ đứng trên thị trường. Vì vậy nâng cao hiệu
quả sản xuất kinh doanh là mục tiêu quan trọng nhất mang tính chất sống còn
của mỗi doanh nghiệp.
Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh:
* Đối với nền kinh tế quốc dân:
Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là nâng cao trình độ sử dụng các
nguồn lực, nâng cao trình độ sản xuất và mức độ hoàn thiện của các quan hệ
trong cơ chế thị trường. Chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh được coi
trọng hàng đầu trong nền kinh tế thị trường vì suy cho cùng nó quyết định sự
thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Nên, xét chung trong toàn bộ nền
kinh tế phấn đấu nâng cao được hiệu quả sản xuất kinh doanh có ý nghĩa rất lớn:
- Tận dụng và tiết kiệm các nguồn lực hiện có
- Thúc đẩy tiến bộ khoa học và công nghệ, đi nhanh vào công nghiệp hiện
đại hoá.
- Nâng cao chất lượng hàng hoá, hạ giá thành sản phẩm, góp phần ổn
định, tăng trưởng nền kinh tế. Giúp cho nền kinh tế phát triển với tốc độ nhanh.
- Tăng sản phẩm xã hội
- Đem lại cho quốc gia sự phân bố, sử dụng các nguồn lực ngày càng hợp
lý và ngược lại sử dụng các nguồn lực hợp lý thì hiệu quả ngày càng cao.
* Đối với bản thân doanh nghiệp:
Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh sẽ là cơ sở cho doanh nghiệp tái
đầu tư mở rộng sản xuất, đem lại nhiều hơn cơ hội nâng cao được hiệu quả của
doanh nghiệp.
* Đối với người lao động:
Nâng cao hiệu quả sản xuất tạo điều kiện nâng cao mức sống cho người
lao động, kích thích người lao động hăng say sản xuất, tiết kiệm được lao động,
tăng năng suất lao động.