Bài viết: Kỷ niệm Ngày Môi trường thế giới
Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ
GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG
Th.s Nguyễn Hồng Thái

MỞ ĐẦU
Nước ta đang trong quá trình hội nhập và phát triển, song song với sự tiến
bộ của Khoa học – Kỹ thuật, sự phát triển của Kinh tế – Xã hội, cũng như việc
lạm dụng quá mức các nguồn tài nguyên… con người đã làm cho môi trường
sống của chính mình bị thay đổi và ngày càng trở nên tồi tệ hơn. Những năm
gần đây nhân loại đã phải quan tâm nhiều đến vấn đề ô nhiễm môi trường không
khí đó là: sự biến đổi của khí hậu – nóng lên toàn cầu, sự suy giảm tầng ôzôn và
mưa axít.
Trong bài báo này tác giả đề cập đến vấn đề chung về các nguồn, các tác
nhân gây nên sự ô nhiễm môi trường không khí và hậu quả của nó, qua đó đề
xuất một số giải pháp phòng chống ô nhiễm môi trường không khí nhằm giúp
cho bạn đọc có cái nhìn tổng quan về môi trường không khí, từ đó hiểu sâu hơn
và có ý thức bảo vệ bầu khí quyển của chúng ta.
1.Định nghĩa về sự ô nhiễm môi trường không khí:
Sự ô nhiễm môi trường không khí là quá trình thải các chất ô nhiễm vào
môi trường làm cho nồng độ của chúng trong môi trường vượt quá tiêu chuẩn
cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe con người, các động thực vật, cảnh quan và
hệ sinh thái.
2. Các nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí:
Hiện nay sự ô nhiễm môi trường không khí có thể do nhiều nguyên nhân
khác nhau, chúng rất đa dạng và khó kiểm soát. Để nghiên cứu và xử lý có thể
phân thành các loại nguồn như sau:
* Theo nguồn gốc phát sinh:
- Nguồn tự nhiên: do thiên nhiên hình thành nên.
- Nguồn nhân tạo: do các hoạt động của con người.
* Theo đặc tính hình học:

3
, CH
4
và Sunfua.
- Gió thổi sẽ tung bụi đất đá từ bề mặt đất vào không khí, chúng cũng có
thể mang chất ô nhiễm đi rất xa, gây ô nhiễm cho nhiều khu vực.
b. Các nguồn ô nhiễm nhân tạo:
* Nguồn thải do sinh hoạt: hàng nay con người đã sử dụng một khối
lượng khá lớn các nhiên liệu đốt như: than, củi, dầu, khí đốt,…để đun nấu và
phục vụ cho các mục đích khác. Trong quá trình cháy chúng sẽ tiêu thụ oxy của
khí quyển, đồng thời tạo ra nhiều khói bụi, khí CO và CO
2
.
* Nguồn giao thông: với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, con người đã
tạo ra nhiều thiết bị máy móc, cơ giới, thể hiện bằng những dòng xe cộ nườm
nượp trên đường phố, chúng chạy bằng xăng dầu nên sinh ra nhiều khói, các khí
CO, CO
2
, NO và HC. Hiện nay trên thế giới có khoảng trên 400 triệu ô tô (Tại
Việt Nam theo Cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng năm 2007 có khoảng 20
triệu ô tô, xe máy các loại) hàng ngày thải vào bầu khí quyển 770.000 tấn CO
2
,
40.000 tấn NO
x
và 153.000 tấn hydrocacbon.
* Nguồn Công nghiệp: một xu hướng đi ngược với chất lượng môi trường
là quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, đó là quá trình giảm bớt diện tích cây
xanh và sông hồ, thế vào đó là những nhà cao tầng, những nhà máy công nghiệp
với những ống khói tuôn thải nghi ngút các chất ô nhiễm khác nhau vào môi

Các chất gây ô nhiễm trong môi trường tồn tại ở nhiều dạng khác nhau,
nhưng có thể được xếp thành 2 loại chính:
- Khí: SO
x
, NO
x
, CO
x
, H
2
S,… và các hơi độc.
- Rắn: tro, bụi, khói và các Sol khí
a. Các khí gây ô nhiễm môi trường không khí:
* Khí CO
x
: ( CO: Cacbon monoxit, CO
2
: Cacbon dioxit )
CO
x
là khí không màu, không mùi và không vị. Sinh ra trong quá trình
cháy không hoàn toàn của các nhiên liệu có chứa cacbon ( than, củi, dầu,…):
CO + O
2
CO
x
- Với CO: trữ lượng sinh ra hàng năm là 250 triệu tấn/năm. Hàm lượng
CO trong không khí không ổn định, chúng thường biến thiên nhanh nên rất khó
xác định được chính xác. Khí CO xâm nhập vào cơ thể bằng con đường hô hấp,
chúng sẽ tác dụng thuận nghịch với oxy hemoglobin ( HbO

2
, là khí không màu, có vị hăng cay, mùi khó chịu. SO
2
trong không khí có thể biến thành SO
3
dưới ánh sáng mặt trời khi có chất xúc
tác.
Chúng được sinh ra do quá trình đốt cháy nhiên liệu có chứa lưu huỳnh,
đặc biệt là trong công nghiệp có lò luyện gang, lò rèn, lò gia công nóng,…
Hàm lượng lưu huỳnh thường xuất hiện nhiều trong than đá ( 0,2 – 0,7%)
và dầu đốt ( 0,5 – 4%) nên trong quá trình cháy sẽ tạo ra khí SO
2
:
S + O
2
SO
2
Trữ lượng của SO
2
là khoảng 132 triệu tấn/năm, chủ yếu do đốt than và
sử dụng xăng dầu.
SO
2
sẽ kích thích tới cơ quan hô hấp của người và động vật, nó có thể gây
ra tức ngực, đau đầu, nếu nồng độ cao có thể gây ngộ độc dẫn đến tử vong.
3
Trong không khí SO
2
gặp nước mưa dễ chuyển thành axit Sulfuric
(H

Làm lạnh nhanh
Trữ lượng NO
x
sinh ra khoảng 48 triệu tấn/năm ( chủ yếu là NO
2
)
Tùy theo nồng độ mà NO
2
làm cây cối, con người bị ảnh hưởng với các
mức độ khác nhau. Khi nồng độ NO
2
lớn hơn 100ppm, có thể gây chết người và
động vật trong vài phút.
NO
2
là tác nhân gây ra hiện tượng khói quang hóa.
* Khí H
2
S: còn gọi là Sunfur hydro, là khí không màu, có mùi trứng thối
H
2
S được sinh ra là do quá trình phân hủy các chất hữu cơ, các xác chết
động, thực vật, đặc biệt ở các bãi rác, khu chợ, cỗng rãnh thoát nước, sông hồ bị
ô nhiễm.
Trữ lượng H
2
S sinh ra khoảng 113 tấn/năm.
H
2
S có tác hịa làm rụng lá cây, thối hoa quả và giảm năng xuất cây trồng.

Công nhân trong các ngành công nghiệp khai thác than, khai thác đa, đúc gang,
phun các dễ bị mắc bệnh phổi nhiễm bụi silic.
- Bụi amiăng: thường có dạng sợi, kích thước dài, dễ gây xơ hóa lá phổi
và làm tổ thương trầm trọng hệ hô hấp. Ngoài ra nó còn có khả năng gây ung
thư phổi.
- Bụi sắt, bụi thiếc: bụi này khi đi vào dạ dày có khả năng gây niêm mạc
dạ dày, rối loạn tiêu hóa.
Ngoài ra cón có các loại bụi như: bụi bông, bụi sợi lanh, bụi đồng, bụi
nhựa than, bụi kìm, bụi axit, bụi vi sanh vật, bụi phấn hoa,…cũng làm ảnh
hưởng đến sức khỏe con người và thảm thực vật.
4. Ô nhiễm thứ cấp ảnh hưởng đến khí hậu toàn cầu:
a. Mưa axít:
Các khí SO
2
và NO
x
trong khí quyển dưới tác động của ánh sáng mặt trời,
chúng nhận những nguyên tử oxy trong khí quyển rồi hòa tan trong những giọt
nước để hình thành axít Sunfuric ( H
2
SO
4
) và axít Nitric ( HNO
3
) riêng biệt và
làm cho nước trong khí quyển dưới dạng các đám mây, sương mù và tuyết bị
oxy hóa. Những dạng nước của khí quyển này đọng lại ở bề mặt đất dưới dạng
khô như khí và sol khí, hoặc là theo mưa rơi xuống đất tạo ra những trận mưa
có độ axít cao gấp nhiều lần so với bình thường, đó là mưa axít.
Thông thường khi nước mưa có độ pH < 5,6 ( ở nhiệt độ 20