




I/Sơ lược về tác giả:
Nguyễn bỉnh khiêm: sinh năm 1491-1585
Quê làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, thành phố Hải Phòng nay thuộc huyện Vĩnh
Bảo thành phố Hải Phòng . Từng là học trò của bảng nhãn Lương Đắc Bằng, đỗ trạng
nguyên năm 1535 và ra làm quan dưới triều nhà mạc

Nguyễn Bỉnh Kiêm sống gần chọn thế kỉ XVI, trong thời kì vô cùng rối reng.
Chiến tranh thôn tính giữa bắc triều và nam triều kéo dài hơn nửa thế kỉ .trước thực trạng
thời thế ông đã chọn con đường “vô vi” rút khỏi chính sự về quê ở ẩn lúc 53 tuổi. Ông chọn
chữ NHÀN chờ thời thế trôi qua, như quy luật vân hành của vũ trụ để tu dưỡng đạo đức bản
thân để hưởng thụ những gì ông đáng được hưởng trên cõi dới. Uyên thâm hán học vô cùng
điêu luyện và uẩn súc +*****+
Xóm tự nhiên, một cái lều
Qua ngày tháng lọ là nhiều?
Gió cuốn rèm thay chổi quét.
Trăng cài cửa kéo đèn treo!
Cơm ăn chẳng quản dưa muối,
Áo mặc nài chi gấm thêu!
Tựa gốc cây ngồi hóng mát,
Đìu hiu ta hãy một đìu hiu!
  
Người dữ thì ta miễn có lành

Khách ở vườn đào cao mấy trượng
Người theo thói tục thấp nhiều bề
Vật vờ thành thị làm chi nữa
Ít tiếng khen thì vắng tiếng chê
  
Lấy chăng ai cấm mặc ai dùng
Hễ của tự nhiên ấy của chung
Non nước có mầu long khách chứa
Trúc mai làm bạn hừng thơ nồng
Chốn điền viên cũ dầu thong thả
Đạo thánh hiền xưa luống chốc mòng
Song viết chớ rằng đã hổ
Dấu đâu thì cũng có xuân phong
 
Chửa dễ ai là bậc thích ca
Mọi niềm nhân ngã nhẫn thì
Lòng vô sự trăng in nước
Của thảng lai gió thổi hoa
Kìa khách xuân xanh khi trẻ
Mấy người đầu bạc tuổi già
Thanh nhàn ấy ắt là tiên khách
Được thú ta đà có thú ta
  
Cỏ hoa xuân đến cùng đầm hâm
Thu muộn ai hay trúc có thơm
Thèm nỡ phụ canh cua rốc
Lạnh đã quen đắp ổ rơm
Của ta còn để hai kho sách
Ơn chúa chăng quên một bữa cơm
Có thủa lên lầu ngồi đợi nguyệt

Mấy đường gai góc biếng đua tranh
Cơm ăn chẳng quản mùi xa bạc
Áo mặc nề chi tấm rách lành
Đạp gót, mong theo ngưới ẩn dật
Bận lòng lại tưởng áng công danh
Cho nên nấn ná trong lều tiện
Nhân mát ngồi xem thủa thái bình
  
Vòi vọi xuân xanh nữa tên
Già càng khỏe, khó càng bền
Đòi phen lẩn quất vì thơ dại
Mọi sự la đà bởi rượu quen
Ngày diễn giải phiền, cờ một cuộc
Đêm thanh làm bạn sách hai bên
Thửa nơi xuất sử đâu là phải
Ở ắt nên về cũng ắt nên
  
Thảng mảng đã qua ngày đã rỗi
Hay yên thửa phận mới nên vui
Bóng hoa lệ động, am chưa phất
Măng trúc còn tươi, bếp mới sôi
Hội cả công danh, nhiều thỏa chí ,
Thú nhàn sơn dã, mấy hay mùi
Làm người chớ thấy tài mà cậy
Có nhọn bao nhiêu, lại có tùi
  
Buồn về, biếng thay áng đao binh
Yên phận thì lành, ở một mình
Ngĩa cả, luống quen tôi chúa cũ
Thề xưa, nỡ phụ nước non xanh

Tuy chửa là tiên, ấy ắt tiên
  
Ấy đã từng phụ lộc triều quan
Lại được về nhàn dưỡng tuổi già
Nước tuyết hâm trà dưới bếp
Bút hoa điểm sách trên yên
Nương song, ngày tiếc mùi hương lọt
Nối chén thêm âu bóng quế tan
Đến chốn nào vui chốn ấy
Dầu ta tự tại , có ai nan ?
  
Mới hay phú quý bởi thời vần
Tua niệm ngang tàng thú dưỡng thân
Hứng ý miệng ngâm câu quốc ngữ
Giải phiền tay chuốc chén quỳnh xuân
Đường hoa chào khách, mặt nhìn mặt
Ngõ hạnh đưa ngườingại chen chân
Dẫu có ai han, thì sẽ phủ
Thái bình thiên tử, thái bình dân!
  
Một mai một cuốc một cần câu
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào
Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ
Người khôn người đến chốn lao xao
Thu ăn măng trúc đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen hạ tắm ao
Rượu đến cội cây ta sẽ uống
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao
  
Đạo đức hiền thay, miễn khó khăn

Chục am không, một mụ già
  
Thanh nhàn dưỡng được tính tự nhiên
Non nước cùng ta đã có duyên
Dắng dỏi bên tai cầm suối
Dập dìu trước mắt tán sen
Xuân về hoa nở mùi hương nức
Khách đến chim mừng, dáng mặt quen
Chốn ấy thanh nhàn được thú
Lọ là bồng đảo mới tiên!
  
Gương đến mừng nhau một mặt không
Nhiều thì chẳng có, ít chăng thông
Hươu nai: hãy dợi trên rừng bắc
Thu vược cón chờ dưới bể đông
Nam Sách rượu nồng còn mượn cút
Tây Chân quít ngọt mới đơm bông
Cực mong, rắp đợi song còn muộn
Vậy dến mùng nhau một mặt không
  
Từ thủa hai dê sinh dặt ra
Thương ôi tuổi tác kẻ ban già
Lửa vô tình nọ bừng, nên cháy
Của bất nhân kia sẩy, lại qua
Cơm áo bỗng sui người hóa quỷ
Oản xôi dễ khiến bụt nên ma
Hà Đông có kẻ về Hà Nội
Chỗ nước non thiên ấy thực nhà
  
Thánh: bốn mươi tuổi chẳng còn ngờ

Rất nhân sinh bảy tám mươi
  
No bữa hôm, đủ bữa mai
Gẫm lâu chăng đã thú nhà vui
Ruộng năm bảy khóm chồng cây lúa
Tằm chín mười nong để giống ngài
Kho ngọc mời khuyên nhà họp mặt
Quyển vàng giảng giải đạo làm người
  
Nối ngiệp nhà xưa, học một kinh
Chẳng ngờ lạc đến áng công danh
Thân xưa đã có duyên hương lửa
Lộc nặng ơn nhờ đức thánh minh
Lỗi bước già, nên chịu dại!
Hay cơ, trẻ, khá làm thinh
Phúc nho họa gặp trong dời trị
No ấm cũng nhờ phúc thái bình
  
Giàu chỉnh chện, khó lai dai
Vần chuyển lưu thông, há của ai
Vùng nọ ghe khi làm bãi cát
Doi kia có thủa lút hòn Thai
Khôn ngoan mới biết thăng thì giáng
Dại dột nào hay tiểu có đài
Đã khuất bao nhiêu thì lạu duỗi
Đạo trời lồng lộng chẳng hề sai
  
Nẻo nhọn bao nhiêu, lại có tùi
Dòm cơ tạo hóa đã càng soi
Vì danh, cho phải danh làm lụy




Chung trong họa phúc ít người hay
Suy thịnh hằng lề đắp dổi thay
Hàn Tín nên công thì cả phúc
Tái ông thất mã, há chau mày
Kiến thác, bởi anh bùi ngọt
Ruồi qua, vì bát đắng cay
Vốn trời phân đà có tính
Chân thì hay bước, cánh hay bay




Của chung vốn của trong trời đất
Cơ mầu mới biết lòng hư thật
Bạc vàng là của trữ tiêu dùng
Thành thị vốn đua tranh giành giật
Năm đế hiền nhường đức, nghĩ cao
Ba vương con nối mưu đường nhặt
Đành hay muôn sự của dầu chung
Cờ đến tay ai, ai mới phất




Người ba đấng, của ba loài
Khôn biết chiều hoa, môi thắm phai
Tiệc ngọc còn chờ người quí giá




Thời sinh vận, kể dư vàn
Khinh trọng, ta dù biết mực-than
Thịt chó, chó ăn:loài chó dại,
Lông chim chim tiếc ấy chim khôn
Bò đàn những bạn cái bò cái
Cá cả mong ăn con cá con
Nhà dột bởi đâu, nhà dột nóc
Nếu nhà dột nóc, thế chon von




Giăm ba bữa nữa khó hai niêu
Yên phận thì hơn hết mọi điều
Khát uống chè mai hơi ngọt ngọt
Sốt kề hiên nguyệt, gió hiu hiu
Giang sơn tám bức là tranh vẽ
Phong cảnh tứ mùa ấy gấm thêu
Thong thả, hôm kghua nằm, sớm thức
Muôn vàn đã đội đức trời Nghêu



Giàu sang người trọng; khó ai nhìn

Rượu rượu, chè chè, thết tả tơi
Người, của, lấy cân ta thử nhắc
Mới hay rằng của nặng hơn người


Vụng, khéo, nào ai chẳng có nghề?
Khó khăn phải lụy đến thê nhi