NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN
QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1. Tổng quan về thanh toán quốc tế của NHTM
1.1.1. Khái niệm thanh toán quốc tế
TTQT là việc thực hiện các nghiệp vụ chi trả về tiền tệ phát sinh từ các quan
hệ kinh tế, thương mại, tài chính, tín dụng và dịch vụ phi mậu dịch giữa các tổ
chức kinh tế, giữa các công ty, các cá nhân của các nước với các đối tác của mình
trên thế giới để kết thúc một chu trình hoạt động trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại
bằng các hình thức chuyển tiền hay bù trừ trên các tài khoản tại các ngân hàng.
1.1.2. Các phương thức chủ yếu dùng trong thanh toán quốc tế
Phương thức thanh toán là một trong điều kiện quan trọng nhất của hợp đồng
thanh toán quốc tế, đó là một cách thức nhất định để người bán thu được tiền
nhanh nhất an toàn nhất và người mua trả được tiền và nhận được hàng chuẩn xác
đủ về số lượng, đúng về chất lượng, đúng thời hạn như hợp đồng đã ký. Hiện nay,
trong quan hệ ngoại thương có rất nhiều phương thức thanh toán khác nhau được
áp dụng như: chuyển tiền, ghi sổ, nhờ thu, tín dụng chứng từ.....Mỗi phương thức
đều có lợi thế cho một bên và khả năng rủi ro mang lại cho đối tác, vì vậy cần có
sự đàm phán trước khi đi đến thoả thuận của các bên.
1.1.2.1. Phương thức Ghi sổ hay mở tài khoản
Khái niệm: Là phương thức mà người xuất khẩu mở 1 tài khoản để ghi nợ
người nhập khẩu sau khi người xuất khẩu đã hoàn thành giao hàng hay dịch vụ,
đến từng định kỳ người nhập khẩu trả tiền cho người xuất khẩu.
Đặc điểm của phương thức Ghi sổ
Ngân hàng bên bán Ngân hàng bên mua
Người bán Người mua
• Đây là phương thức thanh toán chỉ có 2 bên tham gia thanh toán là người
bán và người mua.
• Không có sự tham gia của các ngân hàng với chức năng là người mở tài
khoản và thực thi tài khoản.
• Chỉ mở tài khoản đơn biên, không mở tài khoản đa song biên.
• Chỉ có nhà xuất khẩu mở tài khoản (mở sổ) ghi chép các khoản tiền hàng.

hưởng lợi
Sơ đồ 1.2. Quy trình nghiệp vụ của phương thức chuyển tiền
Ngân hàng chuyển tiền Ngân hàng đại lý
Người chuyển tiền Người hưởng lợi
(1) Giao dịch thương mại
(2) Viết đơn yêu cầu chuyển tiền (bằng thư hoặc bằng điện) cùng với uỷ nhiệm
chi(nếu có tài khoản mở tại ngân hàng)
(3) Chuyển tiền ra nước ngoài qua ngân hàng
(4) Ngân hàng chuyển tiền cho người hưởng lợi
Trường hợp áp dụng:
- Trả tiền hàng nhập khẩu với nước ngoài cần chú ý:
• Thường là sau khi nhận xong hàng hoá, hoặc là sau khi nhận được chứng từ
gửi hàng thì sẽ chuyển tiền
• Số tiền được chuyển dựa vào: Trị giá của hoá đơn thương mại, hoặc kết quả
của việc nhận hàng về số lượng và chất lượng để quy ra số tiền phải chuyển.
• Chuyển tiền bằng thư chậm hơn chuyển tiền bằng điện.
• Không áp dụng trong thanh toán hàng xuất khẩu với nước ngoài, vì dễ bị
người mua chiếm dụng vốn.
- Thanh toán trong lĩnh vực thương mại và các chi phí có liên quan đến xuất
nhập khẩu hàng hoá.
• Chuyển vốn ra bên ngoài để đầu tư hoặc chi tiêu phí thương mại.
• Chuyển kiều hối
1.1.2.3. Phương thức Nhờ thu
Phương thức thanh toán nhờ thu là phương thức thanh toán mà người xuất
khẩu sau khi giao hàng hoặc cung ứng một dịch vụ nào đó cho nhà nhập khẩu tiến
hành uỷ thác cho ngân hàng thu hộ tiền trên cơ sở hối phiếu hoặc chứng từ do
người xuất khẩu lập
Như vậy, với khách hàng xuất khẩu, thanh toán nhờ thu chứng từ là dịch vụ
lập và chuyển chứng từ đến ngân hàng nhập khẩu và yêu cầu thanh toán theo
phương thức trả ngay hay trả chậm.

toán này không cần thiết phải kèm theo chứng từ như tiền cước phí vận tải, bảo
hiểm, phạt, bồi thường….
• Phương thức nhờ thu phiếu trơn không được áp dụng nhiều thanh toán về
mậu dịch, vì nó không đảm bảo quyền lợi cho người bán, vì việc nhận hàng của
người mua hoàn toàn tách rời khỏi khâu thanh toán, do đó người mua có thể nhận
hàng và không trả tiền hoặc chậm trễ trả tiền. Đối với người mua áp dụng phương
Ngân hàng chuyển chứng từ Ngân hàng thu và xuất trình chứng từ
Người bán
Người mua
thức này cũng có điều bất lợi, vì nếu hối phiếu đến sớm hơn chứng từ, người mua
phải trả tiền ngay trong khi không biết việc giao hàng của người bán có đúng hợp
đồng hay không.
b) Nhờ thu kèm chứng từ (documentary collection)
Khái niệm: Là phương thức trong đó người bán uỷ thác cho ngân hàng thu hộ
tiền ở người mua không những căn cứ vào hối phiếu mà còn căn cứ vào bộ chứng
từ gửi hàng kèm theo với điều kiện là nếu người mua trả tiền hối phiếu thì ngân
hàng mới trao bộ chứng từ gửi hàng cho người mua để nhận hàng.
Trình tự tiến hành nghiệp vụ nhờ thu kèm chứng từ cũng giống như nhờ thu
phiếu trơn, chỉ khác ở khâu (1) là lập một bộ chứng từ nhờ ngân hàng thu hộ tiền.
Bộ chứng từ gồm có hối phiếu và các chứng từ gửi hàng kèm theo, ở khâu (3) là
ngân hàng đại lý chỉ trao chứng từ gửi hàng cho người mua nếu như người mua trả
tiền hoặc chấp nhận trả tiền hối phiếu.
Sơ đồ 1.4 Quy trình nghiệp vụ nhờ thu kèm chứng từ:
Trong nhờ thu kèm chứng từ, người bán uỷ thác cho ngân hàng ngoài việc thu
hộ tiền còn có việc nhờ ngân hàng khống chế chứng từ vận tải đối với người mua.
Đây là sự khác nhau cơ bản giữa nhờ thu kèm chứng từ và nhờ thu trơn. Với cách
khống chế này, quyền lợi của người bán được đảm bảo hơn.
Tuy vậy, nhờ thu kèm chứng từ còn một số mặt yếu như sau:
• Người bán thông qua ngân hàng mới khống chế được quyền định đoạt hàng
hoá của người mua nhưng chưa khống chế được việc trả tiền của người mua.

Người nhập khẩu được yêu cầu chấp nhận hối phiếu, có nghĩa là phải ký chấp
nhận thanh toán hối phiếu sau một số ngày nhất định. Khi đã ký chấp nhận, người
nhập khẩu được nhận bộ chứng từ và đi nhận hàng.
Thời điểm để tính thời hạn hối phiếu có thể là:
• Từ ngày nhìn thấy hối phiếu, tức từ ngày ký chấp nhận hối phiếu
• Từ ngày giao hàng được ghi trên hối phiếu
• Từ ngày ký phát hối phiếu
• Một ngày cụ thể trong tương lai.
Phương thức thanh toán nhờ thu kèm chứng từ mang lại lợi thế cho bên phải
trả. Người được nhận tiền thường bị trì hoãn việc thanh toán bởi vì lý do sai sót
trong bộ chứng từ.
Những lưu ý khi sử dụng phương thức thanh toán nhờ thu
- Điều kiện liên quan đến hàng hoá:
+Trong trường hợp hàng đến trước chứng từ, người mua có thể yêu cầu Ngân
hàng cấp giấy đảm bảo với hãng chuyên chở để nhận hàng. Muốn có được giấy
đảm bảo, người mua phải trao cho ngân hàng giấy cam kết. Trưởng tàu chỉ giao
hàng khi có giấy đảm bảo.
+ Trong trường hợp người mua từ chối thanh toán và không nhận hàng, cách
giải quyết đối với lô hàng đó cần chú ý:
• Uỷ thác ngay cho một cơ quan nào đó hay cho Ngân hàng đại lý
lưu kho lô hàng bị từ chối thanh toán. Nếu uỷ thác chậm, chủ tàu có thể lưu kho lô
hàng đó vào kho của hãng tàu (Ví dụ lưu kho ở Hongkong không mất chi phí lưu
kho nếu hàng lưu dưới 1 tuần, còn kéo dài thêm 1 ngày của tuần tiếp theo thì hãng
tàu tính phí lưu kho bằng cả tháng). Kinh nghiệm chỉ ra là nếu lưu hàng ở khu công
cộng ở Singapore, Hongkong thì chi phí thấp hơn nhiều so với lưu hàng ở kho tàu
biển.
• Cách giải quyết hàng hoá bị từ chối có thể: giảm giá hàng bán cho người mua nếu
háng giao chậm, phẩm chất kém……, bán cho người khác thông qua tổ chức trung
gian, chuyển trả hàng về nước, bán đấu giá công khai.
- Điều kiện chiết khấu bộ chứng từ nhờ thu hàng xuất