Nguyễn Đặng Tuấn - 342204
Lời Nói Đầu
Trong 10 năm qua, (Tổ chức Thương mại thế giới) WTO đã chứng kiến
khoảng 2.100 vụ tranh chấp về bán phá giá, 180 vụ kiện chống trợ cấp và hàng
chục vụ liên quan đến tự vệ thương mại giữa các thành viên. Và cùng với xu
hướng ngày càng gia tăng các luồng giao thương quốc tế thì con cũng sẽ không
ngừng tăng. Trong bối cảnh đó, cơ chế giải quyết tranh chấp (DSM) của Cơ
quan giải quyết tranh chấp (DSB) của WTO là một trong những nền tảng, công
cụ hữu hiệu của thế giới trong việc giữ vững trật tự thương mại đa phương ngày
nay. Chính vì vậy việc nghiên cứu về vai trò của WTO trong việc giải quyết các
tranh chấp thương mại quốc tế ngày càng trở nên cần thiết.
Nội Dung
I. Khái quát chung về Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và chức năng
giải quyết các tranh chấp thương mại:
Được thành lập từ năm 1944, WTO là một tổ chức quốc tế có chức năng
giám sát các hiệp định thương mại giữa các nước thành viên với nhau theo
các quy tắc thương mại. Hoạt động của WTO nhằm mục đích loại bỏ hay giảm
thiểu các rào cản thương mại để tiến tới tự do thương mại. Tính đến ngày 23
tháng 7 năm 2008, WTO có 153 thành viên. Mọi thành viên của WTO được yêu
cầu phải cấp cho những thành viên khác những ưu đãi nhất định trong thương
mại.
Chức năng giải quyết các tranh chấp thương mại là một trong 6 chức năng
chính của WTO. Cơ sở pháp lý của cơ quan và chức năng giải quyết các tranh
chấp thương mại của WTO là thỏa thuận về giải quyết tranh chấp của WTO, cơ
chế này được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển án lệ của GATT 1947
dựa trên Điều XXII và XXIII Hiệp định GATT 1947. Cơ quan giải quyết tranh
chấp (DSB) của WTO đóng vai trò như một loại cơ quan tài phán quốc tế theo
nghĩa là một cơ quan có thẩm quyền đưa ra những quyết định có tính chất ràng
buộc về mặt pháp lý đối với các bên tranh chấp. Và tại WTO tất cả các thành
viên đều phải chấp nhận quyền tài phán của Cơ quan giải quyết tranh chấp.
II. Cơ chế giải quyết các tranh chấp thương mại của WTO

kiện, sẽ hoàn thành công việc của mình trong vòng 6 tháng (trong một số trường
hợp khẩn cấp, phải giải quyết trong 3 tháng). Báo cáo (phán quyết) của Ban sơ
thẩm sẽ được DSB thông qua (hoặc phủ quyết) trên cơ sở đồng thuận trong thời
hạn 60 ngày. Nếu một bên có liên quan trong vụ kiện không chấp nhận phán
quyết, quá trình phúc thẩm sẽ bắt đầu.
- Phúc thẩm: Phúc thẩm là nội dung mới trong quá trình giải quyết tranh
chấp thương mại trong WTO. Ban phúc thẩm (appellete body) gồm 7 thành
viên, có thời hạn tối đa 60 ngày để hoàn thành công việc. Báo cáo của Ban phúc
thẩm, sau khi được DSB thông qua trên cơ sở đồng thuận, sẽ được các bên trong
- 2 -
Nguyễn Đặng Tuấn - 342204
vụ kiện chấp thuận không điều kiện và có tính ràng buộc pháp lý, trừ khi DSB
bỏ phiếu đồng thuận phủ quyết (negative consensus). Các bên có liên quan trong
vụ kiện sẽ thông báo với DSB về kế hoạch thực hiện phán quyết, và DSB sẽ
thực hiện chức năng giám sát quá trình thực hiện phán quyết cho đến khi tranh
chấp được giải quyết.
Sau khi có phán quyết cho tranh chấp, các bên liên quan sẽ đàm phán để
đạt được giải pháp về đền bù (cho bên chịu thiệt hại trong tranh chấp). Nếu
không đạt được đền bù, DSB cho phép nước đi kiện trả đũa thông qua việc chấm
dứt ưu đãi dành cho bên kia, thông thường trong cùng lĩnh vực với vụ kiện. Tuy
nhiên, nước đi kiện cũng có thể trả đũa trong lĩnh vực khác, ví dụ, trong vụ kiện
về chuối giữa Ecuador với EU, khi được xử thắng kiện và được phép trả đũa,
Ecuador đã chấm dứt việc áp dụng các ưu đãi trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ với
EU.
III. Bình luận về những ưu điểm của hệ thống giải quyết tranh chấp của
WTO và những khắc phục từ nhược điểm của GATT.
Ra đời trên cơ sở GATT (Hiệp định chung về thương mại và thuế quan),
WTO đã đánh dấu một bước ngoặt lớn cho hệ thống giải quyết tranh chấp
thương mại quốc tế bằng việc khắc phục được những hạn chế đã làm giảm tính
hiệu lực và hiệu quả mà GATT đã vấp phải. Mà đó là:

quan sẽ có một khoảng thời hạn hợp lý để thực hiện mà theo điều 21.3 của DSU
đó là: Khoảng thời gian do thành viên có liên quan đưa ra với điều kiện là thời
hạn đó được DSB thông qua; Nếu như không được phê duyệt như vậy thì sẽ là
khoảng thời gian các bên tranh chấp thỏa thuận trong vòng 45 ngày sau ngày
thông qua các khuyến nghị và phán quyết; nếu không đạt được thỏa thuận giữa
các bên thì sẽ là khoảng thời gian được xác định thông qua biện pháp trọng tài
bắt buộc trong vòng 90 ngày sau ngày thông qua các khuyến nghị và phán quyết.
Khi hết thời hạn thi hành phán quyết mà bên vi phạm đã thua kiện không chịu
điều hành biện pháp thương mại bị khiếu nại cho phù hợp với các nghĩa vụ theo
các hiệp định, thỏa thuận có liên quan của WTO, thì bên thắng kiện có thể yêu
cầu bồi thường hoặc tạm hoãn thi hành các nhượng bộ hoặc những nghĩa vụ
khác (trả đũa). Điểm này giúp cho việc thực thi các phán quyết được đảm bảo
hơn bởi các phán quyết đã được quy định rõ ràng một khoảng thời gian hạn chế
để bên vi phạm thi hành phán quyết và hơn nữa việc thi hành các phán quyết sẽ
được DSB giám sát một cách chặt chẽ. Khắc phục được một nhược điểm lớn của
GATT khi với cơ chế của GATT các nước thành viên có thể ngăn cản việc thực
thi phán quyết với vô số cách cùng với nguyên tắc “đồng thuận” hay việc thi
hành phán quyết sẽ bị các bên vi phạm kéo dài nhiều năm gây ảnh hưởng xấu tới
bên bị vi phạm.
- 4 -
Nguyễn Đặng Tuấn - 342204
- Thứ năm, Ban hội thẩm của WTO được ưu tiên lựa chọn từ các chuyên
gia độc lập, không làm việc cho chính phủ, có uy tín quốc tế trong luật thương
mại quốc tế. Trước đây với GATT, rất khó để tìm thấy một thành viên đủ năng
lực của Ban hội thẩm và ban hội thẩm của GATT thường né tránh hơn là đối đầu
trực tiếp với khó khăn và những gì Ban hội thẩm tìm được thường không có mấy
giá trị trong việc kết thúc tranh chấp.
- Cuối cùng là cùng với đối xử ưu đãi với các nước thành viên chậm và
đang phát triển WTO đã bảo vệ được lợi ích của các nước đang và chậm phát
triển trong quá trình giải quyết tranh chấp.