1
Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu
thuế đối với khu vực kinh tế ngoài quốc doanh
ở nớc ta hiện nay
I. Quan điểm và định hớng công tác quản lý thu thuế trong thời gian tới
1. Quan điểm
Kinh tế NQD sẽ cùng tồn tại khách quan với các thành phần kinh tế khác
trong thời kỳ quá độ, và tự nó đã và đang phát huy vai trò nhất định trong việc
phát triển kinh tế tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho ngời lao động; góp
phần thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc. Vì vậy nhận thức đúng
đắn vị trí kinh tế NQD trong thời kỳ quá độ là cực kỳ quan trọng.
Xác định đúng vị trí vai trò của nó còn giúp các ngành chức năng hoạch
định chính sách, cơ chế thực sự khuyến khích nó phát triển.
Cần coi các thành phần kinh tế NQD nh những tế bào của nền kinh tế
thống nhất. Cần phải có cái nhìn đúng đắn hơn với những ngời chủ khu vực
kinh tế NQD và những ngời lao động trong khu vực kinh tế này.
Nhận thức đúng đắn vị trí, vai trò kinh tế NQD thể hiện trong xây dựng
chính sách thuế và quản lý thu thuế là tìm mọi giải pháp để khuyến khích khu
vực kinh tế này phát triển, xoá bỏ sự phân biệt đối xử giữa kinh tế quốc doanh
và kinh tế NQD, xoá bỏ ngay những quy định không phù hợp đang kìm hãm sự
phát triển của khu vực kinh tế này.
Cơ quan thuế, cán bộ thuế phải xác định khu vực kinh tế NQD là đối tợng
mình phục vụ thay cho quan niệm quản lý nh hiện nay. Các cơ sở kinh tế là
nguồn cung cấp tài chính cho ngân sách, cơ sở kinh tế tồn tại và phát triển
nguồn thu tài chính cho ngân sách mới ổn định và ngày càng tăng, từ đó hớng
dẫn giúp đỡ cơ sở kinh doanh thực hiện đúng chính sách, lắng nghe ý kiến phản
ánh của cơ sở về những khó khăn trong sản xuất kinh doanh, vớng mắc trong
việc thực hiện chính sách thuế để giải đáp giúp cơ sở vợt qua.
1
Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế đối với khu vực kinh tế ngoài
quốc doanh ở nớc ta hiện nay

của các ngành rà soát nắm lại tất cả các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn
2
Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế đối với khu vực kinh tế ngoài
quốc doanh ở nớc ta hiện nay
2
3
để đa ngay vào điện quản lý thu thuế môn bài, trên cơ sở số hộ quản lý thu thuế
môn bài, phân loại hộ để áp dụng những biện pháp quản lý thu thuế GTGT và
thuế TNDN thích hợp theo hớng sau:
- Đối với hộ kinh doanh lớn tiếp tục triển khai thực hiện chế độ kế toán,
mở rộng diện áp dụng đối với các hộ kinh doanh lớn có điều kiện mở sổ sách kế
toán, lập hoá đơn chứng từ.
- Đối với hộ kinh doanh vừa và nhỏ, phối hợp với Hội đồng t vấn xác
định lại doanh số, tổ chức công khai lấy ý kiến và công bố ổn định cho hộ kinh
doanh. Cục thuế phải giao chỉ tiêu tăng thu và chỉ đạo chặt chẽ các Chi cục
Thuế, các đội thuế thực hiện bằng và cao hơn chỉ tiêu đã giao. Mức tăng thu tối
thiểu phải bằng mức tăng trởng kinh tế.
- Đối với hộ kinh doanh có thu nhập thấp, phải thực hiện các thủ tục
miễn giảm thuế đúng chính sách và công bố công khai để các hộ kinh doanh
biết.
2.2. Đẩy mạnh việc triển khai chế độ kế toán:
- Đối với các doanh nghiệp: Yêu cầu 100% doanh nghiệp phải thực hiện
chế độ kế toán và thu thuế theo kê khai, nghiêm cấm thu thuế khoán. Kết hợp
kiểm tra quyết toán thuế, kiểm tra hoàn thuế với kiểm tra việc thực hiện chế độ
kế toán, kê khai nộp thuế, xử ký nghiêm khắc các doanh nghiệp vi phạm.
- Đối với các hộ kinh doanh cá thể: Yêu cầu các hộ kinh doanh có môn
bài bậc 1, bậc 2 phải mở sổ sách kế toán, hoá đơn chứng từ và nộp thuế theo kê
khai. Để chống thất thu thuế và chống các hành vi lợi dụng đối với những hộ
kinh doanh qua triển khai chế độ kế toán nếu kê khai doanh số và mức thuế lại
thấp hơn doanh số ấn định hoặc doanh số của hộ kinh doanh cùng ngành nghề

nhiệm về kết quả thu và kết quả triển khai các biện pháp nghiệp vụ trong phạm
vi phụ trách của mình. Gắn kết quả hoàn thành nhiệm vụ, kết quả chống thất thu
với các hình thức khen thởng.
2.6. Trớc hết để bảo đảm nhiệm vụ thu quý I cần thực hiện:
- Giao chỉ tiêu cụ thể cho từng Chi cục, từng đội thuế nhiệm vụ thu
thuế môn bài năm 2002
- Đối với hộ thuộc đối tợng khoán ổn định, phối hợp với hội đồng t vấn
tổ chức điều tra doanh số, mức thuế và tổ chức công khai để mọi ngời kinh
doanh biết. Yêu cầu mức thuế mới xác định phải bảo đảm hoàn thành dự toán
4
Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế đối với khu vực kinh tế ngoài
quốc doanh ở nớc ta hiện nay
4
5
và tăng hơn mức độ tăng trởng kinh tế ở địa phơng. Cục Thuế phải căn cứ vào
mức độ tăng trởng kinh tế và mức độ thất thu giao chỉ tiêu cụ thể cho từng Chi
cục, kiểm tra và đôn đốc Chi cục thực hiện đúng chỉ tiêu đã giao. Chi cục nào
thực hiện không đúng kiên quyết yêu cầu làm lại
- Đôn đốc các doanh nghiệp, hộ kinh doanh nộp thuế theo kê khai nộp
báo cáo quyết toán thuế, báo cáo tạm nộp thu nhập đúng kỳ hạn.
Kiểm tra báo cáo quyết toán doanh nghiệp kê khai, nếu phát sinh thu
thêm thì căn cứ vào kê khai của doanh nghiệp ra thông báo yêu cầu nộp ngay.
Kiểm tra tờ khai nộp thuế TNDN nếu doanh nghiệp kê khai thấp hơn thu nhập
thực tế của năm 2001 và mức độ tăng trởng năm 2002 thì yêu cầu kê khai lại, tr-
ờng hợp doanh nghiệp không kê khai lại hoặc không nộp tờ khai thì căn cứ vào
thu nhập năm 2001, mức tăng trởng kinh doanh năm 2002 để ấn định mức tạm
nộp quý I.
ii. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế khu vực
kinh tế nqd trong thời gian tới
1. Một số giải pháp về các chính sách thuế

nhập vợt quá mức này thì chỉ tính và nộp trên phần thu nhập cao hơn.
1.4. Thuế XNK
- Cần bảo hộ nền sản xuất trong nớc một cách hiệu quả, thúc đẩy mạnh
mẽ sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hớng đẩy mạnh xuất khẩu.
- Đa biểu thuế xuất nhập khẩu phù hợp với những cam kết quốc tế về cắt
giảm thuế quan, sau khi Việt Nam tham gia ký kết các điều ớc quốc tế.
2. Về nhận thức tởng vẫn còn sự phân biệt đối xử
- Nhà nớc, cơ quan thuế cần phảI đối xử bình bẳng giữa các thành phận
kinh tế, không đợc u tiên một cách bất hợp lý khi ra các chính sách thuế.
_ Khu vực này cần đợc thông thoáng, tạo điều kiện trong vay vốn, tham
gia thị trờng,tuyển dụng lao động.
_Cần nhận thức đúng vai trò, vị trí của khu vực trong hoạch định chính
sách.
3. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, chính sách thuế đối với kinh tế NQD
- Trớc hết phải rà soát lại các chính sách hiện hành có nội dung liên
quan đến khu vực kinh tế NQD để sửa đổi, điều chỉnh, bổ xung một cách cơ bản
6
Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế đối với khu vực kinh tế ngoài
quốc doanh ở nớc ta hiện nay
6
7
nhằm tạo ra môi trờng pháp lý rõ ràng, nhất quán, ổn định và khả thi cho khu
vực kinh tế NQD hoạt động và phát triển.
- Loại bỏ ngay những quy định trong các chính sách cụ thể có tính chất
phân biệt đối xử giữa kinh tế Nhà nớc và kinh tế NQD, tạo sự bình đẳng giữa
các cơ sở kinh tế Nhà nớc và kinh tế NQD trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là trong
lĩnh vực Tài chính, Thuế, Tín dụng, đất đai...
Những quy định trong chính sách cụ thể có tính chất phân biệt đối xử
nhậy cảm. Trớc đây trong chính sách thuế lợi tức có nhiều điều mang tính phân
biệt đối xử nh khu vực kinh tế NQD thì phải nộp thuế lợi tức bổ xung. Tính chi

Thí dụ: Để khuyến khích các cơ sở kinh doanh đầu t xây dựng cơ sở sản
xuất, luật thuế thu nhập doanh nghiệp và luật khuyến khích đầu t đều quy đinh:
cơ sở sản xuất mới thành lập đợc miễn giảm thuế TNDN, thuế nhập khẩu, tiền
thuê đất tuỳ theo dự án đầu t thuộc ngành nghề, địa bàn cần khuyến khích hay
không.
Thực hiện chủ trơng này thông t hớng dẫn của Bộ Tài chính có quy định
một điểm không rõ ràng dẫn đến khó khăn cho thực hiện và rất dễ dẫn đến tuỳ
tiện. Cụ thể quy định là: Các cơ sở sản xuất đợc thành lập trên cơ sở sát nhập,
chia tách, mua lại cơ sở sản xuất cũ không thuộc đối tợng miễn giảm thuế. Thế
là trong tổ chức thực hiện luôn xảy ra: Một cơ sở sản xuất cũ làm ăn thua lỗ bán
cho một ngời khác, đối với ngời mua đây là cơ sở sản xuất mới nhng theo quyết
định trên không đợc miễn giảm, nhng nếu anh ta mua đất xây nhà xởng, mua
máy móc thiết bị về lắp đặt thì đợc miễn giảm. Hoặc một cơ sở mới thành lập có
đầu t xây dựng nhà xởng, nhng mua lại máy móc thiết bị của cơ sở sản xuất
cùng ngành nghề trớc đó cũng đợc coi là chia, tách nên không đợc miễn giảm
thuế.
Trong phát triển hàng hoá theo cơ chế thị trờng sự mua đi bán lại một
doanh nghiệp, một cơ sở kinh doanh là thờng xuyên xảy ra. Đối với ngời mua
lại cơ sở sản xuất khai cũng cần xác định đó là mới vì xét mới hay cũ phải xét
trên pháp nhân hay thể nhân, chứ không phải xét trên nhà xởng, máy móc.
Hay theo luật thuế GTGT, cơ sở mua hàng hoá đợc khấu trừ thuế đầu vào
theo tỷ lệ 2% tính trên giá mua. Tuy nhiên do không hớng dẫn rõ hàng hoá nông
sản đợc hiểu nh thế nào nên thực hiện không thống nhất, nh cây cà phê phá chặt
8
Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế đối với khu vực kinh tế ngoài
quốc doanh ở nớc ta hiện nay
8
9
bán có phải là nông sản hay không? Có nơi cho là hàng hoá nông sản, có nơi
không xác định là hàng hoá nông sản, lập luận hàng hoá nông sản là hạt cà

9
10
trên cơ sở tính toán hiệu quả theo chính sách tại thời điểm, nay tiếp tục thực
hiện hợp đồng sẽ ảnh hởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh, bỏ hợp đồng sẽ bị
phạt, thật là tiến thoái lỡng nan.
Mới đây nhất ngày 18/4/2001 Bộ Tài chính vừa có quyết định thu chênh
lệch giá đối với một số mặt hàng nhập khẩu. Theo quyết định này một số mặt
hàng hoá nhập khẩu từ 1/1/2001 sẽ phải nộp chênh lệch giá, một số trờng hợp từ
1/5/2001. Đối với các trờng hợp đã nhập từ 1/1 đến ngày quyết định ban hành
chắc chắn doanh nghiệp đã bán hoặc tính toán giá bán không tính đến khả năng
này, còn các trờng hợp nhập từ 1/5 cũng sẽ không thể thay đổi đợc vì hợp đồng
đã ký rồi, hàng hóa đã xuống tàu rồi...
Kiến nghị rằng: Mỗi khi ban hành chính sách mới hoặc sửa đổi, bổ xung
chính sách cũ, nếu có ảnh hởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh thì cho phép
cơ sở kinh doanh đợc tiếp tục hởng quy định trớc trong một thời gian nhất định
đủ để cơ sở kinh doanh tính toán thay đổi hoặc điều chỉnh phơng án sản xuất
kinh doanh.
4. Mở rộng hoạt động hỗ trợ, dịch vụ cung cấp thông tin, t vấn thuế.
Trong điều kiện kinh tế thị trờng, việc nắm thông tin nhanh hay chậm,
chính xác hay không chính xác đều có ảnh hởng trực tế tiếp đến kết quả sản
xuất kinh doanh của cơ sở. Đối với khu vực kinh NQD thờng tiếp nhận thông
tin và không chính xác vì khác với doanh nghiệp Nhà nớc, HTX có cơ quan
quản lý chuyên ngành cấp trên thờng tổ chức phổ biến và hớng dẫn các chủ tr-
ơng, chính sách mới đến doanh nghiệp, khu vực kinh tế NQD thờng phải tự tìm
hiều lấy. Do đó việc mở rộng các hoạt động cung cấp thông tin là rất quan
trọng.
Khu vực kinh tế NQD cũng cần Nhà nớc hỗ trợ về các mặt vì vợt quá khả
năng từng cơ sở. Các hỗ trợ đó nên tập trung vào những lĩnh vực sau:
- Hỗ trợ về mặt luật pháp, đặc biệt là luật pháp về đăng ký kinh doanh,
về thuế, về hợp đồng kinh tế.

- Hỗ trợ về mặt đào tạo nâng cao trình độ quản lý, trình độ chuyên môn
của ngời lao động.
Nh trình bày ở phần những tồn tại của bản thân khu vực kinh tế NQD có
một tồn tại về mặt trình độ quản lý, trình độ chuyên môn, đa số những ngời
11
Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu thuế đối với khu vực kinh tế ngoài
quốc doanh ở nớc ta hiện nay
11