Các bước “bếp núc” để có một website
Khi muốn đưa lên mạng một website về mình cũng tương tự như khi ta muốn
mời bạn bè dự tiệc, phải chuẩn bị "bếp núc" trước. Công tác chuẩn bị tốt, khả
năng thành công của "buổi tiệc" càng cao... Bài viết dưới đây sẽ mách cho bạn
cách làm các công việc này.
Dọn tiệc để làm gì ?
Dù là với tư cách cá nhân thiết kế một site, chủ nhân cũng phải hiểu rất rõ mình
đưa thông tin lên site để làm gì. Cuộc đời có bao nhiêu mặt, con người có bao
nhiêu độ tuổi thì có bấy nhiêu cách tính theo tổ-hợp-có-lặp về mục đích. Người
thích thử nghiệm thì đây là dịp thử "đánh vật" với một site để rèn kỹ năng tin học.
Có người thích chia sẻ thì muốn đưa "việc nhà" lên mạng để "bàn dân thiên hạ"
cùng thưởng ngọan. Có người yêu thầy, mến bạn thì tạo một "sân chơi cho bằng
hữu". Người của công chúng thì muốn phục vụ các fan của mình suốt ngày đêm,
năm, tháng. Người có nhu cầu tìm người đồng cảm thì "lên" một site chuyên
đề, ... Vậy thì bạn, bạn muốn tạo một site của riêng nhằm mục đích gì? Hẳn
nhiên, bạn cố gắng đừng nói là:"Ai cũng có www.gì gì đó trong danh thiếp, tui
cũng phải có", mặc dù đó cũng vẫn là một lý do chính đáng.
Biết chính xác mình tổ chức tiệc để làm gì là bạn đã giải được bài toán "khởi đầu
nan". Còn nếu bạn chưa biết mình sẽ làm gì với site này thì hãy chịu khó lướt
web nhiều nhiều một chút đã, cho phép mình "bình phẩm" người khác một cách
thoải mái. Lúc ấy bạn sẽ hiểu "vàng – đá" của một site là như thế nào.
Ai là "thực khách"?
Xin báo với bạn: "Thực khách" trên mạng thẳng thắn (và hơi thô bạo) đấy. Thích
thì nhấp "chuột" xem tiếp, còn không thì thôi, họ ra đi không một lời chào! Còn
ngược lại, nếu thích, họ sẵn sàng đưa địa chỉ trang của bạn vào mục "Favorites"
để chốc nữa, tối mai hay tháng sau xem nữa (đó chính là áp lực đòi chủ nhân
phải định kỳ cập nhật thông tin, nghiệt ngã không thua gì lao động của... Phó
Tổng Biên tập một tờ báo). Làm một website cá nhân, ai sẽ là người xem site
của bạn? Khi tôi đưa lên mạng website "Thơ TNXP"
(www.namthien.saigonnet.vn), được bạn bè ưu ái giới thiệu lên báo in, nhưng
sau tháng 3 (tháng sinh nhật TNXP TPHCM) thì nó cũng chìm biệt tăm vào dòng

thông tin theo một chủ đề, một đề tài nhất định. Mà khi nó lui vào "hậu trường" –
nghĩa là được đặt vào kho lưu trữ, thì phải có cách cho "thực khách" lấy ra dễ
dàng, xỏ xâu quá khứ được. Hạn chế của các trang web tĩnh là phải "xổ" theo
nhánh, còn website dạng động, có cơ sở dữ liệu và có chương trình để sắp xếp
(sort), lọc (filter) và tìm nhanh (search). Do đó, nếu làm site chơi chơi rồi thôi thì
không nói đến, nhưng nếu đã có mục đích mời người đến dự tiệc trên site của
mình thì chủ nhân bắt buộc phải nghĩ đến khía cạnh này.
Xét theo khía cạnh chính – phụ: Có thông tin chủ đạo, thông tin tham khảo,
thông tin mở rộng và liên kết đến các site khác. Tùy theo ý bạn muốn mà site sẽ
có những "nhánh" phù hợp. Như trước đây, tôi vào site của bác sĩ Hồ Đắc Duy
thì chíp cái "Sân chơi cho bằng hữu" (thơ xướng họa, một hobby của tôi). Bên
cạnh đó, bác sĩ Duy còn tư vấn sức khỏe từ xa qua chính site này. Cũng cùng
một thông tin, nhưng đối với người này là chủ đạo, đối với người kia lại là tham
khảo. Nhưng nếu nhiều chủ đạo quá thì thực khách "ngợp" hay đôi khi, chính
chủ nhân không đủ sức kham nổi công việc "làm tươi thông tin". Mà đãi thức ăn
"thiu" thì mất khách trầm trọng là cái chắc. Trong rừng-nguyên-sinh-web hiện
nay, site của "mình" có khi chỉ là một loài thảo dã nhỏ bé, đừng để... ế vì ôm
đồm! Hãy có một phong cách đưa tin và tỏa hương rất riêng.
Và cũng như một menu chính hiệu trên bàn ăn, menu trên site giữ vai trò đình
hướng và điều độ cho thực khách việc múa "chuột", nhấn phím. Nói như thế
nghe máy móc quá, thiếu chất chíp quá. Nên nói qua chuyện khác như bàn về
chủ đề, đề tài (văn nghệ, học tập, sở thích, ...)? Hay nói về thể loại (thơ, văn,
nhạc, họa, hình ảnh, video, ..)? Hay là "chát", "forum", ...? Tôi thường lập luận:
Trên site, có những cái da thịt hiện ra mỹ miều – tươi tắn, không méo mó là có
sự góp phần quyết định của những xương sống, xương sườn, khí huyết bên
trong. Thực lòng mà nói, tôi muốn trong những cuốn sách dạy thiết kế web nên
có một chương Thông tin học thuộc về "Tốp bốn cơ sở": thông tin, kỹ thuật, mỹ
thuật, quảng bá. Công nghệ thông tin là gì, nếu không phải là công nghệ dùng để
quản lý, chuyển tải và "đọc" thông tin? Đôi khi, người ta đua theo công nghệ (vì
nó phát triển – chạy nhanh quá) mà quên mất rằng cái mình đưa lên (upload) và

chưa bao giờ thừa cho dân biên tập web: ngắn-gọn-rõ; câu mở đầu phải thật thu
hút. Hình ảnh phải "cắt", "cúp", tạo hiệu ứng (effect) thế nào cho đẹp mà phải
nhẹ ký (file size nhỏ chứ không phải bạn nhẹ ký đâu). Ảnh có động không -
animation hay flash? Có movie không (mười lăm giây file .avi có khi cả mấy trăm
ngàn byte đấy), ... Một trang web phải có điểm nóng để thu hút sự chú ý, đừng
cho hình-nhân-nhảy-múa (ảnh động) nhiều và vô nghĩa.
Trong quá trình "đi chợ" này, những thông tin thuần túy của bạn thì bạn cứ tự
nhiên sử dụng. Nhưng nếu là thông tin của người khác thì bạn phải biết luật và
quyền sở hữu trí tuệ, sở hữu công nghiệp (ví dụ, theo các văn bản pháp quy,
bạn được phép trích không phải trả tác quyền nếu phần trích không quá 30 %
bài viết của bạn). Bạn đừng so bì là có bao nhiêu site đại gia của Việt Nam đưa
lên nguyên xi trọn bộ truyện, thơ của các tác giả đương đại như Quang Dũng,
Nguyễn Khải, Nguyễn Nhật Ánh, ... thì sao. Hoặc là site đại gia đó đã ký hợp
đồng khai thác tác phẩm và trả nhuận bút rồi, hoặc site đại gia đó lớn tới mức
thấy hàng hóa trong chợ đời Việt Nam này đều là tài sản sân sau của riêng họ.
Tự bạn, bạn phải có lập trường và đạo đức của mình.
Toàn bộ nguyên liệu này phải được phân thành luồng - lớp: trên trang chủ
(homepage) bày hàng những gì; mỗi nút menu chọn (button) dẫn theo nhánh hay
luồng-thông-tin nào, đến lớp 2 - lớp 3 (các trang trong, trang thứ cấp) của site sẽ
hiển thị loại thông tin tới mức chi tiết nào; có siêu-liên-kết (đến những site khác)
và liên kết chéo (trong nội bộ site của bạn) không; bố cục và kết cấu trên từng
trang có phục vụ cho thực khách với tay là lấy như là mâm xoay trên bàn ăn
không (ví dụ luôn hiện menu chính, có vệt-truy-cập History, có dẫn về đầu trang-
cuối trang nếu trang quá dài, ...). Nguyên liệu dễ tạo nhưng phải được chọn lọc,
chế biến, bày hàng thật khéo thì các trang mới thấy "oách". Đừng để mình đưa
lên một trăm tấm hình mà không gây ấn tượng bằng người khác chỉ tuyển – tút
(touch) đưa lên mươi tấm. Ông bà mình có câu: "Văn hay chẳng nệ viết dài, mới
đọc đầu bài...". Vì thế, khâu biên tập thông tin website là một khâu quanquan-
trọng. Có điều, thời gian tôi lăn lộn thiết kế web thuê, thù lao nhận được là do
thiết kế mỹ – kỹ thuật chứ công biên tập thông tin và cấu trúc site thường bị lờ đi,

1 MB – tối thiểu 3 MB cộng với 10 % thuế giá trị gia tăng). Việc hosting thường
được bao trọn gói chi phí lần đầu, nhưng sẽ phát sinh phí cập nhật thông tin
(nếu bạn cần). Có những site giao cho bạn quyền tự cập nhật. Dù vậy, bạn cũng
vẫn phải tốn tiền truy cập Net để quản trị site của mình.
Khi tiệc chưa tàn...
Tiệc ăn thì có lúc chấm dứt, sayonara! Buffet trên Net chỉ chấm dứt đối với thực
khách, còn chủ nhân thì không: Còn site là còn lao động cật lực, tiệc chỉ tàn khi
trả chỗ - xuống site (chết queo!).
Lúc site còn đang hoạt động, chủ nhân vừa là chủ (giao tiếp với khách), vừa là
bếp trưởng và "bồi" (tất bật đi chợ, nấu nướng, bưng bê). Cái bập bênh hai đầu
này làm mệt đứ đừ chủ nhân. Trừ khi chủ nhân thật kiên trì với mục đích đề ra
ban đầu, hay được sự góp sức hỗ trợ của một nhóm nào đó thì site mới tồn tại,
có tuổi thọ đáng kể. Theo thống kê, số site mới ra đời cũng nhiều không kém số
site chết thực sự (xóa vật lý) hay chết chưa chôn (không cập nhật thông tin). Ở
Việt Nam mình, có khi đó là site của một đơn vị hành chánh nhà nước, một
trường – thậm chí một trường đại học – và khá nhiều doanh nghiệp. Không tin,
bạn cứ vào site www.vietnamwebsite.net và www.vnnic.net tìm xem danh sách
các site rồi gõ cửa từng địa chỉ một. Cả một rừng buffet-khẩn-hoang đấy bạn!
Do đó, mong bạn cân nhắc thật kỹ, chuẩn bị "bếp núc" thật kỹ trước khi phát
thiệp mời tôi vào tiệc với buffet trên site của bạn.
(Theo NV Group)