Giáo trình: Công nghệ cán và thiết kế lỗ hình trục cán
Trờng Đại học Bách khoa Đà nẵng - 2005
74
Chơng 4
Vận hành, kiểm tra kỹ thuật, làm nguội và
tinh chỉnh sản phẩm sau cán
4.1. Công tác vận hành và kiểm tra kỹ thuật
Vì để đảm bảo chất lợng và quy cách của sản phẩm cho nên việc vận hành
máy đúng kỹ thuật và kiểm tra quá trình thao tác kỹ thuật là một khâu vô cùng quan
trọng trong công nghệ cán. Đây không phải chỉ làm sản phẩm có chất lợng tốt, tiêu
hao kim loại ít, máy móc ít hao mòn và hỏng hóc mà còn chủ động ngăn ngừa và
phát hiện kịp thời các biến cố xảy ra trong quá trình sản xuất cán nh phế phẩm,
khuyết tật, các sự cố máy móc v.v... để chủ động sản xuất và nâng cao năng suất,
tăng sản lợng. Công tác kiểm tra các quy trình sản xuất và kỹ thuật của sản xuất
cán có thể chia ra các giai đoạn sau:
4.1.1. Kiểm tra mẻ nấu và đóng nhãn hiệu
Để tổ chức quá trình công nghệ sản xuất cán đợc tốt và liên tục thì công
việc kiểm tra mẻ nấu và đóng nhãn hiệu là rất quan trọng. Hàng ngày trong một
xởng luyện thép hiện đại có thể sản xuất ra 7.000ữ10.000 tấn thép và cao hơn nữa,
số lợng mác thép đợc sản xuất cũng đến vài chục loại. Đặc biệt đối với thép hợp
kim thì mỗi mác thép đợc dùng theo công dụng trực tiếp của nó. Vì vậy việc kiểm
tra mẻ nấu là rất quan trọng, đóng mác thép và các ký hiệu khác phải thật chính
xác. Nếu đóng sai nhãn hiệu sẽ dẫn đến những tác hại vô cùng lớn, không chỉ sử
dụng sai loại thép mà còn làm h hỏng máy móc trong quá trình cán.
Một mác thép không phù hợp với đơn đặt hàng hoặc không theo tiêu chuẩn
quốc gia (TCVN) thì có thể dẫn đến phế phẩm toàn bộ nhóm sản phẩm của thép đó.
Việc nhầm lẫn số mẻ nấu và nhầm lẫn mác thép là điều không thể cho phép, đặc
biệt đối với công nghệ cán thép hình mà sản phẩm đó phải qua nhiệt luyện vì quy
trình nhiệt luyện phụ thuộc rất nhiều vào thành phần hóa học của thép.
4.1.2. Kiểm tra thỏi nung
Tiến hành kiểm tra thỏi nung qua các công việc sau đây:

Làm nguội sản phẩm sau cán có ảnh hởng rất lớn đến tổ chức hạt của thép
và các tính năng kỹ thuật khác của thép. Thực tế cho thấy rằng làm nguội sản phẩm
sau cán thực chất là nhiệt luyện sản phẩm để đạt đợc các tiêu chuẩn kỹ thuật. Ta
biết rằng nhiệt độ kết thúc cán thờng là trên đờng A
r1
(T
0
= 723
0
c) trong giản đồ
trạng thái Fe-C. Các thép khác nhau có nhiệt độ kết thúc cán khác nhau. Trong sản
xuất cán ngời ta đã lợi dụng nhiệt độ kết thúc cán khác nhau kết hợp với tốc độ
làm nguội khác nhau của từng loại thép mà tiến hành các biện pháp công nghệ để
đạt đợc tổ chức hạt theo yêu cầu và sản phẩm có tính năng kỹ thuật có chất lợng
tốt nhất.
Hiện nay tất cả các nhà máy luyện cán thép đều làm nguội sản phẩm theo
một trong 3 cách sau đây tuỳ thuộc theo loại thép.
a/ Làm nguội sản phẩm bằng nớc
Dùng nớc làm nguội sản phẩm cán trong các trờng hợp sau đây:
1 Thép trớc cùng tích
Muốn cho sản phẩm cán là thép trớc cùng tích có hạt nhỏ, mịn và tổ chức
hạt đồng đều ta phải làm nguội bằng nớc với tốc độ nhanh, làm nguội nh vậy sản
phẩm lại có cơ lý tính và các tính năng kỹ thuật khác cũng tốt hơn. Ví dụ: thép tấm
chế tạo từ thép cácbon thấp có nhiệt độ kết thúc cán cao hơn đờng A
3
thì đợc đa
vào làm nguội nhanh bằng nớc để đạt đợc mục đích nh đã nói trên.
Giáo trình: Công nghệ cán và thiết kế lỗ hình trục cán
Trờng Đại học Bách khoa Đà nẵng - 2005
76

Để sản phẩm cán có kích thớc chính xác, hình dáng đúng với yêu cầu kỹ
thuật ta tiến hành công tác tinh chỉnh sản phẩm với các nguyên công sau:
a/ Nguyên công cắt
Sản phẩm cán (sau khi cán lần cuối cùng) đạt đợc các tiêu chuẩn kỹ thuật,
ta tiến hành cắt đầu, cắt đuôi, cắt các gờ mép và cắt ra từng đoạn theo kích thớc đã
quy định của nhà nớc (TCVN).
Các máy cắt đợc dùng để tiến hành cắt sản phẩm đợc dùng rộng rãi trong
các nhà máy luyện cán thép:
Giáo trình: Công nghệ cán và thiết kế lỗ hình trục cán
Trờng Đại học Bách khoa Đà nẵng - 2005
77
1 Máy cắt lỡi dao phẳng

2 Máy cắt dao nghiêng:
Lỡi dao dới nằm ngang,
lỡi dao trên nghiêng một góc
= 2ữ6
0
. Góc cắt = 75ữ85
0
;
góc sau = 2ữ3
0
. Để đơn giản
khi mài dao cho phép = 90
0
;
góc sau = 0.

Lực cắt không lớn, cắt đợc các tấm dày; Cắt đợc các đờng cong; Đờng


H. 4.3. Máy cắt chấn động
a/ Dao đĩa có tâm trục song song
S
B
h
D
D
S
B

b/ Máy cắt dao dới nghiêng
B
D
h
Z
c/ Hai dao nghiêng
H. 4.4. Máy cắt một cặp dao đĩa
H.4.1. Sơ đồ dao cắt dới lên của máy cắt thuỷ lực
Giáo trình: Công nghệ cán và thiết kế lỗ hình trục cán
Trờng Đại học Bách khoa Đà nẵng - 2005
78
5 Máy cắt nhiều dao đĩa.
Lỡi cắt là 2 đĩa tròn quay ngợc chiều nhau;
máy có thể có hai hoặc nhiều cặp đĩa cắt.
Góc cắt 90
0
; Z = (0,1 ữ 0,2)S
Đờng kính dao đĩa: D =(40 ữ 125)S (mm).
Chiều dày dao: B = 15 ữ 30 (mm)

thờng bằng 8ữ10 lần năng suất của nó. Trờng hợp xởng cán chỉ sản xuất 1, 2
mặt hàng thì số lợng có thể ít hơn. xuất phát từ khối lợng dự trữ phôi mà ta sắp
xếp nó thành từng chồng, đống theo quy định và quy cách để dể dàng vận chuyển
H.4.6. Sơ đồ máy nắn thẳng con lăn thẳng (a) và con lăn nghiêng (b)
a/
b/
B
D
Z
H. 4.5. Máy cắt nhiều cặp dao đĩa