Mô hình rút trích cm t c trng ng ngha trong ting Vit 19 Chng 2

C S LÝ THUYT
NGÔN NG TING VIT

ng hóa phân tích ting Vit. Trong phm vi nghiên cu ca lun án, chng 2
ch  cp n các khái nim, tính cht, và quan im chung ca các nhà ngôn ng
hc, nhm xác nh rõ c s lý thuyt v ngôn ng ting Vit phc v cho mc
tiêu ca lun án.
C th, chng 2 trình bày các vn  nh th nào là cm t c trng ng
ngha cho câu ting Vit, mc  và tiêu chí ng ngha ca CTTNN cng nh t
loi, cm t và câu  làm c s lý thuyt v ngôn ng hc cho phng pháp xác
nh cm t c trng ng ngha cho câu ting Vit.

2.2 C s lý thuyt
2.2.1 Cm t c trng ng ngha

Trong ting Vit, câu là n v nh nht m nhim chc nng thông báo trn
vn thông tin bng ngôn ng (Dip Quang Ban, 2004). T là n v nh nht t
thân có ngha. Cm t là n v nh hn câu nhng ln hn t v mt ý ngha ng
pháp (câu > cm t > t ). Tuy không thông báo trn vn ni dung thông tin
nhng cm t có kh nng d báo, nh hng ni dung thông tin ca vn b n.
Trong vic nghiên cu v ngôn ng hc, các nhà nghiên cu u có mt quan
im chung v cu trúc cú pháp ca thành ph!n câu và chc nng chính ph ca
chúng (Cao Xuân Ho, 1992; H" Lê, 1993; Nguy#n Kim Th n và ng Hu
Qu$nh, 2001; Dip Quang Ban, 2004…). Thành ph!n câu là khái nim chung ca
nhiu ngôn ng, không nêu %c c thù tng ngôn ng riêng bit. Tiêu chu&n
phân nh thành ph!n câu %c da vào quan h ý ngha gia các t trong câu và
da vào các c trng hình thc ca t trong câu.
Trong mt câu nói cô lp, tách r'i tình hu(ng nói nng, s có mt ca thành t(
chính có tính cht b)t buc. Thành t( chính gi vai trò quan trng v ng pháp (i
vi cm t. Thành t( chính là thành t( i din cho toàn b cm t trong m(i liên
h vi các yu t( khác nm ngoài cm t. Do ó, chc nng cú pháp ca toàn b
cm t trong kin trúc ln hn s* g)n bó mt thit vi vai trò cú pháp ca thành t(
chính. Trong quan h ni b cm t, thành t( chính chi ph(i tt c các thành t(

và !y  hn trong lnh vc x, lý ngôn ng t nhiên bng máy tính.Vì vy, có
th nói, trong mt phm trù nào ó, các CTTNN và các mi quan h ca chúng
to thành ni dung nng ct- ng ngha ca mt câu hay mt vn bn.
Câu thc hin chc nng công c t duy, công c giao tip thông qua ngha
ca nó. Ngha ca câu không n gi n là mt phép cng ngha ca các t trong
câu. Ngha ca câu là mt cu trúc có nhiu t!ng. Các t!ng ngha trong câu ph(i
h%p vi nhau to ra ngha hình thc ca câu. Ngha ca câu có th thy trên b mt
ca nó nhng nhiu khi ch thy %c trong b sâu ca nó. Nhng dù là b mt
(hin ngôn) hay trong b sâu (hàm ngôn), ngha câu ch có th là ngha hình thc
Mô hình rút trích cm t c trng ng ngha trong ting Vit 22
khi câu có s ch. Mu(n xác nh s ch ca câu thì ph i hiu s ch ca các thành
ph!n to câu và tình hu(ng ca phát ngôn. Tách ra khi câu, t ng vn có ngha
nhng không có s ch (Cao Xuân Ho, 1992).
Nh vy, mt iu không th ph nhn là trong mt câu có nhng t, nhóm t
 m nhim chc nng chính ca vic chuyn t i thông tin phát ngôn. Thut ng
lun án dùng  ch nhng t, nhóm t có chc nng nh trên là Cm t c trng
ng ngha ca câu và %c nh ngha nh sau.
nh ngha 2.1 Cm t c trng ng ngha là cm t c trng mô t ng)n
gn chính xác ch  mà nó %c th o lun trong vn b n ng)n nht (câu).
Ngoài cp  ng ngha ca t hay cm t  m nhim (nh mt cm t là cm
danh t, cm ng t hay cm tính t), cp  cao hn là nhn ra các (i t%ng
(s ch) %c nói n trong câu vn b n (Cao Xuân Ho, 1992). Da vào c s
trên, lun án trình bày tiêu chí ng ngha  xác nh CTTNN cho câu nh sau.
Tiêu chí ng ngha ca cm t c trng ng ngha ca câu -./ cm t xác
nh i tng (s ch) chính %c  cp n trong thông tin ca câu.
Ví d 2.1: Máy tính này có dung lng RAM ln nht.
0 ây, theo tiêu chí ng ngha thì “dung lng RAM ln nht ” là cm t c

quan nim v ý ngha ng pháp ca nhiu ngôn ng thì n v t, câu trong vn
b n  t!ng khái quát nht. T %c phân loi thành danh t, ng t, tính t, i
t, ph t, kt t, tr% t, c m t, và các tiu loi ca chúng … nh quan im ca
các nhà ngôn ng hc (By ban Khoa hc Xã hi Vit Nam, 1983). Câu %c phân
loi theo mc ích phát ngôn, cu trúc,…. Nhiu quan im v phân loi câu ã
%c a ra.
Theo quan im H" Lê (1993), tác gi phân loi câu nh sau:

Câu
Phân i
theo
cu o
ng
p
Phân i theo
c ch i
Câu p
Câu - thuyt
Câu gi tên
Câu tng thut
Câu nghi vn
Câu cm thán
Câu cu khin
Câu –v
Câu - ng
Câu cách thc-
hành ng
Câu iu ki n-h qu