Sáng kiến kinh nghiệm
Phương pháp nêu vấn đề
( tình huống có vấn đề )
TRONG GIẢNG DẠY TOÁN TRƯỜNG T H C S
Người thực hiện: TRẦN NGỌC ĐỒNG
Đơn vò : TRƯỜNG T H C S BÌNH MINH
Năm học :2007-2008
<
PHÒNG GIÁO DỤC BÌNH SƠN
TRƯỜNG T H C S BÌNH MINH
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm : Phương pháp nêu vấn đề trong giảng dạy toán bậc THCS
I> LÝ DO MỤC ĐÍCH CHỌN ĐỀ TÀI:
Việc đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề được đề cập và bàn luận rất sôi nổi
trong ngành giáo dục chúng ta.Các thầy cô cũng như các nhà giáodục không ngừng
nghiên cứu tiếp thu những thành tựu mới cúa lý luận dạy học .Đế đáp ứng nhu cầu
học tập ngày càng cao cho học sinh và nhân dân.Do vậy việc đổi mới phương pháp
dạy học được thống nhất theo tư tưởng tích cực hóa, hoạt động của học sinh ,dưới sự
tổ chức hướng dẫn của GV .Học sinh tự giác chũ động tìm tòi giải quyết nhiệm vụ
nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt sáng tạo các kiến thức kó năng thu
được .Đây là vấn đề khó và mới đối với người GV dạy toán như chúng tôi . Qua
nhiều năm giảng dạy, cùng với sự tìm hiêủ với đồng nghiệp và dự giờ thăm lớp
,được biết hầu hết các em học yếu môn toán,chỉ có một số em hứng thú học toán .
Phần đông các em đến lớp ít làm bài tập ởù nhà mà GV đã hướng dẫùn trước,trong giờ
giảng của GV các em ít chú ý ,ít suy nghó ,các em tiếp thu một cách thụ động .Bên
cạnh đó cũng có nhiều em phát biểu xây dựng bài ,nhưng thực chất chỉ nhìn vào
sách giáo khoa chứ không hiểu bản chất của vấn đề như thế nào
Đứng trước một thực trạng như vậy đòi hỏi người thầy giáo phải có cách giải
quyết vấn đề như thế nào để giúp các em hứng thú học tập bộ môn mình giảng

Trong dạy học toán GV có thểá áp dụng nhiều mức độ khác nhau, tùy thuộc vào
bài giảng cũng như trình độ của HS có thể từng bước nâng dần từng mức độ.Nhằm
rèn luyện cho học sinh không những biết suy nghó để giái quyết những vấn đề
được người khác đặt ra mà còn biết tự mình giái quyết vấn đề đó ,phát biểu vấn đề
phải giải quyết .
Đế thực hiện yêu cầu trên , đều cơ bán GV phái biết tạo ra tình huống có vấn đề
(nêu thắc mắc đặt câu hói ).
Phương phát nêu vấn đề là một khó khăn phái được HS ý thức mà muốn khắc
phục phái tìm tòi tri thức mới .Điều này khiêu gợi tư duy cho HS .
Sau đây là những phương pháp thông dụng đế tạo ra tình huống có vấn đề :
- Dự đoán nhận xét trực quan, đo đạc ,thực nghiệm
- Lật ngược vấn đề
- Xem xét tương tự
- Tìm sai lầm trong lời giải
- Phát hiện nguyên nhân sai lầm , sứa chửa sai lầm
Sau đây là một số ví dụ cụ thế đế tạo ra tình huống có vấn đề
A) Nêu vấn đề vào bài ,vào chương ,mục:
Khi dạy bài §4: Đường thắng song và đường thẳng cắt nhau. (toán 9)
GV có thể đặt tình huống sau: “Trên cùng một mặt phẳng, hai đường thẳng có
những vò trí tương đối nào “. HS suy nghó có thể trả lời được tình huống trên :
(Trên cùng một mặt phẳng hai đường thẳng có thể song song ,có thể trùng nhau ,
có thể cắt nhau) từ đó GV đi vào bài §4
Cho học sinh thực hiện
(SGK). Để đi đến kết luận sau.
Hai đường thẳng : y = ax + b (a≠ o)
y
,
= a
,
x + b

vậy nếu a = a
,
thì hai đường thẳng đó như thế nào ? GV đi đến phần 2
khi dạy bài §1(Mớ rộng phân số lớp 6/trang 4 tập 2)
GV có thể nêu tình huống sau:
Ta đã biết

một phân số ,vậy

4
3
−

có phải là phân số không?
Lúc nầy GV tạo cho HS óc tò mò suy nghó .Có thể học sinh dự đoán được

cũng là
phân số (GV có thế hỏi HS tại sao dự đoán được điều đó ?).Nếu học sinh dự đoán
3
?1
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm : Phương pháp nêu vấn đề trong giảng dạy toán bậc THCS
chưa được
4
3
−

là phân số.GV có thể gợi ý sau: Phân số dùng đểá ghi kết quả phép
toán nào ?
HS :phép chia



người em đi được
3
2
đoạn đường.Hỏi ai đi nhanh hơn ?
HS có thể trả lời nhanh chóng dựa vào hình vẽ sau

GV hỏi tiếp :Nếu người anh đi dược
7
5
đoạn đường, người em đi được
13
9
thì ai đi
nhanh hơn ? Đến đây học sinh lúng túng .Nếu dựa vào hình vẽ ta chia đoạn AB
thành 13 phần 7 phần thì khó khăn .Vậy đòi hỏi so sánh hai phân số bằng cách
khác đế thuận tiện hơn .
Khi dạy bài lũy thừa một số hữu tỉ : (Toán 7)
GV Nêu vấn đề : Có thế viết số ( 0,25)
8
và số (0,125)
4
dưới dạng lũy thừa cùng cơ
số không?
HS chưa thể trả lời ngay được, nhưng bước đầu có óc tò mò muốn biết kết quả
ngay .Do đó các em chú ý nghe giảng tốt hơn ,cuối cùng GV đi đến mục “ Lũy thừa
của một lũy thừa (x
m
)
n

b
a
+
+
=
không?
HS không thế trả lời ngay được, nhưng các em sẽ suy nghó dự đoán tạo cho các em
nhanh chóng trả lời câu hỏi trên .
GV : muốn biết đều nầy các em hãy giải bài tập sau
GV cho so sánh
64
32
+
+
và
64
32
−
−
với
4
2
Khi dạy bài tứ giác( hình học 8) phần tổng các góc cúa tứ giác:
GV nêu câu hỏi : Hãy nhắc lại tổng 3 góc của tam giác
HS trả lời :
GV: em dự đoán tổng bốn góc của tứ giác .Lúc nầy học sinh khó dự đoán được
4
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm : Phương pháp nêu vấn đề trong giảng dạy toán bậc THCS
GV: Em có thể chia tứ giác ra làm các tam giác không có điểm trong chung .Từ đó
học sinh phát hiện được tổng các góc của tứ giác và biết cách chứng minh

* có thể đo chiều cao của một cây mà không cần đến ngọn cây không ?
Hoặc khi chứng minh đònh lý đường trung bình của hình thang thì song song với hai
đáy và bằng nữa tổng độ dài hai đáy
SGK có thể chứng minh như sau
A B (H1)
Gọi K là giao điểm của hai đường thẳng AF và CD E F
5