Danh tướng nhà Tây Sơn Vũ Văn Nhậm (? - 1788).
Theo Tây Sơn lương tướng của Nguyễn Trọng Trì và chuyện kể trong dân gian, thì Vũ Văn Nhậm, quê ở
Quảng Nam, là người giỏi võ nghệ, tánh phóng khoáng và có sức mạnh. Ông vốn là tướng của Trấn thủ
Quảng Nam, thuộc triều đình chúa Nguyễn, nhưng vì ông không chịu tuân phục theo quân pháp, nên bị
kết tội, phải trốn vào Quy Nhơn.
Đến Phù Ly (thuộc phủ Hoài Nhơn), nghe đồn có viên thổ hào dùng quyền thế cưỡng đoạt một thiếu nữ;
ông giận dữ tìm giết chết người ấy. Định đến cửa quan thú tội, thì ông gặp Trần Quang Diệu. Nghe lời
khuyên và nhờ sự tiến cử của vị tướng này, Vũ Văn Nhậm được nhận làm thuộc tướng của Tây Sơn
Vương (Nguyễn Nhạc).
Còn theo Hoa Bằng trong sách Quang Trung - Anh hùng dân tộc 1788 - 1792[1]thì Vũ Văn Nhậm vốn là
tướng chúa Nguyễn bị Nguyễn Huệ bắt năm Bính Ngọ (1786) tại Gia Định. Nhưng xét thấy vào năm này,
Nguyễn Huệ đang bận chỉ huy cuộc tấn công ra Đàng Ngoài, và ở Gia Định không xảy ra trận đối đầu nào
lớn; vì vậy, tác giả sách Nhà Tây Sơn tin theo Nguyễn Trọng Trì và chuyện kể trong dân gian hơn.
Sau khi Nguyễn Nhạc đã xưng đế (1778), nhà vua xét trong các tướng tài, biết Vũ Văn Nhậm là người
chưa vợ, bèn gả con gái cho ông.
Tháng 6 năm Bính Ngọ (1786), nghe lời Nguyễn Hữu Chỉnh (Cống Chỉnh), Nguyễn Huệ tự ý dẫn quân ra
Bắc. Lo lắng, Nguyễn Nhạc vội vã dẫn quân đuổi theo.
Tháng 8, sau khi gầy dựng lại triều Lê, Nguyễn Huệ âm thầm về Quy Nhơn cùng với Nguyễn Nhạc. Cống
Chỉnh biết tin, cướp thuyền đuổi theo. Nguyễn Huệ cho Cống chỉnh cùng Nguyễn Duệ (hay Nguyễn Văn
Duệ) ở lại trấn giữ Nghệ An; lại sai Vũ Văn Nhậm đóng ở Động Hải (tức Đồng Hới, Quảng Bình) để
trông chừng mặt Bắc và Cống Chỉnh.
Sau đó, nghe Cống Chỉnh ở Nghệ An tụ dũng sĩ, thông đồng với Nguyễn Duệ, mưu đồ chiếm cứ Nghệ
An, sửa lũy Hoành Sơn, lấy Linh Giang (sông Gianh) làm giới hạn với Thuận Hóa; Vũ Văn Nhậm liền
gửi mật thư cáo biến với Nguyễn Huệ. Tức thì Nguyễn Huệ sai Vũ Văn Nhậm dẫn quân đến bắt, nhưng
viên tướng này cùng Nguyễn Huỳnh Đức, biết tin trước nên trốn thoát được.
Tháng 11, chúa Trịnh Bồng đem quân vây chặt cung vua, định phế bỏ Lê Chiêu Thống. Nhờ có Hoàng
Phùng Cơ bảo vệ, vua Lê mới chặn đứng được âm mưu của Trịnh Bồng. Nhân đó, nhà vua cho người
triệu Cống Chỉnh từ Nghệ An ra phò giúp. Cuối tháng trên, Nguyễn Hữu Chỉnh đem quân đuổi được
Trịnh Bồng ra khỏi Thăng Long. Kể từ đó, "Chỉnh càng ngày càng làm lắm điều bạo ngược, thậm chí
Chỉnh coi nhà vua như đứa trẻ con, không còn kiêng sợ gì cả"[2].
Tháng 4 năm 1787, nghe Nguyễn Hữu Chỉnh ngày một chuyên quyền, Nguyễn Huệ sai người triệu vị

độc đoán của Nhậm trước kế hoạch thôn tính Bắc Hà. Nên gửi những báo cáo mật về Phú Xuân...Thanh
triều sử lược và Lê kỷ dã sử cho rằng Nhậm có ý tự vương, điều này chỉ là ức thuyết; bởi làm Đại tướng
một cõi, sau cuộc chiến thắng lớn lao, phải tỏ ra có uy quyền, khiến cho những kẻ tiểu nhân sinh lòng
ghen ghét, thêu dệt chuyện này, chuyện nọ; để Nhậm phải bị chuyện không may này như biết bao danh
tướng trước mình và sau mình...[6]
Bùi Thụy Đào Nguyên, soạn.