CHUYÊN ĐỀ
SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
****************
I/Khái niệm phương tiện trực quan dạy học :
Tên gọi phương tiện trực quan đã có từ lâu, gắn liền với các phương pháp dạy học truyền
thống theo quan điểm lấy GV làm trung tâm. Chức năng minh họa của phương tiện trực
quan được coi trọngvà khai thác có hiệu quả trong dạy học. Nhờ có các phương tiện trực
quan, các biểu tượng về lịch sử được hình thành rõ nét hơn, gần gũi, dễ hiểu hơn đối với học
sinh.
Như vậy, phương tiện trực quan thực sự là nguồn tri thức, đòi hỏi sự khám phá, tìm tòi
của học sinh. Vì vậy, tên gọi đầy đủ của phương tiện dạy trực quan là phương tiện dạy
học .
Phương tiện trực quan trong dạy học là “ hình ảnh kép” của phương pháp dạy học. mỗi
phương pháp dạy học - với đặc trưng là hệ thống các hoạt động của GV và học sinh nhằm
đạt mục đích đòi hỏi phải có phương tiện hoạt động phù hợp. Như vậy, nói đến phương tiện
dạy học là nói đến phương pháp dạy học và ngược lại. từ đó có thể đi đến kết luận rằng
phương tiện dạy học chính là sự tích hợp của nội dung dạy học và phương pháp dạy học.
Như vậy, sự có mặt của phương tiện dạy học phản ảnh đặc điểm của nội dung và phương
pháp dạy học.
II/ Vai trò của phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử:
Phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử có một vai trò quan trọng thể hiện ở khía
cạnh sau :
- Hình thành biểu tượng về sự vật, hiện tượng lịch sử rõ nét hơn, giúp học sinh nắm
vững kiến thức hơn.
- Giúp cho việc học dễ hiểu, dễ nhớ.
- Tạo điểm tựa cho hoạt động trí tuệ của học sinh, góp phần nâng cao năng lực tư duy.
- Rèn luyện các kĩ năng: quan sát, so sánh, phán đoán và các phẩm chất : cẩn thận,
trung thực, cụ thể.
III/ Các phương tiện sử dụng trực quan trong dạy học lịch sử :
- Bản đồ

cho HS quan sát tranh SGK trước khi nêu câu hỏi : So sánh đường Trường Sơn xưa và
nay ? )
- Sử dụng phương tiện dạy học đúng chỗ . VD : Đưa đoạn phim để vào bài học ( bài đường
TS )
- Bài 10 : “Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập” . Ở hoạt động 2 : GV đưa đoạn phim lời khẳng
định của Bác cuối bảng tuyên ngôn để HS khắc sâu hơn thời khắc lịch sử ấy.
- Bài 12 : “ Vượt qua tình thế hiểm nghèo” . Khi dạy đến nội dung chống giặc đói ( 10 –
1945 ) GV cho HS quan sát tranh 2 SGK; chống giặc dốt thì cho quan sát tranh 3 SGK
- Đặt đồ dùng dạy học như thế nào để học sinh cả lớp được quan sát :
Có thể đặt chính giữa lớp để cả lớp cùng quan sát .
- Sử dụng phương tiện dạy học đủ cường độ ..
( ví dụ : cho học sinh quan sát xong cần cất dụng cụ, tranh, .)
- Sử dụng phương tiện dạy học phải đáp ứng mục đích của việc dạy học và phù hợp tự
nhiên của việc dạy học.
- Xác định mục tiêu của tiết dạy cần chọn lựa dồ dùng dạy học cho phù hợp – ví dụ Dạy bài
VD : Bài 14 : “Thu Đông năm 1947”. HS dựa vào chú giải để chỉ trên lược đồ địa điểm
Pháp nhảy dù .
- Có nhiều phương pháp khác nhau sử dụng trực quan dạy học, nhưng phải luôn luôn đề
cao vai trò chủ dộng tích cực của học sinh, đảm bảo cho tất cả học sinh được tiếp xúc với
các phương tiện dạy học .
Ví dụ : “Ở bài Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước” : Ở HĐ1 Sưu tầm thêm ảnh chụp về
ngôi nhà Bác ở . Ở HĐ 2 sưu tầm thêm ảnh về anh Ba lúc còn trẻ ( 1911 )
Bài 15 : “Chiến thắng biên giới Thu Đông 1950” . Cho HS quan sát về hình ảnh anh La
Văn Cầu
- Phối hợp nhiều loại phương tiện dạy học khác nhau .( ví dụ : có thể vừa sử dụng tranh ,
ảnh vừa lược đồ , bản đồ …
VD : Khi dạy bài Đường Trường Sơn : GV có thể sử dụng tranh , ảnh , bản đồ , đoạn
nhạc , đoạn phim … )
- Luôn tích cực tìm tòi về về việc:
+ Tự tạo các phương tiện dạy học đơn giản, rẻ tiền, dễ thực hiện , học sinh có thể làm

đạt mục đích đòi hỏi phải có phương tiện hoạt động phù hợp. Như vậy, nói đến phương tiện
dạy học là nói đến phương pháp dạy học và ngược lại. từ đó có thể đi đến kết luận rằng
phương tiện dạy học chính là sự tích hợp của nội dung dạy học và phương pháp dạy học.
Như vậy, sự có mặt của phương tiện dạy học phản ảnh đặc điểm của nội dung và phương
pháp dạy học.
II/ Vai trò của phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử:
Phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử có một vai trò quan trọng thể hiện ở khía
cạnh sau :
- Hình thành biểu tượng về sự vật, hiện tượng lịch sử rõ nét hơn, giúp học sinh nắm
vững kiến thức hơn.
- Giúp cho việc học dễ hiểu, dễ nhớ.
- Tạo điểm tựa cho hoạt động trí tuệ của học sinh, góp phần nâng cao năng lực tư duy.
- Rèn luỵện các kĩ năng: quan sát, so sánh, phán đoán và các phẩm chất : cẩn thận,
trung thực, cụ thể.
III/ Các phương tiện sử dụng trực quan trong dạy học lịch sử :
- Bản đồ
- Lược đồ
- Tranh tư liệu .
- Dữ kiện lịch sử .
- Đoạn phim , đoạn nhạc .
- Bảng tổng kết quá trình lịch sử
- Tác dụng của phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử :
+ Giúp giáo viên chẩn bị bài chu đáo trước khi đến lớp .
+ Giảm thời gian ghi bảng.
+ Gây hứng thú cho học sinh , giúp học sinh dễ tiếp thu bài, dễ nhớ.
+ Gắn việc học với thực tế .
+ Cung cấp kiến thức đầy đủ chính xác, kể cả quá trình vận động, phát triển của sự vật
hoặc diễn biến của hiện tượng.Sử dụng phương tiện nghe nhìn góp phần vào việc đổi mới
phương pháp dạy học môn lịch sử .
IV/ Tự làm các phương tiện dạy học :

- .Phối hợp nhiều loại phương tiện dạy học khác nhau .( ví dụ : có thể vừa sử dụng tranh ,
ảnh vừa lược đồ , bản đồ )
- Luôn tích cực tìm tòi về về việc:
- Tự tạo các phương tiện dạy học đơn giản, rẻ tiền, dễ thực hiện , học sinh có thể làm đựợc.
- Khai thác tối đa các chức năng của phương tiện dạy học có sẵn trong môn lịch sử .
Đại Phong, ngày 6 tháng 4 năm 2009
Người báo cáo
Trần Minh Trung