ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH


GIÁO TRÌNH
MƠ ĐUN: LINH KIỆN – ĐIỆN TỬ Ô TÔ
NGÀNH/NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐKTKT ngày
tháng năm 20 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế
- Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh)

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020


ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH


GIÁO TRÌNH
MƠ ĐUN: LINH KIỆN – ĐIỆN TỬ Ô TÔ
NGÀNH/NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

THÔNG TIN CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI
Họ tên: Lê Quan Minh Hiền
Học vị: Kỹ sư
Đơn vị: Khoa Điện – Tự Động Hóa
Email: [email protected]

3. ………….
……………


MỤC LỤC
Trang
BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ THIẾT BỊ ĐIỆN – ĐIỆN TỬ ................................................. 1
1.1 Khái quát .............................................................................................................. 1
1.2 Các đại lượng điện ................................................................................................ 1
1.3 Dòng điện một chiều ............................................................................................ 2
1.4 Dòng điện xoay chiều ........................................................................................... 2
1.5 Sử dụng dụng cụ đo .............................................................................................. 3
BÀI 2: LINH KIỆN THỤ ĐỘNG ..................................................................................... 10
2.1 Điện trở - Tụ điện.................................................................................................. 10
2.1.1 Điện trở ........................................................................................................ 10
2.1.2 Tụ điện ........................................................................................................ 13
2.2 Cuộn cảm – Bộ biến thế (Biến áp) ........................................................................ 20
2.2.1 Cuộn cảm ..................................................................................................... 20
BÀI 3: LINH KIỆN TÍCH CỰC ....................................................................................... 31
3.1 Chất bán dẫn ......................................................................................................... 31
3.2 Diode và ứng dụng ................................................................................................ 32
3.2.1 Cấu tạo – Ký hiệu ....................................................................................... 32
3.2.2 Nguyên lý hoạt động của DIODE .............................................................. 33
3.2.3 Các thông số cơ bản của DIODE ............................................................... 34
3.2.4 Các loại DIODE khác ................................................................................. 34
3.2.5 Hình dáng ................................................................................................... 36
3.2.6 Ứng dụng của DIODE ................................................................................ 38
3.3 Transistor BJT (Bipolar Junction Transistor) ....................................................... 40
3.3.1 Cấu tạo của TRANSISTOR ........................................................................ 40
3.3.2 Nguyên lý hoạt động của TRANSISTOR ................................................... 41

5.3.2 Cấu tạo ......................................................................................................... 56
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................. 58


GIÁO TRÌNH MƠ ĐUN
Tên mơ đun: LINH KIỆN ĐIỆN - ĐIỆN TỬ Ơ TƠ
Mã mơ đun: MĐ3103631
Thời gian thực hiện mô đun: 45 giờ; (Lý thuyết: 15 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo
luận, bài tập: 28 giờ; Kiểm tra 2 giờ).
Đơn vị quản lý mơ-đun: Khoa Cơng Nghệ Ơ Tơ
I. Vị trí, tính chất của mơ đun:
- Vị trí : Là mơ đun cơ sở ngành, được bố trí học trước các mơn học, mơ đun chun mơn
nghề
- Tính chất : Là mơ đun bắt buộc trong chương trình đào tạo.
II. Mục tiêu mô đun:
Về kiến thức:
 Nhận biết ký hiệu, hình dạng, cực tính các loại linh kiện.
 Xác định giá trị của các linh kiện.
 Phân tích được hoạt động của linh kiện.
 Tra cứu được các thông số kỹ thuật một số linh kiện thông dụng.
Về kỹ năng:
 Vẽ đúng ký hiệu và phân biệt được cực tính của linh kiện .
 Xác định đúng giá trị và cực tính của linh kiện.
 Tính tốn các thơng số dòng, áp trong mạch ứng dụng .
 Ứng dụng các linh kiện điện tử vào mạch điện tử thực tế.
Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
 Hình thành kỹ năng tự học và làm việc nhóm.
 Tích cực học tập ở lớp và ở nhà.
 Ý thức học tập nghiêm túc.
III. Nội dung mô đun:


2

4


3

4

5

2.2 Cuộn cảm – Biến áp
Bài 3: Linh kiện tích cực
3.1.Chất bán dẫn
3.2.Diode_ứng dụng
3.3.Transistor BJT_UJT
3.4.Phân cực transistor
3.5.Ứng dụng Transistor
Bài 4: Linh kiện cảm biến
4.1.Cảm biến nhiệt – ứng
dụng
4.2.Cảm biến từ - ứng dụng
4.3.Cảm biến quang – ứng
dụng
4.4.Cảm biến tiệm cận - ứng
dụng
Bài 5 : Mạch tích hợp
5.1 Op-amp
5.2 Các mạch logic

28

2

2. Nội dung chi tiết
Bài 1: Tổng quan về thiết bị điện - điện tử.
Thời gian: 06 giờ
1. Mục tiêu của bài:
Nhận dạng được ký hiệu, đọc được giá trị và ứng dụng được trong mạch điện tử.
2. Nội dung bài:
1.1.Khái quát
1.2.Các đại lượng điện.
1.3.Dòng điện 1 chiều
1.4.Dòng điện xoay chiều
1.5.Sử dụng dụng cụ đo
Bài 2: Linh Kiện Thụ Động
Thời gian: 06 giờ
1. Mục tiêu của bài:
Nhận dạng được ký hiệu các linh kiện thụ động, đọc được giá trị điện trở bằng vòng màu,
giá trị tụ điện, cuộn dây, các cách ghép điện trở, tụ điện, cuộn dây và ứng dụng trong
mạch điện tử.
2. Nội dung bài:
2.1 Điện trở - Tụ điện
2.2 Cuộn cảm – Biến áp
Bài 3: Linh kiện tích cực
Thời gian: 15 giờ
1. Mục tiêu của bài:
Nhận dạng được ký hiệu, trình bày được ngun lý hoạt động, các thơng số kỹ thuật cơ
bản và ứng dụng của linh kiện tích cực trong mạch điện tử.
2. Nội dung bài:

3. Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Tài liệu học tập
4. Các điều kiện khác: 25hs/lớp
V. Nội dung và phương pháp, đánh giá:
1. Nội dung:
- Kiến thức: Nhận biết ký hiệu, hình dạng, cực tính các loại linh kiện.
Xác định giá trị của các linh kiện.
Phân tích được hoạt động của linh kiện.
Tra cứu được các thông số kỹ thuật một số linh kiện thông dụng.
- Kỹ năng: Vẽ đúng ký hiệu và phân biệt được cực tính của linh kiện .
Xác định đúng giá trị và cực tính của linh kiện.
Tính tốn các thơng số dịng, áp trong mạch ứng dụng .
Ứng dụng các linh kiện điện tử vào mạch điện tử thực tế.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm:
Hình thành kỹ năng tự học và làm việc nhóm.
Tích cực học tập ở lớp và ở nhà.
Ý thức học tập nghiêm túc.
2. Phương pháp:


TT

Phương pháp

Hình thức

Số cột kiểm
tra

01


- Đối với người học: Thực hiện đầy đủ và nghiêm túc các qui định đối với môn học và
của giảng viên. Hoàn thành đầy đủ các bài tập về nhà và tham dự các buổi kiểm tra trên
lớp.
3. Những trọng tâm cần chú ý:
4. Tài liệu tham khảo:
Tên sách – giáo trình

NXB

Năm XB

TT

Tên tên giả

1

Nguyễn Tấn Phước

Linh Kiện Điện Tử

NXB Hồng Đức

2016

2

Nguyễn Viết
Nguyên


2.2 Các đại lượng điện:
Điện bao gồm ba yếu tố cơ bản:
- Dòng điện
Đây là dòng chảy qua một mạch điện.
Đơn vị : A (Ampe)
- Điện áp
Đây là lực điện động làm dòng điện chạy qua một mạch điện. Điện áp càng cao thì lượng
dịng điện càng lớn sẽ chảy qua mạch điện này.
Đơn vị : V (Vôn)
- Điện trở
Đây là phần đối lập với dòng điện, thể hiện sự cản trở dòng điện trong mạch.
Đơn vị : Ω (Ohm)
Mối quan hệ giữa dòng điện, điện áp và điện trở có thể biểu diễn bằng định luật Ohm.

KHOA CÔNG NGHỆ Ô TÔ

1


Bài 1: Tổng Quan Về Thiết Bị Điện – Điện Tử

Công suất
Công suất điện được thể hiện bằng lượng công do một thiết bị điện thực hiện trong một
giây.
Công suất được đo bằng Watt (W), và 1W là lượng công nhận được khi một điện áp là 1
V đặt vào một điện trở của phụ tải tạo ra dòng điện là 1A trong một giây.
Cơng suất được tính theo cơng thức sau:
P = U.I
- P : Công suất, đơn vị : W
- I : Dòng điện, đơn vị : A

 Galet : Dùng để chọn giai đo và thang đo thích hợp tùy theo yêu cầu.
 Jack cắm que đo : Jack (+) cho que đỏ, Jack (–) cho que đen .
 Vị trí OFF : Khố VOM khi không sử dụng .
Phương Pháp Đo
Đo giá trị điện trở ( đo  ).
 Vặn Galet về vị trí đo  , thang đo thích hợp
 Chập hai que VOM vào nhau, chỉnh biến trở ADJ sao cho kim chỉ thị về giá trị
0
 Đọc giá trị điện trở trên khung đo và nhân với giá trị thang đo
+ Ghi chú : Cách đo điện trở sẽ được thực hành chi tiết ở bài tập


0



0ADJ



Đo điện áp xoay chiều ( ACV )
 Vặn Galet về vị trí giai đo thích hợp ( nên để ở thang đo VAC lớn nhất )
 Đặt que đo vào 2 điểm điện áp cần đo (mắc song song máy đo với điểm cần
đo)
KHOA CÔNG NGHỆ Ô TÔ

3


Bài 1: Tổng Quan Về Thiết Bị Điện – Điện Tử

4


Bài 1: Tổng Quan Về Thiết Bị Điện – Điện Tử
Nhìn chính xác chỉ số trên
thanh đo và đọc kết quả

+

-

0

DCV

Đo dịng điện một chiều ( DCmA )
Chú ý : Giới hạn khung đo trên VOM
 Vặn Galet về vị trí giai đo DC mA thích hợp ( nên để ở thang đo lớn nhất )
 Đặt 2 que đo vào 2 điểm điện áp cần đo ( mắc nối tiếp máy đo với đoạn mạch
cần đo).
 Đọc kết quả trên cung vạch DC mA và tính hệ số nhân .
 Gía trị đo được = Giá trị đọc trên khung đo x vị trí thang đo (đơn vị là
mA)

KHOA CÔNG NGHỆ Ô TÔ

5


Bài 1: Tổng Quan Về Thiết Bị Điện – Điện Tử






Để que đỏ đồng hồ vào lỗ cắm " VΩ mA" que đen vào lỗ cắm "COM"
Bấm nút DC/AC để chọn thang đo là DC nếu đo áp một chiều hoặc AC nếu đo áp
xoay chiều.
Xoay chuyển mạch về vị trí "V" để thang đo cao nhất nếu chưa biết r điện áp, nếu
giá trị báo dạng thập phân thì ta giảm thang đo sau.
Đặt thang đo vào điện áp cần đo và đọc giá trị trên màn hình LCD của đồng hồ.
Nếu đặt ngược que đo(với điện một chiều) đồng hồ sẽ báo giá trị âm (-)

Đo dòng điện DC (AC)






Chuyển que đổ đồng hồ về thang mA nếu đo dòng nhỏ, hoặc 20A nếu đo dòng
lớn.
Xoay chuyển mạch về vị trí "A"
Bấm nút DC/AC để chọn đo dịng một chiều DC hay xoay chiều AC
Đặt que đo nối tiếp với mạch cần đo
Đọc giá trị hiển thị trên màn hình.

Đo điện trở



Đo Logic là đo vào các mạch số ( Digital) hoặc đo các chân lện của vi xử lý, đo
Logic thực chất là đo trạng thái có điện - Ký hiệu "1" hay khơng có điện "0", cách
đo như sau:
Xoay chuyển mạch về vị trí "LOGIC"
Đặt que đỏ vào vị trí cần đo que đen vào mass
Màn hình chỉ "▲" l bo mức logic ở mức cao, chỉ "▼" l bo logic ở mức thấp

KHOA CÔNG NGHỆ Ô TÔ

8


Bài 1: Tổng Quan Về Thiết Bị Điện – Điện Tử
Đo các chức năng khác


Đồng hồ vạn năng số Digital còn một số chức năng đo khác như Đo đi ốt, Đo tụ
điện, Đo Transistor nhưng nếu ta đo các linh kiện trên, ta lên dùng đồng hồ cơ khí
sẽ cho kết quả tốt hơn và đo nhanh hơn

CÂU HỎI ÔN TẬP
1. Trình bày các đại lượng điện?
2. Phân biệt dịng điện 1 chiều và dịng điện xoay chiều?
3. Trình bày các bước đo điện trở bằng đồng hồ VOM kim?
4. Trình bày các bước đo điện áp một chiều bằng đồng hồ VOM kim?
5. Trình bày các bước đo điện áp xoay chiều bằng đồng hồ VOM kim?

KHOA CÔNG NGHỆ Ô TÔ

9

Điện trở có giá trị thay đổi gọi là biến trở

VR : Variable Resistor

Hình ảnh linh kiện thật
KHOA CÔNG NGHỆ Ô TÔ

10


Bài 2: Linh Kiện Thụ Động
Xác định giá trị điện trở:
Cách ghi trực tiếp:
Những điện trở có cơng suất lớn ( vài chục watt trở lên) có thân lớn, giá trị điện trở được
ghi trực tiếp trên thân của điện trở.
Vd : 2W 0.22 ΩK

Dung sai được ghi bằng chữ :
J =5%
F =  1%
K =  10%
G =  2%
Cách ghi theo qui luật vòng màu :
Bảng quy ước về màu sắc của điện trở Hoa Kỳ:
Màu
Đen
Nâu
Đỏ
Cam
Vàng

7
8
9

M =  20%

Vòng số 3
(số bội)
x 100
x 101
x 102
x 103
x 104
x 105
x 106
x 107
x 108
x 109
x 10-1
x 10-2

Vòng số 4
(sai số)
1%
2%

5%
10%

Trường hợp đặc biệt, nếu khơng có vịng số 4 (loại điện trở có 3 vịng màu) thì sai số là

R1 = 27K 10%

Hiện nay, người ta có chế tạo các loại điện trở than có năm vịng màu là loại điện trở có
độ chính xác cao hơn.

Điện trở 5 vòng màu:
 Vòng 1: Giá trị thật
 Vòng 2: Giá trị thật
 Vòng 3: Giá trị thật
 Vịng 4: Bội số
 Vịng 5: Sai số

Ngồi ra cịn có một số linh kiện dán và các giá trị của linh kiện dán được xác định bởi
các con số ghi trên thân của linh kiện
Ví dụ:

Giá trị điện trở: 152 = 1500 Ω = 1,5 KΩ
Công suất của điện trở:
Công suất của điện trở là trị số chỉ cơng suất tiêu tán tối đa của nó, nếu dịng điện qua
điện trở mà cho ra cơng suất lớn hơn trị số này thì điện trở sẽ bị cháy.
Cơng suất của điện trở thay đổi theo kích thước lớn hay nhỏ với trị số gần đúng như sau:
Công suất ½ w có chiều dài = 0,7 cm.
Cơng suất ¼ w có chiều dài = 1 cm.
KHOA CƠNG NGHỆ Ơ TÔ

12


Bài 2: Linh Kiện Thụ Động
Cơng suất 1 w có chiều dài = 1,2 cm.

-

-

+

I

U

Điện trở tương đương:
R = R1 + R2 + R3

Điện trở ghép song song:
I
U

+
-

I1

I2

I3

R1

R2


13


Bài 2: Linh Kiện Thụ Động

bản cực
điện môi

Ký hiệu :

+

+

+

-

-

-

1000  F
50VDC

Đổi đơn vị tụ điện :
Điện dung C có đơn vị là Farad. Farad là một trị số điện dung rất lớn nên trong thực tế chỉ
dùng các ước số của Farad là:
- Microfarad – 1F = 10-6F
- nanofarad – 1nF = 10-9F