LỊCH SỬ NHÂN LOẠI KHÔNG DỪNG LẠI Ở CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
MÀ TIẾN LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Nguồn: fpe.hnue.edu.vn
V.I. Lê-nin từng viết, nếu hình dung lịch thế giới là con đường thẳng tắp, không
có những bước quanh co, không có những bước lùi tạm thời, đôi khi rất lớn, thì
không biện chứng, không khoa học, không đúng về mặt lý luận. Lịch sử của chủ
nghĩa tư bản đã như vậy. Lịch sử ra đời và phát triển của chủ nghĩa xã hội lại
càng như thế. Song, nhân loại nhất định sẽ tiến lên chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa
cộng sản.
Xét trên bình diện lịch sử toàn thế giới, cuộc Cách mạng xã hội chủ
nghĩa Tháng Mười Nga vĩ đại là mốc son chói lọi mở đầu một thời đại mới
trong lịch sử thế giới mà nội dung của thời đại mới này, theo V.I. Lê-nin, là
xoá bỏ chủ nghĩa tư bản và các tàn tích của nó; thiết lập những cơ sở của
xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa trên phạm vi
toàn thế giới. Đây là một quá trình lịch sử lâu dài nhưng tất yếu. Nó chưa
bao giờ và không ở đâu lại tiến lên theo một con đường phẳng phiu, thẳng
tắp.
1. Phải chăng chủ nghĩa xã hội đã sụp đổ ?
Thời đại mới trong lịch sử thế giới được khởi đầu từ nước Nga, một
nước tư bản phát triển ở trình độ lạc hậu so với châu Âu đương thời, nhưng
đã mau chóng vươn lên trở thành một siêu cường - Liên bang xã hội chủ
nghĩa Xô-viết. Những công tích vĩ đại mà Liên Xô đã đạt được trên mọi
phương diện của đời sống xã hội và trong sự nghiệp cứu nhân loại thoát
khỏi thảm họa phát xít trong chiến tranh thế giới thứ hai là một thực tế hào
hùng không thể phủ nhận. Trong suốt nhiều thập niên của thế kỷ XX, chế độ
xã hội chủ nghĩa được thiết lập ở một loạt nước từ châu Âu, đến châu Á và
sang cả Mỹ La-tinh với hơn một tỉ dân đã góp phần to lớn vào sự nghiệp giữ
gìn hòa bình thế giới, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh hạt nhân, thúc đẩy phong
trào đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên phạm vi
toàn cầu. Tuy nhiên, do những hạn chế, thiếu sót của mô hình xã hội chủ
nghĩa, như chủ quan duy ý chí, quan liêu, giáo điều, xem thường các quy

Cộng sản Nhật Bản, nhấn mạnh rằng chủ nghĩa xã hội thông qua nền kinh
tế thị trường đang được thực hiện ở một số nước sẽ là xu hướng chính có ý
nghĩa quyết định tiến trình lịch sử thế giới. Ở Việt Nam, những thành tựu to
lớn có ý nghĩa lịch sử đạt được trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội trong hơn
20 năm qua chứng tỏ tính đúng đắn của đường lối đổi mới do Đảng ta khởi
xướng và lãnh đạo. Điều này được đánh giá tổng kết rõ trong văn kiện Đại
hội X của Đảng: “Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, có sự
thay đổi cơ bản và toàn diện. Kinh tế tăng trưởng khá nhanh; sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa đang đẩy mạnh. Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt. Hệ
thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng
cường. Chính trị - xã hội ổn định. Quốc phòng và an ninh được giữ vững. Vị
thế của nước ta trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao. Sức
mạnh tổng hợp của quốc gia được tăng lên rất nhiều, tạo ra thế và lực mới
cho đất nước tiếp tục đi lên với triển vọng tốt đẹp”. Mặt khác, ngay tại các
nước xã hội chủ nghĩa trước đây, những lực lượng xã hội chủ nghĩa đang
dần phục hồi, tiếp tục và phát triển không ngừng cuộc đấu tranh giai cấp.
Chủ nghĩa xã hội hiện thực đã để lại một nét son đậm, một dấu ấn không
thể xoá mờ trong tâm khảm của quần chúng nhân dân nơi đây. Sự rêu rao
rằng chủ nghĩa tư bản là liều thuốc chữa bách bệnh đã lắng xuống bởi
những mâu thuẫn về kinh tế và xã hội ở những nước này đã ngày càng trở
nên sâu sắc.
Thứ ba, sự đổ vỡ của mô hình xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô
càng chứng tỏ rằng chế độ mới ra đời bao giờ cũng phải trải qua một quá
trình đấu tranh quyết liệt, phức tạp và lâu dài với các thế lực thù địch luôn
tìm mọi thủ đoạn chống phá nó. Trong quá trình đó, do tác động của nhiều
nguyên nhân mà chế độ mới trên mỗi bước tiến của nó có thể bị vấp phải
nhiều khó khăn, trở ngại, tổn thất lớn, thậm chí thoái trào. Lịch sử của chế
độ tư bản đã như vậy, lịch sử phát triển của chế độ xã hội chủ nghĩa lại
càng như thế, bởi xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa là xây dựng một chế

hình thành trên cơ sở chế độ sở hữu đó là những quan hệ tư bản chủ nghĩa
trong hình thức cổ điển của chúng. Đương nhiên, những quan hệ này cũng
chưa hẳn đã là những quan hệ mang tính chất xã hội chủ nghĩa theo đúng
nghĩa của nó. Nhưng dẫu sao xu hướng phát triển của những hình thức sở
hữu đó cũng chứng tỏ rằng, chủ nghĩa tư bản không hề chệch hướng trên
con đường tự phủ định mình.
Hai là, từ khi xuất hiện cho tới nay, bản chất của phương thức sản xuất
tư bản chủ nghĩa vẫn không thay đổi. Giáo hoàng G. Pôn II đã từng nhấn
mạnh rằng trong hệ tư tưởng cộng sản có những hạt nhân chân lý mà một
trong những hạt nhân chân lý đó là việc vạch trần bản chất bóc lột giá trị
thặng dư của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Cho dù giai cấp tư
sản có làm rùm beng chuyện “hữu sản hoá” những người vô sản hay “trung
lưu hoá” xã hội tư bản… thì họ vẫn tiếp tục tìm mọi thủ đoạn bóc lột người
làm thuê và kiếm lợi nhuận bằng cách bòn rút giá trị thặng dư ngày càng
khủng khiếp. Tỉ suất bóc lột giá trị thặng dư theo thời gian vẫn tăng lên một
cách chóng mặt: từ trên 200% vào những năm 50, tăng lên 300% trong
những năm 90 của thế kỷ XX và đến nay con số đó đạt tới ngưỡng 500-
600%. Sự phân cực giữa giai cấp tư sản và những người nghèo khổ mà
chính những người của thế giới tư bản đã phải gọi những người nghèo khổ
này là “thế giới thứ tư” trong xã hội, càng tăng lên nhanh chóng. Ở Mỹ, nơi
được xem là mô hình toàn cầu của sự phát triển, thì vẫn có khoảng 10%
người da trắng và 31% người da đen là những người nghèo. Thời báo Lốt
An-giơ-let ngày 16-6-2005 đưa tin, hạt này đã trở thành “thủ đô của những
người vô gia cư Mỹ” với số người lang thang cơ nhỡ lên tới 90 nghìn người
mỗi ngày, trong đó có 35 nghìn người thường xuyên phải sống trong cảnh
màn trời chiếu đất. Theo Báo cáo tình trạng người Mỹ da đen 2005 do
Liên đoàn thành thị toàn quốc công bố, mức thu nhập của các gia đình
người Mỹ gốc Phi chỉ bằng một phần mười thu nhập của gia đình người Mỹ
da trắng. Cục Thống kê Mỹ (2005) cho biết, thu nhập của phụ nữ Mỹ chỉ
bằng 77% thu nhập của nam giới cùng công việc…Chỉ một vài con số đó