1
Âải Hc  Nàơng - Trỉåìng Âải hc Bạch Khoa
Khoa Âiãûn - Nhọm Chun män Âiãûn Cäng Nghiãûp
Giạo trçnh MẠY ÂIÃÛN 1
Biãn soản: Bi Táún Låüi
Chỉång 16

ÂÄÜNG CÅ KHÄNG ÂÄƯNG BÄÜ MÄÜT PHA

16.1 PHẢM VI ẠP DỦNG, CÁÚU TẢO & NGUN L LM VIÃÛC
16.1.1. Phảm vê ap dủng
Âäüng cå âiãûn khäng âäưng bäü mäüt pha âỉåüc sỉí dủng ráút räüng ri trong dán
dủng v cäng nghiãûp nhỉ mạy giàût, t lảnh, mạy lau nh, mạy båm nỉåïc, quảt, cạc
dủng củ cáưm tay,... Nọi chung l cạc âäüng cå cäng sút nh. Củm tỉì “âäüng cå
cäng sút nh” chè cạc âäüng cå cọ cäng sút nh hån 750W. Pháưn låïn âäüng cå mäüt
pha thüc loải náưy, màût d chụng cn âỉåüc chãú tảo våïi cäng sút âãún 7,5kW v åí
hai cáúp diãûn ạp 110V v 220V.
16.1.2. Cáúu tảo
+ Stato : giäúng âäüng cå ba pha, nhỉng âàût trãn âọ dáy qún mäüt pha.
+ Räto : räto läưng sọc giäúng âäüng cå ba pha
16.1.3. Ngun l lm viãûc p
1
ω

Ω
(a)

Hçnh 16.1
Âäüng cå khäng âäưng bäü mäüt pha mäüt dáy qún
a) Tỉì trỉåìng âáûp mảch phán thnh hai tỉì trỉåìng quay thûn v quay ngỉåüc

b) Tỉì thäng v lỉûc âiãûn tỉì tạc dủng lãn räto.

2

Khi nọỳi dỏy quỏỳn mọỹt pha stato vaỡo lổồùi õióỷn coù õióỷn aùp u
1
thỗ trong dỏy quỏỳn
coù doỡng õióỷn xoay chióửu hỗnh sin chaỷy qua :

tsinIi =
11
2

Doỡng õióỷn naỡy sinh ra tổỡ trổồỡng stato coù phổồng khọng õọứi nhổng coù õọỹ lồùn
thay õọứi hỗnh sin theo thồỡi gian, goỹi laỡ tổỡ trổồng õỏỷp maỷch:

dq
mm
m
11
1211
1
2
2
===

Tọỳc õọỹ quay :
+ Soùng quay thuỏỷn :
p
1
1

=
cuỡng chióửu quay rọto.
+ Soùng quay ngổồỹc :
12
=
ngổồỹc chióửu quay rọto.
So vồùi rọto coù hóỷ sọỳ trổồỹt :
+ Thuỏỷn :
ss =


=
1
1

FFF
221202
&&&
+=
)t(j
m
eB
21
2

+

Tổỡ caớm tọứng :
s
M
0
1
2
M
1
M
2
M
Hỗnh 16.2
Mọmen cuớa õọỹng cồ khọng
õọửng bọỹ mọỹt pha

)t(j
m
eBB

2

(hỗnh16.2). Tọứng õaỷi sọỳ hai mọmen

3
náưy cho ta âàûc tuún M=f(s) :
M = M
1
+ M
2
= f(s)
Tỉì âàûc tênh ta tháúy ràòng lục måí mạy (n = 0, s = 1), M
1
= M
2
v ngỉåüc chiãưu
nhau nãn M = 0, vç váûy âäüng cå khäng thãø tỉû quay âỉåüc. Nãúu ta quay âäüng cå theo
mäüt chiãưu no âo,ï s ≠ 1 tỉïc M ≠ 0 âäüng cå s tiãúp tủc quay theo chiãưu âọ. Vç váûy
âãø âäüng cå mäüt pha lm viãûc âỉåüc, ta phi cọ biãûn phạp måí mạy, nghéa l tçm cạch
tảo ra cho âäüng cå mäüt mämen lục räto âỉïng n (M = M
k
khi s =1).
16.2 PHỈÅNG TRÇNH CÅ BN & SÅ ÂÄƯ THAY THÃÚ
16.2.1. Cạc phỉång trçnh cå bn

U
1
A
B
B

Så âäư âäüng cå mäüt pha tảo nãn bàòng cạch tạch ra mäüt trong hai pha Xẹt âäüng cå khäng âäưng bäü mäüt pha nhỉ chãú âäü khäng âäúi xỉïng ca âäüng cå
hai pha m =2, cọ hai cün dáy âàût lãûch nhau mäüt gọc 90
0
âiãûn, trong âọ pha A tạch
ra nãn dng I
A
= 0 v pha B cn lải cọ , mạy näúi vo lỉåïi âiãûn cọ âiãûn ạp
. Ta cọ :
B
II
&&
=
1
1
U
&
(16.2a)
21 AAA

/I/)IjI(II
BABB
&&&&&
=−=
vç
0=
A
I
&
22
212
/I/)IjI(II
BABB
&&&&&
=+=
vç
0=
A
I
&
Âiãûn ạp ca mäüt pha :

1211211
UUUUUU
BBB
&&&&&&
+=+==
Biãøu diãùn âiãûn ạp thỉï tỉû thûn v ngỉåüc theo dng I v Z tỉång ỉïng :

4

1
111

++= )'ZZ(ZZ
m
2
2
21
'jx
s
r
'Z
'
+=
(16.4a)
vồùi
11
22
1
112

++= )'ZZ(ZZ
m
2
2
22
2
'jx
s
'

1
U
&

1
I
&

0,5x
2
x
1
r
1
2
x
m

0,5X
2
s2
r5,0
'
2

2
x
m

(b)

jx
m
/2
jx
m
/2
r
m
/2
r
m
/2
jx
2
/2
jx
2
/2
s.2
r
'
2
)s2(2
r
'
2

'
I
22


k = k
e
k
I

m
1
= 2
(a)
1
U
&
1
I
&
R
T
X
T
r x
1 1
Z
T
R
N
X
N
Z
N

2
.(hỗnh 16.4b). Cuợng tổồng tổỷ nhổ vỏỷy õọỳi vồùi tổỡ trổồỡng quay ngổồỹc, ta coù
tọứng trồớ cuớa dỏy quỏỳn rotor ổùng vồùi tổỡ trổồỡng quay ngổồỹc qui vóử dỏy quỏỳn stator laỡ
0,5r
2
/(2-s) + j0,5x
2
.(hỗnh 16.4b). Maỷch õióỷn tổồng õổồng trỗnh baỡy trón hỗnh
16.4c, coù tọứng trồớ thổù tổỷ thuỏỷn Z
T
vaỡ thổù tổỷ ngổồỹc Z
T
nhổ sau :

)XX(5,0js/R5,0
)s/R5,0X5,0j(X5,0j
jXRZ
'
2m
'
2
'
2
'
2m
TTT
++
+
=+=
(16.5)

P
M

=
(16.9)

1
õtN
N
P
M

=
(16.10)
Moment tọứng laỡ :
)RR(
I
MMM
NT
1
2
1
NT


==
(16.11)
Cọng suỏỳt cồ :

= MP