Chế độ kế toán DN theo quy định hiện hành- Những vấn đề cần trao đổi
Thực hiện tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế (KTQT), hệ thống kế toán Việt Nam
trong những năm qua đã có sự đổi mới sâu sắc với Luật Kế toán đã được Quốc hội thông
qua, Bộ Tài chính đã ban hành 26 chuẩn mực kế toán (VAS) và các thông tư hướng dẫn các
chuẩn mực kế toán cũng như các văn bản sửa đổi, bổ sung.

Gần đây nhất, ngày 31/12/2007 Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số
161/2007/TT-BTC về việc hướng dẫn thực hiện 16 chuẩn mực kế toán ban hành theo Quyết
định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001, Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC ngày
31/12/2002 và Quyết định số 234/2003/QĐ-BTC ngày 30/12/2003 của Bộ trưởng Bộ Tài
chính. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đạt được, chế độ kế toán DN hiện hành vẫn còn
những tồn tại nhất định, đó là:

Thứ nhất, những vấn đề liên quan đến lập Báo cáo tài chính hợp nhất.

Về thời điểm lập Báo cáo tài chính hợp nhất lần đầu tiên, VAS 25 – Báo cáo tài chính
hợp nhất và các khoản đầu tư vào công ty con không quy định, còn VAS 11 – Hợp nhất kinh
doanh thì quy định thời điểm lập BCTC hợp nhất “đó là thời điểm sớm nhất theo quy định
hiện hành”. Thông tư 161/2007/TT-BTC cũng không quy định. Tuy nhiên, khi hướng dẫn sự
điều chỉnh trong quá trình hợp nhất thì lại luôn xuất hiện cụm từ “…điều chỉnh từ sau ngày
đầu tư đến cuối kỳ trước”. Với cụm từ này đối tượng quan tâm sẽ chỉ hiểu được đó là ảnh
hưởng của những thay đổi trong khoản thời gian từ sau ngày đầu tư đến đầu năm nay chứ
không biết được ảnh hưởng tại ngay thời điểm hợp nhất hay đầu tư. Điều này sẽ không chính
xác vì không thể tính toán được những khoản chênh lệch phát sinh tại thời điểm đó (giá phí
hợp nhất, lợi thế thương mại…). Bên cạnh đó, ta cũng không biết được ảnh hưởng của từng
thời điểm đầu tư vì tại ngày đầu tư tỷ lệ vốn đầu tư vào công ty con có thể là 60% nhưng thời
gian sau – chưa kết thúc năm tài chính, vẫn trong niên độ kế toán đó – tỷ lệ đầu tư của nhà
đầu tư tiếp tục bổ sung thêm là 70% điều này sẽ không xử lý được nếu cứ áp dụng theo quy
định hiện hành. Thực tế hiện nay theo quy định của Chuẩn mực kế toán quốc tế số 27 (IFRS
27), Báo cáo tài chính hợp nhất và Báo cáo tài chính riêng có chia thời điểm lập BCTCHN
thành là: thời điểm hợp nhất, thời điểm cuối năm của năm hợp nhất, thời điểm năm hợp nhất

số
x

Tài sản thuần
của công ty contheo giá
trị ghi sổ

Cách 2:
LICĐTS =
% sở hữu
của cổ đông thiểu số x

Tài sản thuần
của công ty contheo
giá trị hợp lí

Cách 3:


Mặc dù chưa có văn bản pháp lý nào quy định cụ thể cách tính toán và xác định Lợi
ích của cổ đông thiểu số, nhưng khi tính toán trong các ví dụ thì người ta lại luôn thực hiện
theo cách 2.

Thứ hai, nội dung quy định không thống nhất với cách hạch toán đối với TK 419-
Cổ phiếu quỹ.

Hệ thống TK kế toán ban hành theo Quyết định 15/2006/QĐ_BTC ngày 20/3/2006
của btc có TK 419 – Cổ phiếu quỹ có quy định “Cổ phiếu quỹ là cổ phiếu do công ty phát
hành và được mua lại bởi chính công ty phát hành, nhưng nó không bị hủy bỏ và sẽ được tái
phát hành trở lại trong khoảng thời gian theo quy định của pháp luật về chứng khoán” điều
này có nghĩa rằng đối với những cổ phiếu do công ty phát hành mua lại và được hạch toán
vào TK 419 thì chỉ có mục đích duy nhất là tái phát hành, thế nhưng trong quy định về
phương pháp hạch toán thì lại hướng dẫn: khi hủy bỏ cổ phiếu quỹ, ghi:

Nợ TK 411 (4111) – Mệnh giá số cổ phiếu quỹ hủy bỏ.
Nợ TK 411 (4112) – Chênh lệch giữa giá mua lại > mệnh giá cổ phiếu hủy bỏ
Có TK 419 – Giá thực tế mua

Thứ ba, chưa thể hiện nguyên tắc giản đơn, dễ làm, dễ hiểu trong các quy định.

Có thể thấy rằng so với trước đây thì việc lập hệ thống BCTC hiện nay phức tạp hơn
nhiều, Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo lưu chuyển
tiền tệ có nhiều chỉ tiêu được tổng hợp, rút gọn hơn trước đây và những chỉ tiêu này sẽ được
trình bày rõ hơn trong phần thuyết minh, điều này dẫn đến vấn đề là để lập được BCTC này
thì cần thiết phải Lập Bản thuyết minh báo cáo tài chính trước vì như vậy mới có cơ sở số
liệu để ghi vào các chỉ tiêu được tham chiếu. Theo quy trình lập hệ thống BCTC là lại lập
Bản thuyết minh BCTC trước là hoàn toàn không hợp lý. Bên cạnh đó, trong quá trình hạch
toán kế toán, chế độ quy định có 3 hoạt động là hdkd, hoạt động tài chính và hoạt động khác.
Nhưng trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh lại chia ra 2 hoạt động kinh doanh (bao

Nợ TK liên quan
Có TK 512…
Có TK 3331 – Thuế GTGT phải nộp

Đồng thời
Nợ TK 632
Có TK 156

+ Quy định về thuế GTGT liên quan đến chuyển tài sản chuyển đổi mục đích sử dụng

+ Đối với HHDV mua vào dùng để sử dụng cho SXKD HHDV chịu thuế GTGT đã
được khấu trừ hoặc hoàn thuế đầu vào, nay chuyển sang sử dụng cho hoạt động SXKD
HHDV không chịu thuế GTGT hoặc sử dụng cho các mục đích khác không phục vụ cho
SXKD thì CSKD phải kê khai tính thuế GTGT đối với HHDV mua vào đã chuyển mục đích
sử dụng nêu trên theo giá trị còn lại hoặc giá trị chưa phân bổ trên sổ kế toán của HHDV tại
thời điểm chuyển mục đích sử dụng.

Từ thời điểm chuyển đổi mục đích sử dụng không phải cho SXKD HHDV chịu thuế
GTGT hiện nay chưa có quy định cụ thể nhưng theo ý kiến tác giả, kế toán nên ghi:

Nợ TK 632 – Tương ứng phần thuế GTGT phải nộp lại của HHDV
Có TK 133 – Theo giá trị còn lại, hoặc giá trị chưa phân bổ tại thời điểm chuyển đổi.

Với cách ghi này vừa thỏa mãn được quy định là phần thuế GTGT của HHDV đầu
vào không được khấu trừ sẽ tính vào TK 632 – Giá vốn hàng bán, vừa phản ánh được nghiệp
vụ phải nộp khoản thuế này cho Nhà nước.

+ Đối với TSCĐ mua vào để sử dụng cho SXKD HHDV được khấu trừ, hoàn thuế
GTGT đầu vào, nay chuyển sang sử dụng ngoài mục đích SXKD, thì cơ quan kinh doanh có
TSCĐ chuyển mục đích phải kê khai, nộp thuế GTGT trên phần GTGT còn lại hoặc giá trị